فهرست کتاب


مروارید آفرینش

حجه السلام و المسلمین دکتر سید مجتبی برهانی‏

2- متواتر معنوی: هرگاه اخبار و احادیث نقل شده متکثر و مختلف باشند، لکن هر کی از آنها مشتمل بر معنائی

بشود که آن معنی قدر مشترک بین کل خبرها باشد در این صورت آن اخبار را که در آن قدر مشترک، متواتر شده اند متواتر بالمعنی گویند.
نوع سومی هم نام برده اند؛ بنام متواتر اجمالی که در اینجا مجال بیان آن نیست.

حدیث آحاد (خبر واحد) - حدیث آحاد به احادیثی اطلاق می گردد که تعداد روایان آن احادیث معین و

محصور باشند و شرائط احادیث متواتر در آنها جمع نباشد. گفتنی است که از لفظ آحاد نباید این گمان به ذهن راه یابد که راوی خبر واحد یا حدیث آحاد یک نفر است، بلکه بدان جهت آحاد نامیده شده است که شرائط تواتر در آن فراهم نیست، از این رو احادیث آحاد انواع گوناگونی دارند که عالمان علم حدیث نسبت به انواع آن نظرات گوناگونی دارند که به آنها اشاره می شود:
الف: اگر راوی یا چند نفر باشد غریب نامیده می شود.
ب: اگر دو یا چند نفر باشند عزیز نامیده می شود.
ج: اگر گروهی آنرا روایت کرده باشند از آن به مشهور یا مستفیض تعبیر می شود.
قابل ذکر است که گروهی از حدیث پژوهان قسم سوم (مشهور و مستفیض) را از انواع خبر آحاد نمی دانند، بلکه آنرا نوعی مستقل از حدیث تلقی می کنند، که از احادیث آحاد فراتر و از احادیث متواتر فروتر است.

ه: ادب - ادب در لغت به معنی ظرافت، نظافت، دقت در امور، جمع کردن، اقتداء کردن، متابعت، علوم و معارف،

روش پسندیده و خوی، آمده است است. ادب ملکه و قوه ای است که از بدیها باز می دارد، اخلاق شایسته و صفای روح در افعال ظاهری است و به قول علامه طباطبائی (قدس سره) ادب هیأت نیکو است که سزاوار است فعل مشروع خواه در دین و خواه نزد عقلا بر وفق آن انجام گیرد، مانند آداب نماز، آداب ملاقات و مصاحبه با دوستان و امثال آن، و معلوم است بر کارهای غیر مشروع اطلاق نمی شود.
در میان صورتهای گوناگونی که می توان کار مشروعی را بر طبق آن انجام داد، آن صورت که ظریفتر، زیباتر، دوست داشتنی تر است، ادب نام دارد. نه اینکه برای رسیدن به هدف از هر وسیله ای استفاده کردن.
استاد شهید در سیری در کتاب سیری نبوی بحث جالبی تحت عنوان کیفیت استخدام وسیله دارد که ذکر آن با بیان خود ایشان در اینجا ضروری بنظر می رسد:
یکی از مسائلی که از سیره رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) باید آموخت کیفیت استخدام وسیله است. انسان اولا باید رد اهداف خودش مسلمان باشد یعنی هدفش مقدس و عالی و الهی باشد و ثانیا باید در استخدام وسیله برای همان هدفها هم واقعا مسلمان باشد... آیا برای هدف مقدس از هر وسیله ای ولو نامقدس و پلید می توان استفاده کرد یا نه؟ برای هدف مقدس، از وسیله باید استفاده کرد، نه از وسیله نا مقدس و پلید.