فهرست کتاب


مروارید آفرینش

حجه السلام و المسلمین دکتر سید مجتبی برهانی‏

سنت متواتر: تواتر در لغت یعنی، پی در پی آمدن چیز یا چیزهائی با وجود فاصله بین آنها است، و از وتر به

معنای طاق گرفته شده است، و در اصطلاح علم حدیث به احادیثی اطلاق می گردد که گروهی آنرا روایت کرده باشند و عقلا و عرفا احتمال تبانی و توافق بر دروغ رد آن نباشد، به سبب کثرت افراد مورد اطمینان بودن آنها. و بعارت دیگر؛ جماعتی که سازش آنها با یکدیگر عادتا غیر ممکن است، اگر وقوع واقعه ای را حکایت کنند و خبر آنان در شنونده ایجاد یقین کند آن خبر را اصطلاحا خبر متواتر گویند. پس خبر متواتر آن خبری است که بنفسه مفید قطع باشد. و کارشناسان این فن برای حدیث متواتر احراز شرائط زیر را ضروری می دانند:
الف: روایت کنندگان آن حدیث بسیار باشند.
ب: توافق و هماهنگی آنها بر دروغ، به سبب احراز شرائطی غیر ممکن باشد.
ج: هر دو شرط پیش گفته در همه سلسله راویان از آغاز تا انتها فراهم باشد.
د: سلسله راویان در نهایت از امری محسوس خبر دهند (همچون دیدیم یا شنیدیم) نه از صفات درونی و حالات روانی.
ه: روایانش نسبت به آنچه از آن خبر می دهد، عالم بوده و قاطعانه خبر دهند نه از روی حدس و گمان و امثال آن.
اما برای مستمعین هم شرایطی گفته اند از جمله:
1- مستمع قبلا علم به مفاد آن خبر نباشد، زیرا اگر قبلا عالم باشد دیگر حصول علم به خبر مزبور غیر معقول بوده و مستلزم تحصیل حاصل خواهد شد.
2- مستمع عاری از تعصب و عقیده ای بر خلاف مدلول آن خبر داشته باشد در این صورت خبر مذبور در وی ایجاد قطع و یقین نخواهند کرد.
اقسام سنت متواتر
سنت متواتر بر دو قسم است:

1- متواتر لفظی: هرگاه تواتر در لفظ حدیث باشد، یعنی حدیث مزبور بوسیله کلیه راویان با یک لفظ و یک

عبارت نقل باشد، در این صورت آنرا متواتر باللفظ گویند مانند حدیث معروف (الاعمال بالنیات) که همه روایان آنرا به لفظ واحد و عبارت یکسان روایت کرده اند.

2- متواتر معنوی: هرگاه اخبار و احادیث نقل شده متکثر و مختلف باشند، لکن هر کی از آنها مشتمل بر معنائی

بشود که آن معنی قدر مشترک بین کل خبرها باشد در این صورت آن اخبار را که در آن قدر مشترک، متواتر شده اند متواتر بالمعنی گویند.
نوع سومی هم نام برده اند؛ بنام متواتر اجمالی که در اینجا مجال بیان آن نیست.