فهرست کتاب


مروارید آفرینش

حجه السلام و المسلمین دکتر سید مجتبی برهانی‏

1- متواتر لفظی: هرگاه تواتر در لفظ حدیث باشد، یعنی حدیث مزبور بوسیله کلیه راویان با یک لفظ و یک

عبارت نقل باشد، در این صورت آنرا متواتر باللفظ گویند مانند حدیث معروف (الاعمال بالنیات) که همه روایان آنرا به لفظ واحد و عبارت یکسان روایت کرده اند.

2- متواتر معنوی: هرگاه اخبار و احادیث نقل شده متکثر و مختلف باشند، لکن هر کی از آنها مشتمل بر معنائی

بشود که آن معنی قدر مشترک بین کل خبرها باشد در این صورت آن اخبار را که در آن قدر مشترک، متواتر شده اند متواتر بالمعنی گویند.
نوع سومی هم نام برده اند؛ بنام متواتر اجمالی که در اینجا مجال بیان آن نیست.

حدیث آحاد (خبر واحد) - حدیث آحاد به احادیثی اطلاق می گردد که تعداد روایان آن احادیث معین و

محصور باشند و شرائط احادیث متواتر در آنها جمع نباشد. گفتنی است که از لفظ آحاد نباید این گمان به ذهن راه یابد که راوی خبر واحد یا حدیث آحاد یک نفر است، بلکه بدان جهت آحاد نامیده شده است که شرائط تواتر در آن فراهم نیست، از این رو احادیث آحاد انواع گوناگونی دارند که عالمان علم حدیث نسبت به انواع آن نظرات گوناگونی دارند که به آنها اشاره می شود:
الف: اگر راوی یا چند نفر باشد غریب نامیده می شود.
ب: اگر دو یا چند نفر باشند عزیز نامیده می شود.
ج: اگر گروهی آنرا روایت کرده باشند از آن به مشهور یا مستفیض تعبیر می شود.
قابل ذکر است که گروهی از حدیث پژوهان قسم سوم (مشهور و مستفیض) را از انواع خبر آحاد نمی دانند، بلکه آنرا نوعی مستقل از حدیث تلقی می کنند، که از احادیث آحاد فراتر و از احادیث متواتر فروتر است.