فهرست کتاب


مروارید آفرینش

حجه السلام و المسلمین دکتر سید مجتبی برهانی‏

د: سنت یعنی راه و روش، عادت، (لغتنامه دهخدا) پس سنت در لغت به روش در پیش گرفته شده و عادت

شده در زندگی اطلاق می گردد چنانکه امام باقر (علیه السلام) می فرماید: ایما عبد من عباد الله سن سنه هدی کان له اجر مثل اجر من عمل بذالک من غیر ان ینقص من اجورهم شیی و ایما عبد من عباد الله سن سنه ضلاله کان علیه مثل وزرمن فعل من غیر ان ینقص اوزارهم شی ء(21) که اشاره به پاداش کسانی است که روشهای هدایت کننده یا عادات گمراه کننده را در جامعه ترویج کنند. و از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) همین معنی با عبارت من سن سنه حسنه... و من سن سنه سیئه وارد شده است.
سنت در اصطلاح فقها تنها به امور مستحب اطلاق می گردد.
سنت در اصطلاح علم حدیث عبارتست از: گفتار، یا کردار، یا تأیید معصوم. بعضی از بزرگان این چنین تعریف کرده اند: گفتار، عملکرد یا تقریر (تأیید) است که به قصد تشریع برای امت از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) صادر شده است که با قید به (قصد تشریع) امور دنیوی و عادی و بعضی از فطریات که ارتباطی به امور دینی و وحی ندارد از تعریف خارج می شود، و شامل واجب و مستحب می شود.

سنت با قید رسالت یا عصمت؟

آیا تنها سنت نبوی حجت است، یعنی آنچه از رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) به ما رسیده است حجت است یا سنت و سیره ائمه معصومین (علیه السلام) هم حجت است؟ اهل تسنن قول اول را قائلند اما شیعیان به حکم برخی از آیات و احادیث متواتر از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) از جمله حدیث معروف ثقلین(22) که خود اهل سنت نقل کرده اند، قول و فعل و تقریر ائمه اطهار (علیه السلام) هم را حجت می دانند و آن را جزو سنت می دانند و در تعریف سنت می گویند؛ قول و فعل و تقریر معصوم.
در رابطه با این مطلب استاد شهید علامه مطهری بحثی تحت عنوان سرمایه شیعه دارد که از نظرتان می گذرد:

سرمایه شیعه

ما شیعیان سرمایه ای داریم که اهل تسنن این سرمایه را ندارند و آن این است که برای آنها، دوره معصوم یعنی دوره ای که یک شخصیت معصوم در آن وجود داشته است که از سیره او می شود به طور جزم بهره برد، و آن بیست و سه سال بیشتر نیست چون، تنها معصوم را پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) می دانند و درست است که پیغمبر در طور بیست و سه سال در شرائط مختلف بوده است، و در شرائط مختلف بسیار سیره پیغمبر آموزنده است. ولی ما شیعیان همان بیست و سه سال را داریم. به علاوه تقریبا 250 سال دیگر، یعنی ما مجموعا در حدود 273 سال دوره عصمت داریم و از سیره معصوم می توانیم استفاده کنیم یعنی از زمان بعثت پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) تا زمان رحلت امام حسن عسگری (علیه السلام)، یعنی سال 60 هجری که دویست و شصت سال از هجرت می گذرد، که ابتدای غیبت صغری است که عموم دسترسی به امام معصوم ندارند. آن 260 سال به علاوه 13 سال از بعثت تا هجرت تماما برای شیعه دوره عصمت به حساب می آید. در این 273 سال شرائط و اوضاع چندین گونه عوض شده و در تمام این دوره ها، معصوم وجود داشته است و لهذا ما در شرائط مختلف می توانیم روش صحیح را استنباط کنیم، مثلا امام صادق (علیه السلام) در دوران بنی العباس هم بوده است در صورتی که دوره ای شبیه دوره بنی العباس برای پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) رخ نداده است. از این جهت سرمایه های ما غنی تر و جامع تر است. (23).