فهرست کتاب


مروارید آفرینش

حجه السلام و المسلمین دکتر سید مجتبی برهانی‏

برای رفتن مسجد خود را زینت کنید

در آیه 31 سوره مبارکه اعراف می خوانیم:
یا بنی آدم خذوازینتکم عند کل مسجد و کلوا و اشربوا و لا تسرفوا انه لا یحب المسرفین، یعنی ای فرزندان آدم زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد با خود بردارید و بخورید و بیاشامید و اسراف نکنید، خداوند مسرفان را دوست نمی دارد.
صاحب تفسیر البرهان در جلد سوم تفسیر خود چاپ بیروت، 21 حدیث از صفحه 147 به بعد در ذیل آیه شریفه نقل کرده است(265).
در آیه فوق به تناسب آیات گذشته که مربوط به سرگذشت آدم در بهشت و همچنین سخن از مسئله پوشش تن و سایر مواهب زندگی و چگونگی استفاده همچنین سخن از مسئله پوشش تن و سایر مواهب زندگی و چگونگی استفاده صحیح از آنها به میان آمده، نخست به همه فرزندان آدم به عنوان به یک قانون همیشگی که شامل تمام اعصار و قرون می شود، دستور می دهد که زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد با خود داشته باشید یا بنی آدم خذوا زینتکم عند کل مسجد.
در سوره کهف آیه 46 می فرماید:
المال و البنون زنیه الحیوه الدنیا و الباقیات الصالحات خیر عند ربک ثوابا و خیر أملا.
شاید نظر آیه مورد بحث این باشد که مال و فرزندان خود را، هنگام رفتن به مسجد همراه داشته باشید، تا با مال، به حال مشکلات اقتصادی مسلیمن بپردازید، فرزند در مساجد مشکلات تربیتی نسل آینده را حل کنید.
بالاخره جمله خذوا زینتکم می تواند هم اشاره به زینتهای جسمانی باشد، که شامل پوسیدن لباس مرتب و پاک و تمیز و شانه زدن موها و به کار بردن عطر و مانند آن می شود، و هم شامل زینتهای معنوی صفات انسانی و ملکات اخلاقی پاکی نیت و اخلاص.
مرحوم کلینی قدس سره و شریف در اصول کافی و مرحوم شیخ در تهذیب، هر دو از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده اند که در تفسیر آیه فرموده است: برای شرکت در مراسم نماز عید فطر و قربان و جمعه خود را زینت کنید.
باز کلینی و صدوق در کافی و من لایحضره الفقیه از امام رضا (علیه السلام) نقل کرده اند که فرمود: مراد از زینت، شانه کردن در هر نماز است.
مرحوم شیخ در تهذیب از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: مراد از زینت غسل کردن است در موقعیکه می خواهید یکی از ائمه (علیه السلام) را زیارت و ملاقات کنید بالاخره در بعضی روایات دیگر تفسیر به لباس شده یا روز عرفه. که در همه اینها هدف بیان مصداقهای روشن می باشد و همگی دلیل بر وسعت مفهوم آیه است که همه زینتهای ظاهری و باطنی را در بر می گیرد.
گرچه این حکم مربوط به تمام فرزندان آدم در هر زمان است ولی ضمنا نکوهشی است از غسل زشت جمعی از اعراب در زمان جاهلیت، که به هنگام آمدن به مسجد الحرام و طواف خانه خدا، کاملا عریان برهنه می شدند، و هم اندرزی است به آنها که به هنگام نماز و یا رفتن به مساجد، لباسهای کثیف و مندرس و یا لباسهای مخصوص منزل را به تن می کنند و در مراسم عبادت خدا به همان هیئت، شرکت می نمایند، که متأسفانه هم اکنون نیز در میان جمعی از مسلمانان بی خبر، معمول و متداول است، در حالیکه طبق آیه فوق و روایاتی که در این زمینه وارد شده است، دستور داریم بهترین لباسهای خود را به هنگام شرکت در مساجد بپوشیم.
در جلمه بعد اشاره به مواهب دیگر، یعنی خوردینها و آشمامیدنی های پاک و پاکیزه می نماید و می فرماید: از آنها بخورید و بنوشید و کلوا و اشربوا اما چون طبع زیاده طلب انسان، ممکن است از این دو دستور، سوء استفاده کند و به جای استفاده عاقلانه و اعتدال آمیز، از پوشش و تعذیه صحیح، راه تجمل پرستی و اسراف و تبذیر را پیش گیرد، بلافاصله اضافه می کند: ولی اسراف نکنید که خدا مسرفان را دوست نمی دارد ولا تسرفوا انه لا یحب المسرفین.
کلمه (اسراف) کلمه بسیار جامعی است که هر گونه زیاده روی در کمیت و کیفیت و بیهوده گرائی و اتلاف و مانند آن را شامل می شود، و این روش قرآن است که به هنگام تشویق به استفاده کردن از مواهب آفرینش، فورا جلو سوء استفاده را گرفته و به اعتدال توصیه می کند.

آفرینش زینتهای الهی برای مومنان

در آیه 32 سوره اعراف می فرماید:
قل من حرم زینه الله التی أخرج لعباده، و الطیبات من الرزق، قل هی للذین آمنوا فی الحیوه الدنیا خالصه یوم القیمه کذلک نفصل الایات لقوم یعلمون.
ترجمه: بگو چه کسی زینتهای الهی را که برای بندگان خود آفریده و روزیهای پاکیزه را حرام کرده است؟ بگو اینها در زندگی دنیا برای کسانی است که ایمان آروده اند (اگر چه دیگران نیز با آنها مشارکت دارند ولی) در قیامت بطور خالص برای مومنان خواهد بود. اینچنین آیات (خود) را برای کسانی که آگاهند شرح می دهیم.
در این آیه با لحن تندتری به پاسخ آنها که گمان می برند تحریم زینتها و پرهیز از غذاها و روزیهای پاک و حلال نشانه زهد و پارسائی و مایه قرب به پروردگار است، می پردازد و می گوید: ای پیامبر بگو چه کسی زینتهای الهی را که برای بندگانش آفریده و همچنین مواهب و روزیهای پاکیزه را تحریم کرده است اگر این امور بد بود خدا نمی آفرید و اکنون که برای بندگانش و استفاده آنان آفریده است چگونه ممکن است آنها را تحریم کند؟ مگر میان دستگاه آفرینش و دستورات دینی ممکن است تضاد وجود داشته باشد؟!
سپس برای تأکید اضافه می کند: به آنها بگو این نعمتها و مواهب برای افراد با ایمان در این زندگی دنیا آفریده شده است اگر چه دیگران نیز بدون داشتن شایستگی از آن استفاده می کنند ولی در روز قیامت و زندگی عالی تر که صفوف کاملا از هم مشخص می شوند، اینها همه در اختیار افراد با ایمان و درستکار قرار می گیرد و دیگران به کلی از آن محروم می شوند،! قل هی للذین آمنوا فی الحیوه الدنیا خالصه یوم القیامه بنا بر این چیزی که در دنیا و آخرت مال آنهاست و مخصوصا در جهان دیگر اختصاص به آنها دارد چگونه ممکن است تحریم گردد؟ در پایان آیه به عنوان تأکید می گوید: این چنین آیات و احکام خود را برای جمعیتی که آگاهند و می فهمند تشریح می کنیم کذلک نفصل الایات لقوم یعلمون.

زینت و تجمل از نظر اسلام.

در مورد استفاده از انواع زینتها، اسلام تمام موارد، حد اعتدال را انتخاب کرده است، نه مانند بعضی که می پندارند استفاده از زینتها و تجملات هر چند به صورت معتدل بوده باشد، مخالف زهد و پارسائی است، و نه مانند تجمل پرستانی که غرق در زینت و تجمل می شوند و تن به هرگونه عمل نادرستی برای رسیدن به این هدف نامقدس می دهند. اگر ساختمان روح و جسم انسان را در نظر بگیریم می بینیم که تعلمیات اسلام در این زمینه درست هم آهنگ ویژگیهای روح انسان و ساختمان او است.
توضیح اینکه: به گواهی رواشناسان، حس زیبایی یکی از چهارده بعد روح انسانی است که به ضمیمه حس نیکی و حس دانایی و حس مذهبی، ابعاد اصلی روان آدمی را تشکیل می دهند و معتقدند تمام زیبائیهای ادبی، شعری، صنایع ظریفه و هنر به معنی واقعی همه مولود این حس است، با وجود این چگونه ممکن است یک قانون صحیح این حس اصیل را در روح انسان خفه کند و عواقب سوء عدم اشباع صحیح آنرا نادیده بگیرد. لذا در اسلام استفاده کردن از زیبایهای طبعیت، لباس زیبا و متناسب، به کاربردن انواع عطرها امثال آن، نه تنها مجاز شمرده شده بلکه به آن توصیه و سفارش نیز شده است.
در تاریخ زندگی امام حسن مجتبی (علیه السلام) می خوانیم هنگامی که به نماز بر می خاست بهترین لباسهای خود را می پوشید، سئوال کردند: چرا بهترین لباس خود را می پوشید؟ فرمود: ان الله جمیل و یحب الجمال، فاتجمل لربی و هو یقول خذوا زینتکم عند کل مسجد خداوند زیباست و زیبائی را دوست دارد و به همین جهت من لباس زیبا باری راز و نیاز با پروردگار می پوشم و هم او دستور داده است که زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد برگیرید(266).
گلینی از امیرالمومنین (علیه السلام) نقل می کند که فرمود: ان الله جمیل یحب الجمال و یحب ان یری اثر نعمه علی عبده(267).
یعنی خداوند زیباست و زیبائی را دوست دارد و دوست دارد آثار نعمت خود را در عبدش مشاهده کند. این تعبیر که خداوند زیبای و زیبائی را دوست دارد و یا تعبیر به اینکه خداوند زیبائیها را آفریده همگی اشاره به این حقیقت است که اگر استفاده از هر گونه زیبائی ممنوع بود خداوند هرگز اینها را نمی آفرید، آفرینش زیبائیها در جهان هستی خود دلیل بر این است که خالق زیبائیها آن را دوست دارد.