فهرست کتاب


مروارید آفرینش

حجه السلام و المسلمین دکتر سید مجتبی برهانی‏

سیره رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) در امور نظافت

از سخنان پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) در این باره است که: اسلام پاکیزه است، شما هم پاکیزه باشید که به بهشت وارد نمی شوند مگر پاکیزگان الطهر نصف الایمان، پاکیزگی و نظافت، نیمی از ایمان است ان الله تعالی ببغض الوسخ و الشعب یعنی خداوند ژولیدگی و کثافت را دشمن می دارد. النظافه من الایمان و الایمان فی الجنه، یعنی پاکیزگی جزئی از ایمان است و ایمان انسان را به بهشت رهبری می کند. پاکیزگی کلید قبولی نماز است.
پایه دین بر پاکیزگی استوار است. و بالاخره النظافه من الایمان است که به صورت شعار زنده و زیبائی در آمده است(259) در مکارم الاخلاق آمده است که: کان رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) اذا غسل رأسه و لحیته غسلها بالسدر(260) رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) موی سر و محاسن شریف خود را با سدر می شست.
در برخی از اخبار از دخول پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به حمام یاد شده، اما آنچه مسلم است استحمام او با آب گرم شده با آتش بوده نه به آفتاب(261) پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از انبوهی موی پشت سر بدنش می آمد(262).
مرحوم صدوق قدس شریف در خصال مسندا از عبدالرحمن بن حجاج از ابی عبدالله (امام جعفر صادق (علیه السلام) درباره قول خداوند عزوجل در قرآن کریم خذوا زینتکم عند کل مسجد(263)
المشط، فان المشط یجلب الرزق و یحسن الشعر، و ینجز الحاجه و یزید فی ماء الصلب و یقطع البلغم، و کان رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) یسرح تحت لحیته اربعین مزه و من فوقها سبع مراه و یقول: انه یزید فی الذهن و یقطع البلغم(264).
یعنی مراد از شانه است، شانه زدن جلب روزی می کند و موی را نیکو می سازد و حاجت را روا می دارد و بر قوت و قدرت مردانگی (مسائل جنسی) می افزاید، بلغم را بر طرف می کند، رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) محاسن خود را از طرف پایین چهل بار شانه می زد و از بالا هفت بار و می فرمود: شانه زدن هوش انسان را زیاد می کند و بلغم را از بین می برد.
در حدیث فوق اشاره به آیه 31 سوره اعراف شده بود. بدلیل اهمیت مسأله نظافت و نکات مهم دیگری که در آیه 31 و همچنین 32 سوره مبارکه اعراف است، در این قسمت به تفسیر این دو آیه می پردازیم.

برای رفتن مسجد خود را زینت کنید

در آیه 31 سوره مبارکه اعراف می خوانیم:
یا بنی آدم خذوازینتکم عند کل مسجد و کلوا و اشربوا و لا تسرفوا انه لا یحب المسرفین، یعنی ای فرزندان آدم زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد با خود بردارید و بخورید و بیاشامید و اسراف نکنید، خداوند مسرفان را دوست نمی دارد.
صاحب تفسیر البرهان در جلد سوم تفسیر خود چاپ بیروت، 21 حدیث از صفحه 147 به بعد در ذیل آیه شریفه نقل کرده است(265).
در آیه فوق به تناسب آیات گذشته که مربوط به سرگذشت آدم در بهشت و همچنین سخن از مسئله پوشش تن و سایر مواهب زندگی و چگونگی استفاده همچنین سخن از مسئله پوشش تن و سایر مواهب زندگی و چگونگی استفاده صحیح از آنها به میان آمده، نخست به همه فرزندان آدم به عنوان به یک قانون همیشگی که شامل تمام اعصار و قرون می شود، دستور می دهد که زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد با خود داشته باشید یا بنی آدم خذوا زینتکم عند کل مسجد.
در سوره کهف آیه 46 می فرماید:
المال و البنون زنیه الحیوه الدنیا و الباقیات الصالحات خیر عند ربک ثوابا و خیر أملا.
شاید نظر آیه مورد بحث این باشد که مال و فرزندان خود را، هنگام رفتن به مسجد همراه داشته باشید، تا با مال، به حال مشکلات اقتصادی مسلیمن بپردازید، فرزند در مساجد مشکلات تربیتی نسل آینده را حل کنید.
بالاخره جمله خذوا زینتکم می تواند هم اشاره به زینتهای جسمانی باشد، که شامل پوسیدن لباس مرتب و پاک و تمیز و شانه زدن موها و به کار بردن عطر و مانند آن می شود، و هم شامل زینتهای معنوی صفات انسانی و ملکات اخلاقی پاکی نیت و اخلاص.
مرحوم کلینی قدس سره و شریف در اصول کافی و مرحوم شیخ در تهذیب، هر دو از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده اند که در تفسیر آیه فرموده است: برای شرکت در مراسم نماز عید فطر و قربان و جمعه خود را زینت کنید.
باز کلینی و صدوق در کافی و من لایحضره الفقیه از امام رضا (علیه السلام) نقل کرده اند که فرمود: مراد از زینت، شانه کردن در هر نماز است.
مرحوم شیخ در تهذیب از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: مراد از زینت غسل کردن است در موقعیکه می خواهید یکی از ائمه (علیه السلام) را زیارت و ملاقات کنید بالاخره در بعضی روایات دیگر تفسیر به لباس شده یا روز عرفه. که در همه اینها هدف بیان مصداقهای روشن می باشد و همگی دلیل بر وسعت مفهوم آیه است که همه زینتهای ظاهری و باطنی را در بر می گیرد.
گرچه این حکم مربوط به تمام فرزندان آدم در هر زمان است ولی ضمنا نکوهشی است از غسل زشت جمعی از اعراب در زمان جاهلیت، که به هنگام آمدن به مسجد الحرام و طواف خانه خدا، کاملا عریان برهنه می شدند، و هم اندرزی است به آنها که به هنگام نماز و یا رفتن به مساجد، لباسهای کثیف و مندرس و یا لباسهای مخصوص منزل را به تن می کنند و در مراسم عبادت خدا به همان هیئت، شرکت می نمایند، که متأسفانه هم اکنون نیز در میان جمعی از مسلمانان بی خبر، معمول و متداول است، در حالیکه طبق آیه فوق و روایاتی که در این زمینه وارد شده است، دستور داریم بهترین لباسهای خود را به هنگام شرکت در مساجد بپوشیم.
در جلمه بعد اشاره به مواهب دیگر، یعنی خوردینها و آشمامیدنی های پاک و پاکیزه می نماید و می فرماید: از آنها بخورید و بنوشید و کلوا و اشربوا اما چون طبع زیاده طلب انسان، ممکن است از این دو دستور، سوء استفاده کند و به جای استفاده عاقلانه و اعتدال آمیز، از پوشش و تعذیه صحیح، راه تجمل پرستی و اسراف و تبذیر را پیش گیرد، بلافاصله اضافه می کند: ولی اسراف نکنید که خدا مسرفان را دوست نمی دارد ولا تسرفوا انه لا یحب المسرفین.
کلمه (اسراف) کلمه بسیار جامعی است که هر گونه زیاده روی در کمیت و کیفیت و بیهوده گرائی و اتلاف و مانند آن را شامل می شود، و این روش قرآن است که به هنگام تشویق به استفاده کردن از مواهب آفرینش، فورا جلو سوء استفاده را گرفته و به اعتدال توصیه می کند.

آفرینش زینتهای الهی برای مومنان

در آیه 32 سوره اعراف می فرماید:
قل من حرم زینه الله التی أخرج لعباده، و الطیبات من الرزق، قل هی للذین آمنوا فی الحیوه الدنیا خالصه یوم القیمه کذلک نفصل الایات لقوم یعلمون.
ترجمه: بگو چه کسی زینتهای الهی را که برای بندگان خود آفریده و روزیهای پاکیزه را حرام کرده است؟ بگو اینها در زندگی دنیا برای کسانی است که ایمان آروده اند (اگر چه دیگران نیز با آنها مشارکت دارند ولی) در قیامت بطور خالص برای مومنان خواهد بود. اینچنین آیات (خود) را برای کسانی که آگاهند شرح می دهیم.
در این آیه با لحن تندتری به پاسخ آنها که گمان می برند تحریم زینتها و پرهیز از غذاها و روزیهای پاک و حلال نشانه زهد و پارسائی و مایه قرب به پروردگار است، می پردازد و می گوید: ای پیامبر بگو چه کسی زینتهای الهی را که برای بندگانش آفریده و همچنین مواهب و روزیهای پاکیزه را تحریم کرده است اگر این امور بد بود خدا نمی آفرید و اکنون که برای بندگانش و استفاده آنان آفریده است چگونه ممکن است آنها را تحریم کند؟ مگر میان دستگاه آفرینش و دستورات دینی ممکن است تضاد وجود داشته باشد؟!
سپس برای تأکید اضافه می کند: به آنها بگو این نعمتها و مواهب برای افراد با ایمان در این زندگی دنیا آفریده شده است اگر چه دیگران نیز بدون داشتن شایستگی از آن استفاده می کنند ولی در روز قیامت و زندگی عالی تر که صفوف کاملا از هم مشخص می شوند، اینها همه در اختیار افراد با ایمان و درستکار قرار می گیرد و دیگران به کلی از آن محروم می شوند،! قل هی للذین آمنوا فی الحیوه الدنیا خالصه یوم القیامه بنا بر این چیزی که در دنیا و آخرت مال آنهاست و مخصوصا در جهان دیگر اختصاص به آنها دارد چگونه ممکن است تحریم گردد؟ در پایان آیه به عنوان تأکید می گوید: این چنین آیات و احکام خود را برای جمعیتی که آگاهند و می فهمند تشریح می کنیم کذلک نفصل الایات لقوم یعلمون.