فهرست کتاب


مروارید آفرینش

حجه السلام و المسلمین دکتر سید مجتبی برهانی‏

ب: اسوه یعنی پیشوا، مقتدا، قدوه (زمخشری)

و نیز به معنای پیش رو، خصلتی که شخص بدان لایق مقتدائی و پیشوائی گردد، آنچه بدان تسلی اندوهگین گردد. (لغتنامه دهخدا)
و بالاخره به معنای نمونه، سمبل، الگو، مایه عبرت، مایه عبرت، مایه تسلیت، آمده است (منجد الطلاب).

ج: سیره یعنی حرکت، رفتن، سنت، روش، مذهب، هیئت، (سیره الرجل).

و نیز به معنای رفتار، عادت و طریقه، روش، سخنهای منظوم شاعر شنیدن، سیرت و شیمت خسروانی (لغتنامه دهخدا).
لغت سیره را شاید از قرن اول و دوم هجری مسلمین به کار بردند، گو اینکه در عمل، مورخین ما از عهده آن خوب بر نیامدند ولی لغتی بسیار عالی انتخاب کردند.
شاید قدیمیترین سیره ها را ابن اسحق شیعه بوده و در نیمه قرن دوم هجری می زیسته است.
سیره، در زبان عربی از ماده سیر است. سیر یعنی حرکت، رفتن، راه رفتن، سیره یعنی نوع راه، سیره بر وزن فعله است فعله در زبان عربی دلالت بر نوع می کند مثلا جلسه، یعنی نشستن و جلسه یعنی سبک و نوع نشستن، و اینکه دقیقی است. سیر یعنی رفتن، رفتار، ولی سیره نوع و سبک رفتار، آنچه مهم است شناختن سبک رفتار پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) است. آنهایی که به عنوان سیره پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) کتاب نوشته اند در واقع راجع به رفتار پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) کتاب نوشته اند نه نوع رفتار پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) لذا این کتابهائی که ما به نام سیره داریم سیر است نه سیره (توجه کنید)، مثلا سیره حلبیه سیر است گر چه اسمش سیره است ولی در واقع سیر است یعنی رفتار پیغمبر نوشته شده است نه سبک رفتاری نه اسلوب رفتار پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، نه متد پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلم) لذا در اینجا اشاره ای به این مسأله مهم می نمائیم:

متولوژی یا سبک شناسی

متد به معنای روش است و لوژی پسوند فرانسوی و به معنای شناخت است.
پس متدلوژی به معنای روش شناسی است. امروزه متدولوژی به عنوان شاخه ای از شناخت شناسی (اپیستمولوژی) شناخته می شود و در این زمینه کتابهای مستقلی نیز به رشته تحریر درآمده است، متدولوژی را فلسفه علمی نیز گفته اند(15). مسئله متد خیلی مهم است می دانیم شعر با سبکهای مختلفی دارد مثل سبک هندی، عراقی، خراسانی، یا عرفانی و مانند آن. در شعرشناسی آنچه مهم است سبک شناسی است که ملک الشعرای بهار کتابی در همین رابطه نوشته است.
همچنین دز نثر، در هنر، از اینها بالاتر تفکرات یک عالم است که یکی سبکش سبک استدلالی و قیاسی است عالم دیگر سبکش تجربی است، رفتارها که در اینجا مورد بحث است نیز سبکهایی مختلفی دارند. سیره شناسی یعنی سبک شناسی، سیره پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلم) یعنی سبک پیغمبر و متدی که در عمل و در روش برای مقاصد خودش به کار می برد. بحث ما در مقاصد پیغمبر نیست که محرز است بلکه بحث در سبک پیغمبر و در روشی که پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلم) برای هدف و مقصد خودش به کار می برد مثل روش تبلیغی پیغمبر، سبک و متد رهبری و مدیریت، سبک قضاوت، سبک و روش زندگی خانوادگی، معاشرت با اصحاب و یاران، سبک و روش او با دشمنان و دهها سبک و روش دیگر.