کتاب شناسی اهل بیت (علیهم السلام)

نویسنده : ناصرالدین انصاری قمی

کتاب نامه ها، مایه های نخستین پژوهش

از روزگار دیرین فهرس(1) نگاری به شیوه های گوناگون میان دانشمندان رواج داشته و نویسندگان فهرست، مایه های نخستین پژوهشگران را فراهم می آوردند.
فهرس نگاری گاهی به صورت ضمیمه کردن چند برگ به پایان کتاب و گاهی با گردآوری صورت تألیفات دانشمندی در یک جا(2) و احیاناً نگارش فهرست گسترده برای کتاب های کتابخانه، یا نحله، یا گروه ها و...بوده است.
یکی از شیوه های فهرس نگاری، گردآوری اسامی کتاب هایی است که پیرامون موضوعی یا شخصیت یا شخصیت هایی نوشته شده است؛ مثلا انسانی می خواهد درباره عصمت و یا زندگانی پیامبر گرامی (صلی الله علیه و اله و سلم) تحقیق کند مایه های نخستین پژوهش این است که از کتاب هایی که پیرامون موضوع تحقیق، نوشته شده، در حد امکان آگاه گردد و پس از آشنایی از آنها بهره گیرد.
آگاهی یک تحقیق با امکانات محدود از کتاب های مربوط به موضوع تحقیق، کاری دشوار است و کسانی که با تحقیق سروکار دارند این مسئله را بهتر درک می کنند.
حالا اگر محققی و یا هیئت علمی ای دست به چنین کاری بزند طبعاً به کار محقق سرعت و به پژوهش او عمق بخشیده اند.
پیشوایان اسلام و خاندان رسالت از شخصیت های عظیم بشریت بوده، و دارای ابعاد گوناگون در حیات خود بوده اند از این جهت، از زمان های دیرینه محققان و تاریخ نگاران کتاب های متنوع و گوناگونی درباره ابعاد زندگانی آنان در زمان های گوناگون نوشته اند که متأسفانه بخشی از آنها، در حوادث از بین رفته و بخش دیگر به صورت مخطوط در کتاب های باقی مانده اند.
گردآوری اسامی کتاب هایی که پیرامون هر امامی نوشته شده آن هم با شیوه خاصی، می تواند به محقق توان بیشتری بخشید، تا راه دراز را در اندک مدت طی کند.
کتابی که هم اکنون در پیش رو دارید نمونه ای از این نوع خدمت علمی است که به جامعه پژوهشگر تقدیم می شود. در این کتاب فهرس کتاب های مربوط به زندگانی هر امام گردآوری شده و با جداسازی عربی از فارسی و هر دو از اردو و مخطوط از مطبوع، بر آرایش کتاب افزوده است، و تنها بر موضوع کتاب تأکید شده، رساله ها و مقاله های کوتاه را به حساب نیاورده است.
ما این کتاب علمی را به فرزند روحی و گرامی خود، دانشمند محترم آقای ناصرالدین انصاری قمی - حفظه الله - که یکی از نویسندگان جوان و پر نشاط حوزه علمیه قم می باشد، تبریک گفته و توفیق روز افزون او را از خداوند بزرگ خواهانیم.
به امید روزی که مرد نیکوکاری همت بگمارد برای کلیه کتاب های سیره که درباره چهارده معصوم (علیهم السلام) نوشته شده است، کتابخانه ویژه ای تأسیس نماید. و این نسخه های متفرق را به صورت ممکن، گردآورد و از این طریق برگی بر ولایت خود بیفزاید و کار محققان را آسان سازد.

سرآغاز

تدوین کتاب نامه و کتاب شناخت، سابقه ای دیرین در تاریخ کتاب دارد و اکنون مانند هر شعبه علمی دیگر، در چارچوب ضوابط علمی به صورت کاری ضروری در امر پژوهش در آمده است.
رشد هر دانشی در گرو جهت گیری مثبت آن در امر تحقیق و پژوهش است و اگر در راه تحقیق، اشتباهی صورت گیرد، رشد آن دانش متوقف خواهد شد. در کنار این رشد معقول، رشد نامعقول، همراه با اهداف دیگری نیز متصور است که بالطبع بازدهی مطلوبی نخواهد داشت. کتاب نویس عمدتاً در جهت رشد کار تحقیق و پژوهش است و بنا به همین ضرورت، لازم است تا ضابطه رشد آن، چارچوب کار را به دقت تعیین کند؛ برای مثال، اگر در تدوین کتاب نامه، مشخصات کتاب به خوبی داده نشود، طبعاً نتیجه قابل توجهی بر آن مترتب نیست و یا اگر قرار شد صرفاً مقالات یک موضوع تدوین شود، اما محل چاپ مقالات نشان داده نشود، کار سودمندی انجام نشده است. اگر قرار شد صرفاً نام کتاب ها مستقل ارائه شود، اما در ضمن آن، مقالات هم آورده شود، کاری برخلاف قاعده انجام شده است.
کتاب شناسی موضوعی در پهنه گستره ابعاد پژوهش ها و دستیابی به آثار مختلف در تحقیقات علمی و آگاهی از پژوهش های گوناگون، از روزگاران دور تا نوین ترین آنها، برای دستیابی به یک ارزشیابی درست، بسیار ضروری است. در این زمینه در سالیان اخیر تلاش هایی انجام شده و آثاری به سامان رسیده است، اما کافی نمی نماید. چه بسیار وقت هایی که نویسندگان و محققان بر سر دستیابی به منابع کار می گذارند و سرانجام نیز به مقصود به گونه مطلوب دست نمی یابند. چه بسیار تحقیقات و تألیفات که پس از پایان کار، به دلیل عدم دستیابی محقق به مآخذ مختلف، با کمی و کاستی عرضه می شود.
بالاخره چه بسا کتاب هایی که فراهم می آید و چون نویسندگان به منبعی فراگیر در آن موضوع دسترسی نداشته اند و از تمام تألیفات نگاشته شده در آن زمینه آگاه نبوده اند، تکراری بر مکررات و سبب اتلاف وقت ها و تباه گردیدن نیروها و عمرها می شود.
اینها و جز اینها انگیزه می شود که کسانی - و یا مؤسساتی در سطح وسیع تر، با امکانات گسترده و به کار گرفتن نیروهای شایسته و با حوصله و کنکاشی در خور - به تدوین و عرضه کتاب شناسی موضوعی دست زنند و اطلاع رسانی را وجهه همت خویش سازند.
بررسی زندگانی درخشان ائمه اطهار (علیه السلام) موضوعی بوده است که از دیر زمان تاکنون، اندیشه بسیاری از عالمان و پژوهشگران را به خود مشغول داشته و در این راستا کتاب های بسیاری را به سامان رسانیده اند که از تعداد شاید کسی به جز خدا، آگاهی ندارد.
نویسنده از سالیان پیش تصمیم گرفت تا کتاب شناسی هر یک از ائمه اطهار (علیه السلام) را تنظیم نماید و به این منظور کتاب شناسی های ذیل را نگاشت:
1. کتاب شناسی حضرت فاطمه زهرا(علیه السلام) جداگانه چاپ شده است؛
2.کتاب شناسی حضرت امام مجتبی (علیه السلام) مجله آینه پژوهش، ش 23؛
3. کتاب شناسی امام سجاد (علیه السلام)؛
4. کتاب شناسی امام باقر (علیه السلام)، به طور مستقل چاپ شده است؛
5. کتاب شناسی امام صادق (علیه السلام)؛
6. کتاب شناسی امام کاظم (علیه السلام)، جداگانه چاپ شده است؛
7. کتاب شناسی امام رضا (علیه السلام)؛
8. کتاب شناسی امام جواد (علیه السلام)، مجله مشکاة، ش 45؛
9. کتاب شناسی امام هادی (علیه السلام)، مجله وقف، ش 14؛
10. کتاب شناسی امام عسکری (علیه السلام)، مجله وقف، ش 14؛
11. کتاب شناسی حضرت زینب کبری (علیهاالسلام)، مجله وقف، ش 17؛
12. کتاب شناسی حضرت ابوطالب (علیه السلام)، مجله آینه پژوهش، ش 21؛
13. کتاب شناسی حضرت معصومه (علیهاالسلام)، مجله وقف، ش 19؛
14. مجموعه های چاپی زندگی ائمه اطهار (علیهم السلام)، مجله مشکاة، ش 46.
اینک در این اثر، به معرفی تمام آثاری که درباره زندگانی ائمه اطهار (علیه السلام): امام مجتبی، امام سجاد، امام باقر، امام صادق، امام کاظم، امام رضا، امام جواد، امام هادی، امام عسکری (علیه السلام)، و مجموعه های چاپی زندگی دوازده امام، به رشته تحریر در آمده است پرداخته ایم، که شمار آنها ده رساله است. تلک عشرة کاملة.
اما در این پیشگفتار، ناگزیریم چند نکته را یادآور باشیم:
1. نگارنده ادعای فحص و جست و جوی کامل را ندارد، اما از کوشش فراوان فروگذار نکرده است.
2. در این کتاب، تنها به نام آثار مستقل اشاره شده و از ذکر کتاب های ضمنی و مقالات، پرهیز شده است.
3. در این کتاب، به معرفی کتاب های عربی، فارسی و اردو پرداخته ایم و از توصیف کتاب های دیگر به زبان های بیگانه - به علت تعداد کم آنها - دوری شده است.
4. برخی از کتاب ها - که شمار آنها اندک نیست - جزو منابع درجه دوم و سوم بوده و از ارزش علمی و استحکام و تحلیل و نوآوری خالی بوده و تنها برای اطلاع بیشتر خوانندگان گرامی از آنها یاد شده است.
5. در این کتاب شناسی، تنها نام کتاب هایی که مربوط به سیره زندگانی امامان (علیهم السلام) است یاد می شود؛ بنابراین در کتاب شناسی امام سجاد و کتاب شناسی امام صادق از ترجمه ها و شرح های صحیفه سجادیه و دعاهای آن، رساله الحقوق، توحید مفضل و مصباح الشریعه نامی به میان نیامده است.
6. این کتاب شناسی شامل نام و مشخصات هر کتاب، اعم از: نام کتاب، نویسنده، مترجم (و تا حد امکان همراه با تاریخ در گذشت آنها)، محل نشر و ناشر، سال انتشار، قطع و تعداد صفحات کتاب می باشد، و در مواردی که این کتاب رعایت نشده، به دلیل آن است که کتاب از نزدیک مورد بازبینی نگارنده قرار نگرفته است.
7. اگر کتاب یاد شده از منبعی نقل شده باشد، نام کتاب مصدر در ذیل آمده است.
8. در این کتاب شناسی به ذکر مشخصات اجمالی هر کتاب بسنده شده، و از توضیح درباره محتوای آن خودداری شده است. مؤلف در نظر دارد تا پس از چاپ کتاب شناسی های امامان (علیهم السلام)، یک جلد را به شرح و توصیف کتاب های برگزیده اختصاص دهد.
9. ذکر هر کتاب به مفهوم تأیید کامل نویسنده و محتوای آن نیست و مسئولیت مطالب هر کتاب با نویسنده آن است.
10. در این کتاب شناسی، بیش از 1600 کتاب درباره ائمه اطهار (علیهم السلام) معرفی شده است. شمار تفکیکی این کتاب ها عبارت است از:
1) درباره امام مجتبی (علیه السلام): 177 کتاب ( 41 کتاب هم درباره حسنین (علیهم السلام) )؛
2) درباره سجاد (علیه السلام): 155 کتاب؛
3) درباره امام باقر (علیه السلام): 88 کتاب؛
4) درباره امام صادق (علیه السلام): 169 کتاب؛
5) درباره امام کاظم (علیه السلام): 168 کتاب؛
6) درباره امام رضا (علیه السلام): 326 کتاب؛
7) درباره امام جواد (علیه السلام): 78 کتاب؛
8) درباره امام هادی (علیه السلام): 72 کتاب؛
9) درباره امام عسکری (علیه السلام): 66 کتاب؛
10) مجموعه چاپی پیامبر اکرم (صلی الله علیه و اله و سلم)، امیر المؤمنین، امام حسین و امام زمان (علیهم السلام) در این کتاب نیامده و علت آن کثرت منابع و تعدد کتاب نامه هایی است که در زمینه به رشته تحریر در آمده است. هر چند جای خالی تدوین یک کتاب شناسی کامل و فراگیر برای هر یک از آن بزرگواران هنوز وجود دارد، که امید است گروهی بدین مهم بپردازند.
امید است در نمایشگاهی مجموعه این کتاب ها گردآوری شده و در اقدامی شایسته و با همتی بلند، تمام کتاب هایی که درباره فرهنگ و معارف شیعی تاکنون به چاپ رسیده است، یک جا فراهم آید. در پایان توفیق تمامی پیروان مکتب اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) را در پیروی از زندگی پرافتخار ایشان، از درگاه خداوند متعال خواستارم.
این کتاب را به روان پاک پدر بزرگوارم، شارح و ناظم نهج البلاغه مرحوم حجةالاسلام حاج شیخ محمد علی انصاری و عموهای بزرگوارم، محدث جلیل و خطیب بی دلیل مرحوم حجةالاسلام حاج شیخ مرتضی انصاری (طاب ثراهما) و حجج السلام: حاج شیخ احمد و حاج شیخ محمود انصاری و به ارواح پاک تمام علما و محدثان خاندان اشعریین، به ویژه نیای والایم شیخ الطائفه سعد بن عبدالله اشعری قمی، تقدیم می کنم.
ناصرالدین انصاری قمی شهریور 1376.

کتاب شناسی حضرت ابوطالب (علیه السلام)

این کتاب شناسی، عهده دار معرفی و توصیف آثاری است که به گونه مستقل درباره ایمان، اشعار و زندگی حضرت ابوطالب (بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبد مناف) (علیه السلام)، از زمان های دور نگاشته شده است. این کتاب ها، به زبان های گوناگون - اعم از عربی، فارسی و اردو - به دست نویسندگان مختلف با گرایش های متفاوت کلامی و مذهبی (شیعه - امامی، اسماعیلی و زندی - و سنی - حنفی، شافعی و مالکی -) نوشته شده است.
کثرت نوشتارهایی که علمای عامه در این موضوع نوشته اند (بیش از بیست کتاب)، بیان گر آن است که تهمت ها و پیرایه هایی که به ساحت مقدس آن حضرت در برخی از کتاب های تسنن دیده می شود، ریشه در تعصبات پلید و جاهلانه اموی دارد، که در راستای تبلیغات ضد علوی خویش در دوران حکومت سیاه و ننگین خود، ایمان حضرت ابوطالب را انکار و محدثان و خطیبان مزدور، این مطلب را هر روز و شب تکرار کردند، تا آن که به صورت باور عمومی جامعه اهل سنت در آمد و در کتاب ها مدون شد و اینک به صورت یکی از عقاید رسمی آنان درآمده است.
این کتاب، نشان دهنده وجود بیش از 160 کتاب مستقل در این موضوع است و این به جز نوشتارهای مفصل ضمنی است که در کتاب های تاریخ، سیره، کلام و حدیث آمده، که اگر آنها هم جمع شود، بیش از 500 مورد خواهد بود.
ابتدا کتاب های عربی(چاپی و خطی) و سپس کتاب های فارسی (چاپی و غیر چاپی) و کتاب های اردو فهرست شده است وسعی بر آن بوده تا کتابی از قلم نیفتاده باشد. این کتاب، پیش تر در مجله آینه پژوهش، ش 21 (آبان 1372 ش) به صورت مقاله به چاپ رسیده و اینک با اضافات فراوان و بازبینی به خوانندگان گرامی تقدیم می شود.
با نگاهی به این کتاب، در می یابیم:
1- برخی از محققان در این موضوع سه کتاب پدید آورده اند (مانند: استاد سید علی بن الحسین هاشمی، علامه شیخ جعفر نقدی، شیخ علی حسنین شیفته و جناب باقر قریانی زرین)، که این نشان از اهتمام ویژه محققان به این موضوع دارد.
2- شمار کتاب های عربی، 115 عنوان (49 کتاب چاپی و 66 کتاب خطی)، و پس از آن تعداد کتاب های اردو، 30 عنوان است (24 کتاب چاپی و 6 کتاب خطی) که بیان گر اهمیت این بحث در کشورهایی است که عالمان شیعه با جهان اهل سنت در ارتباط هستند.
3- از مجموع این کتاب ها، 87 کتاب چاپی و 78 کتاب مخطوط می باشد و بیشترین کتاب ها در قم و تهران (22 کتاب) و سپس در نجف و بیروت (20 کتاب) به چاپ رسیده است. و سهم هند و پاکستان هم در این راستا، 18 کتاب است و در مصر هم 7 کتاب به چاپ رسیده است.
این کتاب را به پیشگاه مقدس امیر المؤمنین، مولی الموحدین حضرت علی بن ابی طالب (علیه السلام) تقدیم می نمایم.
الف) کتاب های چاپی عربی
1. ابوطالب: دراسة فی شعره
قصی الاسدی البصری، بیروت، مؤسسة البلاغ، 1422 ق، 100ص، وزیری.
2. ابوطالب بطل الاسلام
حیدر محمد سعید عرفی، چاپ اول: دمشق، 1410 ق، 240 ص، وزیری.
3. ابوطالب بن عبدالمطلب (علیه السلام) والد امیر المؤمنین (علیه السلام)
حسین جواد الکدیمی، چاپ بغداد، مطبعة سعد، 1967 م، 48 ص، رقعی.
4. ابوطالب حامی السلام
باقر شریف قرشی، چاپ قم، 1420 ق، 32 ص، جیبی.
5. ابوطالب (علیه السلام) حامی الرسول و ناصره ایمان ابی طالب بروایة علماء السنة
میرزا نجم الدین جعفر عسکری تهرانی (1313 - 1395 ق)، چاپ اول: نجف، مطبعه الاداب، 1380 ق، 220 ص، وزیری.
6. ابوطالب الصحابی المفتری علیه
شهید عبد الزهرا عثمان محمد (مشهور به عزالدین سلیم رئیس شورای انتقالی حکومت عراق، که در سال 1425 ق. به شهادت رسید)، بیروت، دارالهادی، 1425 ق، 125 ص، وزیری.
7. ابوطالب عم الرسول
محامی محمد کامل حسن، بیروت، المکتب العالمی، 1987م، 125 ص، رقعی (از سری عظماءالاسلام، 9).
8. ابوطالب عم الرسول مؤمن بنی هاشم
سید حسن حسینی شیرازی، (در مجله علوم الحدیث، ش 11، محرم الحرام 1423 ق، ص 8-54)، 56 ص، وزیری.
9. ابوطالب عم النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) شیخ بنی هاشم
عبدالعزیز سید الاهل، بیروت، دارالعلم للملایین، 1951م، 106 ص، رقعی.
ر.ک: ابوطالب بطل الاسلام، ص 232؛ الذریعة، ج 14، ص 265 و اهل البیت فی المکتبة العربیة، ص 264.
10. ابوطالب عملاق الاسلام الخالد
شیخ محمد علی اسبر، بیروت، دارالاصالة، 1411 ق / 1991م، 188 ص، رقعی.
11. ابوطالب کفیل الرسول
سعید عسیلی رشافی عالمی (13348 - 1414 ق)، مقدمه: شیخ عبدالامیر قبلان و شیخ حسن طراد، بیروت، دارالزهراء، 1406 ق، 222 ص، وزیری.
12. ابوطالب کفیل الرسول
مولف ناشناخته، بیروت، الدارالاسلامیه، 1411 ق / 1991م، 23 ص، وزیری (مصور، ویژه نوجوانان).
13. ابوطالب مأوی الرسول و الرسالة
حسن الحاج، 42 ص، وزیری (این کتاب، در مجله میقات الحج، ش 18 (رجب 1423 ق) از ص 122 تا ص 164 به چاپ رسیده است).
14. ابوطالب مؤمن قریش
محمد الریح حمد النیل، چاپ خارطوم (سودان)، جمعیت خیریه ثقلین.
15. ابوطالب مؤمن قریش
شیخ عبدالله ختیزی (متولد: 1350ق)، تقریظ: استاد بولس سلامه، دانشمند مسیحی لبنانی و صاحب ملحمة الغدیر، چاپ دوم: بیروت، مؤسسة الثقافیة، 1384 ق، 435 ص، وزیری.
نویسنده، در این کتاب تنها با تکیه بر مدارک دانشمندان اهل سنت ایمان ابوطالب را ثابت کرده است. هنگامی که این کتاب منتشر شد، مقامات قضایی کشور عربستان از او خواستند که سخن خود را پس بگیرد و زمانی که وی به این کار تن در نداد، به اعدامش محکوم ساختند. ولی پس از اقدامات فراوان مراجع تقلید شیعه و دانشمندان اسلام در مجازاتش تخفیف قائل شده و به حبس ابد محکومش ساختند. سرانجام، اقدامات شدید بزرگان شیعه - از جمله آیت الله العظمی حکیم - سبب شد با زدن هشتاد تازیانه بر او، آزادش نمایند.
16. ابوطالب المسلم
احمد مغنیة (1328 - 1403 ق)، بیروت، دارالکتاب اللبنانی، 1982م، 59 ص، وزیری (از سری موسوعة التاریخ الاسلامی، 6).
17. ابوطالب مع الرسول
شیخ احمد مغنیة (م 1403 ق)، بیروت، دارالکتاب اللبنانی.
18. ابوطالب ناصر الرسول (صلی الله علیه و آله و سلم)
کمال السید (عباس الموسوی البغدادی)، قم، انتشارات انصاریان، 1417 ق / 1375 ش، 32 ص، وزیری (مصور، ویژه نوجوانان).
19. ابوطالب و بنوه
آیت الله سید محمد علی آل سید علی خان حسینی نجفی (1323 - 1391 ق)، نجف، مطبعة الاداب، 1969م 422 ص، وزیری.
20. ارشاد الهارب من صحة ایمان القارب ایمان آباء الرسول (صلی الله علیه و آله و سلم) و عمه ابی طالب
سید هاشم بن یحیی بن احمد الحسنی الشامی الصنعانی، تحقیق: عباس حمید کریم الزیدی، قم، دارالغدیر، 1424 ق، 220 ص، وزیری.
این کتاب در 6 باب (اهل الفترة، نسب الرسول (صلی الله علیه و اله و سلم)، نشانه ها و کرامات در هنگام حمل و ولایت پیامبر، ادله ایمان ابوطالب، بیعت عثمان و موقف صحابه در قبال آن و ولایت علی بن ابی طالب) به سامان رسیده است.
21. اسلام ابی طالب
سید مهدی مکی، کناز الاشقر و بشیر الخیاط.
این کتاب به چاپ رسیده است.
22. اسلام ابی طالب
وجیه بیضون، 8 ص، وزیری.
این رساله: همراه با نوشتار فرزندش - لبیب بیضون - در بیروت به چاپ رسیده است.
23. اسلام ابی طالب من خلال الایات و الاحادیث و الاشعار و الوقایع التاریخیة
لبیب بیضون (متولد: 1359 ق)، چاپ بیروت، 40 ص، وزیری.
24. اسمی المطالب فی ایمان ابی طالب (علیه السلام)
شیخ کاظم حلفی مخزومی (1356 - 1396)، چاپ نجف.
ر.ک: المنتخب من اعلام الفکر و الادب، ص 370.
25. اسنی المطالب فی شرح خطبه ابی طالب
عبدالکریم حبیب، در مجله الثقافة الاسلامیة، ش 45، ص 217 - 232 (16 ص) به چاپ رسیده است.
26. اسنی المطالب فی نجاة ابی طالب
سید احمد بن زینی دحلان مکی شافعی (1323 - 1304 ق).
این کتاب، فشرده ای از کتاب سید محمد بن رسول برزنجی کردی (1040 - 1103 ق) است، که همراه با اضافاتی بدین عنوان تنظیم شده و در سال 1305 ق، در مصر (چاپ دارکنز السعادة، قاهره، 63 ص، وزیری) به چاپ رسیده است (و هم در تهران به سال 1382 ق. با تحقیق سید علی هاشمی خطیب در 64 صفحه به چاپ رسیده است).
ر.ک: الذریعة، ج 2، ص 511؛ ایضاح المکنون، ج 1، ص 82؛ هدیة العارفین، ج 1، ص 191 و الاعلام زرکلی، ج 1، ص 129.
این کتاب به فارسی و اردو ترجمه شده است. (اهل البیت فی المکتبة العربیة: 45 -46).
نیز به وسیله استاد صالح الوردانی تحقیق شده به چاپ رسیده است.
بیروت: دارالهدف للاعلام و النشر، بی تا، 114 ص، وزیری.
27. ایمان ابی طالب (علیه السلام)
شیخ مفید: ابو عبدالله محمد بن محمد بن نعمان حارثی عکبری بغدادی (338 - 413 ق)، تحقیق: واحد تحقیقات اسلامی بنیاد بعثت، چاپ قم، مؤسسه بعثت، 1413 ق / 1371 ش،50 ص، وزیری.
این کتاب، پیش تر با تحقیق شیخ محمد حسن آل یاسین به چاپ رسیده بود (چاپ نجف، 1376 ق / 1956م).
28. ایمان ابی طالب و موقف الشیخ المفید منه
محمد ابراهیم خلیفه شوشتری، قم، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، 1413 ق / 1372 ش، 20 ص، وزیری.
29. ایمان ابی طالب: الحجة علی الذاهب الی کفر ابی طالب حجة الذاهب الی ایمان ابی طالب
سید شمس الدین ابوعلی فخار بن معد بن فخار موسوی حایری (م 630 ق) شاگرد ابن ادریس و استاد محقق حلی، تقریظ: عزالدین عبدالحمید بن ابی الحدید بن هبة الله مدائنی بغدادی معتزلی (م 656 ق)، مقدمه: سید محمد صادق بحرالعلوم طباطبایی نجفی (1315 - 1399 ق) و استاد عبدالفتاح عبدالمقصود، چاپ دوم: بیروت، دارالزهراء، 1408 ق، 448 ص، وزیری،
این کتاب، بهترین کتابی است که در اثبات ایمان ابوطالب (علیه السلام) نگاشته شده است.
30. الدرة الغراء فی شعر شیخ البطحاء
مقدمه و جمع و تحقیق و شرح: باقر قربانی زرین، تقریظ: سید جعفر مرتضی عاملی، تهران، انتشارات وزارات ارشاد اسلامی، 1416 ق، 205 ص، رقعی (زندگانی ابوطالب (58 ص)، شعر ابوطالب (104 ص) و فهارس (40 ص)).
31. الرسول و الرسالة فی شعر ابی طالب: نظرة فی مواقف ابی طالب و شعره
معوض عوض ابراهیم، کویت، وکالة المطبوعات، 1982م، 79 ص، وزیری.
32. دیوان ابی طالب
جمع و تعلیق: عبدالحق العانی، لندن، دار کوفان، 1991م، 224 ص، وزیری.
33. دیوان ابی طالب
جمع و شرح: محمد تونجی سوری، بیروت، دارالکتاب العربی، 1996م، 104 ص، وزیری.
34. زهرة الادبا فی شرح لامیة شیخ البطحاء
علامه شیخ جعفر نقدی (1303 - 1370 ق)، نجف، مکتبة الحیدریة، 1356 ق، 50 ص، وزیری.
35. الروض النزریه فی الاحادیث التی رواها ابوطالب عن ابن اخیه (صلی الله علیه و آله و سلم)
شمس الدین ابن طولون محمد بن علی صالحی دمشقی حنفی (880 - 953 ق)، قم، مجمع الثقافة الاسلامیة، 1372 ش، 6 ص، وزیری.
36. السهم الصائب لکبد من آذی ابی طالب
سید ابوالهدی محمد بن حسن وادی صیادی رفاعی شافعی (1266 - 1328 ق)
ر.ک: مناهل الضرب، ص 450 و اعلام زرکلی، ج 6، ص 94، (به نوشته زرکلی، این کتاب به چاپ رسیده است، ولی آن را نیافتم).
37. سیدالبطحاء
شیخ محمود بغدادی
تقریظ: آیت الله سید شهاب الدین نجفی مرعشی (1315 - 1411 ق)، قم، دارالغدیر، 1366 ش، 145 ص، رقعی.
38. شعر ابی طالب بن عبدالمطلب و اخباره
ابوهفان عبدی عبدالله بن احمد بن حرب بن مهزم بن خالد، تحقیق: سید محمد صادق بحرالعلوم (1315 - 1399 ق)، تهران، مکتبة نینوی الحدیثة، 1400 ق، 40 ص، وزیری (در این کتاب، بیش از پانصد بیت از اشعار حضرت ابی طالب - که دلالت بر اسلام وی می کند - به روایت عفیف بن اسعد از عثمان بن جنی نحوی ذکر شده است).
نیز، با تحقیق علامه شیخ محمد باقر محمودی، به وسیله مجمع الثقاقة الاسلامیة (قم) به چاپ رسیده است.
39. شیخ الابطح: ابوطالب (علیه السلام)
سید محمد علی شرف الدین موسوی عاملی - فرزند علامه سید عبدالحسین شرف الدین -، چاپ نجف، 1349 ق.
علامه امینی نویسد: در آن از مطلبی فروگذار نکرده و مطالب را به خوبی و شایستگی گردآورده است (الغدیر، ج 7، ص 402 پانوشت).
علامه سید محمد صادق بحرالعلوم می نویسد: در موضوع خودش فرد و یگانه است. از دیدگاه تاریخی، فلسفی و علمی به خوبی بحث نموده، و با ترتیب و تنظیم خوب مطالب در قالبی بدیع، با اسلوبی شیوا و کلمات زیبا و جذاب به شایستگی از عهده برآمده و یکی از بهترین کتاب هایی است که در این موضوع نگاشته شده است.
ر.ک: مقدمه حجة الذاهب، ص 52 - 53 (پانوشت).
40. طلبة الطالب فی شرح لامیة ابی طالب
شرح: علی فهمی - مصری شافعی استاد عربی در دارالفنون تهران -، تهران، مطبعه روشن، 1327 ق، 78 ص، وزیری.
.ک: اهل البیت فی المکتبة العربیة، ص 299.
41. عقیدة ابی طالب
سید طالب حسین رفاعی (متولد: 1350 ق)، بیروت، دارالاضواء، 1409 ق / 1989م، 80 ص، رقعی.
42. غایة الطالب فی شرح دیوان ابی طالب
شیخ محمد خلیل خطیب مصری، طنطا (مصر)، مطبعه الشعراوی، 1371 ق / 1950م.
ر.ک: مجله تراثنا، ش 17، ص 130 (اهل البیت فی المکتبة العربیة، ص 329).
43. القصیدة الغراء فی ایمان ابی طالب شیخ البطحاء
سید احمد خیری پاشا حسینی حنفی (1324 - 1378ق)، به اهتمام: علی بن الحسین هاشمی خطیب (1326 - 1396 ق)، تهران، چاپخانه حیدری، 1384 ق، 120ص، وزیری (همراه با 12 صفحه تصویر خط ناظم).
44. محمد فی بیت عمة ابی طالب
محمد عطیه ابراشی، قاهره، مکتبة مصر، 1980م، 16 ص، رقعی.
45. منیة الراغب فی ایمان ابی طالب
شیخ محمد رضا طبسی نجفی (1324 - 1405 ق)، تقریظ: آیت الله مرعشی نجفی (1315 - 1411 ق) و سید محمد صادق بحرالعلوم (م 1399 ق) و شیخ جعفر نقدی (م 1370 ق)، چاپ دوم: قم، چاپخانه مهر، 1395 ق، 155 ص، رقعی.
(نیز با تحقیق فرزندش شیخ نجم الدین طبسی در قم، به چاپ مجدد رسیده است).
46. معجم ما الف عن ابی طالب
عبدالله صالح المنتفکی، 70 ص، وزیری.
ر.ک: مجله تراثنا، ش 63 - 64، ص 163 -233.
(در آن، 110 کتاب را - با حذف مکررات - معرفی کرده است).
47. منیة الطالب فی مستدرک دیوان سید الاباطح ابی طالب
محمد باقر محمودی، قم، مجمع احیاء الثقافة الاسلامیة، 1413 ق / 1372 ش، 52 ص، وزیری.
48. مواهب الواهب فی فضائل ابی طالب
علامه شیخ جعفر نقدی (1303 - 1370 ق)، تقریظ منظوم: شیخ کاظم سودانی (1302 - 1381 ق)، نجف، چاپ سنگی، 1341 ق، 160 ص، وزیری.
علامه امینی درباره آن می نویسد: در آن فواید، نوادر و مطالب ناب، فراوان به چشم می خورد (الغدیر، ج 7، ص 403).
در این کتاب، زندگانی حضرت ابوطالب از ولایت تا وفات به خوبی نوشته شده است.
49. نبوة ابی طالب عبد مناف (علیه السلام)
مزمل حسین الغدیری میثمی، چاپ قم، 1420 ق، 160 ص، رقعی.
مؤلف: در این کتاب در صدد اثبات نبوت و پیامبری حضرت ابوطالب است.
ب) کتاب های خطی عربی
1. ابوطالب
احمد المظفر (متولد: 1345 ق).
ر.ک: معجم رجال الفکر فی النجف، ج 3، ص 1219.
2. ابوطالب اول المومنین
سعید رشید شمری، 126 ص (در بیروت به چاپ خواهد رسید).
3. ابوطالب داعیة الاسلام الاول
سید محمد صافی موسوی (م 1342 ق)،120ص.
ر.ک: مجله تراثنا، ش 64، ص 203.
4. ابوطالب کافل النبی و ناصره
سید احمد خیری پاشا حسینی حنفی (1324 - 1387 ق).
ر.ک: الاعلام، ج 1، ص 122، 123 و اهل البیت فی المکتبة العربیة، ص 16.
5. ابوطالب المحامی الاول عن الدعوة الاسلامیة
ابراهیم محمود جنیدی.
ر.ک: مجله الموسم، ش 24، ص 540.
6. اتحاف الطالب بنجاة ابی طالب
این کتاب تلخیص اسنی المطالب احمد زینی دحلان است و نسخه خطی آن در رباط موجود است.
ر.ک: الرباط: الفهوس الثالث، ص 2998 (به نقل از: معجم ما الف عن رسول الله (صلی الله علیه و اله و سلم)، ص 56) و اهل البیت فی المکتبة العربیة، ص 19.
7. اثبات اسلام ابی طالب
محمد معین بن محمد امین بن طالب الله هندی سندی حنفی (م 1161 ق).
ر.ک: مجله تراثنا، ش 1، ص 14.
ر.ک: اهل البیت فی المکتبة العربیة، ص 19.
8. اثبات اسلام ابی طالب
عبدالرحمن بن احمد بن حسین خزاعی نیشابوری (م 445 ق).
ر.ک: لسان المیزان، ج 3، ص 404 - 405.
9. اخبار ابی طالب و عبدالمطلب کتاب فی عبدالمطلب و عبدالله و ابی طالب (علیه السلام)
شیخ صدوق ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی (ح 306 - 381 ق).
ر.ک: الذریعة، ج 1، ص 317 (به نقل از: رجال نجاشی، ج 2، ص 313).
10. اخبار ابی طالب و ولده
ابوالحسن مدائنی علی بن محمد بن عبدالله بغدادی (135 - 215 ق).
ر.ک: ترجمه فهرست ندیم، ص 169؛ معجم الادباء، ج 14، ص 131 و اهل البیت فی المکتبة العربیة، ص 25.
11. اسلام ابی طالب
شیخ عبد الحسین نعمت عاملی.
ر.ک: مجله تراثنا، ش 64، ص 172.
12. ایمان ابی طالب (علیه السلام)
احمد بن القاسم (م 411 ق).
نجاشی می نویسد: او از اصحاب ما امامیه بود و کتابش را به خط استادم حسین بن عبیدالله غضائری مشاهده کردم.
ر.ک: رجال نجاشی، ج 1، ص 242 و الذریعه، ج 2، ص 512.
13. ایمان ابی طالب (علیه السلام)
شیخ محمد حسین کاشف الغطاء (1294 - 1373 ق).
مجله تراثنا، ش 64، ص 185.
14. ایمان ابی طالب
احمد بن داود بن علی قمی.
15. ایمان ابی طالب (علیه السلام)
ابوالحسن احمد بن محمد بن احمد بن طرخان کندی جرجرائی (م 450 ق).
نجاشی می نویسد: وی ثقه و صحیح السماع و دوست ما بود و توسط شخصی به نام ابن ابی العباس به جرم علوی بودن کشته شد. رحمة الله.
ر.ک: رجال نجاشی، ج 2، ص 227 - 228؛ الذریعة، ج 2، ص 512.
16. ایمان ابی طالب (علیه السلام)
ابو علی کوفی احمد بن محمد بن عمار (م 346 ق).
نجاشی می نویسد: او ثقه بزرگواری بود و از پیشوایان علم رجال به شمار می آمد.
ر.ک: رجال نجاشی، ج 1، ص 242؛ الذریعة، ج 1، ص 311 و ج 2، ص 512.
17. ایمان ابی طالب (علیه السلام)
امیر سید حسین مجتهد موسوی کرکی قزوینی (م 1001 ق).
ر.ک: الذریعة، ج 2، ص 512.
18. ایمان ابی طالب (علیه السلام)
شیخ ابی الحسن شمس الدین سلیمان ماحوزی بحرانی (1075 - 1121 ق).
ر.ک: مقدمه الاربعون حدیثا، ص 12.

19. ایمان ابی طالب (علیه السلام)
سید ابوالفضائل جمال الدین احمد بن موسی بن طاوس حسنی حلی (م 673 ق).
ر.ک: بناء المقالة العلویة، ص 181 و الذریعة، ج 2، ص 512.
20. ایمان ابی طالب (علیه السلام)
سهل بن الیسع بن عبدالله اشعری قمی.
ر.ک: تحفة العالم فی شرح خطبة المعالم، ص 199.
21. ایمان ابی طالب (علیه السلام)
ابو محمد دیباجی سهل بن احمد بن عبدالله بن احمد بن سهل (286 - 380 ق).
نجاشی درباره اش می نویسد: اشکالی در او نیست. و علامه مامقامی هم طعن و قدح برخی از عامه را نسبت بدو، دلیل جلالت قدرش می داند.
ر.ک: رجال نجاشی، ج 1، ص 419 و تنقیح المقال، ج 2، ص 74-73.
22. ایمان ابی طالب (علیه السلام)
سید ظفر حسن بن دلشاد علی آمروهی نقوی هندی (1307- 1380 ق).
ر.ک: نقباء البشر: ج 3، ص 978.
23. ایمان ابی طالب (علیه السلام) دیوان ابی طالب و ذکر اسلامه
ابونعیم علی بن حمزه تمیمی بصری (م 375 ق).
ابن حجر عسقلانی در کتاب الاصابة فی تمییز الصحابة، برخی از مطالب این کتاب را در ترجمه ابوطالب ذکر نموده است (الاصابة، ج 7، ص 113 - 116).
مؤلف، در این کتاب تمام اشعار ابوطالب را - که دال بر اسلام وی است - از تلعکبری هارون بن موسی (م 385 ق) و محمد بن حسن بن درید (م 321 ق) روایت می کند. نسخه خطی آن در کتابخانه سید عیسی عطار در بغداد و مرحوم میرزا محمد عسکری تهرانی در سامراء موجود است.
ر.ک: الذریعة، ج 2، ص 513 و ج 9، جزء اول، ص 42 - 43.
24. ایمان ابی طالب (علیه السلام)
قاضی نعمان بن محمد مصری (م 363 ق) صاحب دعائم الاسلام.
ر.ک: معجم ما الف عن رسول الله (صلی الله علیه و اله و سلم)، ص 56.
25. ایمان ابی طالب (علیه السلام)
میرزا محسن قره داغی تبریزی (1267 - 1352 ق) صاحب تبیین المحجة الی تعیین الحجة.
وی در این کتاب آثار و احوال حضرت را به تفصیل بیان نموده و نسخه خطی آن در تبریز نزد نوادگانش موجود است.
ر.ک: الذریعة، ج 2، ص 513 و. علماء معاصرین، ص 161.
26. ایمان ابی طالب (علیه السلام)
مؤلف ناشناخته.
نسخه خطی آن به ش 2/1003 در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است.
ر.ک: فهرست کتابخانه دانشگاه تهران، ج 18، ص 135.
27. بغیة الطالب فی الاسلام ابی طالب
علامه بزرگ سید میر محمد عباس بن سید علی اکبر موسوی شوشتری لکهنوی (1224 - 1306 ق).
ر.ک: تکمله نجوم السماء، ج 2، ص 73 و الذریعة، ج 3، ص 134.
28. بغیة الطالب فی بیان احوال ابی طالب
سید محمد بن حیدر موسوی حسینی عاملی (م بعد 1097 ق) - نوه دختری شهید ثانی.
نسخه خطی آن در کتابخانه مرحوم شیخ محمد سماوی بوده و اکنون در کتابخانه آیت الله حکیم است.
ر.ک: الذریعة، ج 3، ص 135.
29. بغیة الطالب لایمان ابی طالب و حسن خاتمته
جلال الدین ابوالفضل عبدالرحمن بن ابی بکر بن محمد سیوطی شافعی (م 911 ق).
ر.ک: الذریعة، ج 2، ص 511 و اهل البیت فی المکتبة العربیة، ص 69.
30. بغیة الطالب لایمان ابی طالب
محمد بن عبدالرسول برزنجی شافعی شهر زوری مدنی (1040 - 1103 ق).
ر.ک: معجم المؤلفین، ج 9، ص 308؛ الاعلام، ج 6، ص 203 و اهل البیت فی المکتبة العربیة، ص 68.
31. بلوغ المأرب فی نجاة آبائه (علیه السلام) و عمه ابی طالب
شیخ سلیمان از هری لاذقی.
نسخه خطی آن در کتابخانه تیموریه (دارالکتب قاهره)، قسم حدیث، ش 333 موجود است.
ر.ک: معجم ما الف عن الرسول الله (صلی الله علیه و اله و سلم)، ج 1، ص 51 و اهل البیت فی المکتبة العربیة، ص 71.
32. البیان عن خیرة الرحمن
شیخ ابوالحسن علی بن بلال بن ابی معاویه مهلبی ازدی.
این کتاب درباره ایمان ابوطالب و پدران پیامبر نوشته شده است و نجاشی، آن را از طریق شیخ مفید از مولفش روایت می کند.
ر.ک: رجال نجاشی، ج 2، ص 96 و الذریعة، ج 3، ص 171.
33. حاشیه بر حجة الذاهب الی ایمان ابی طالب
شیخ شیر محمد همدانی (1302 - 1381 ق).
ر.ک: نقاءالبشر، ج 2، ص 850.
34. حیاة ابی طالب
سید عبدالحسین آل طعمه موسوی حایری (1299 - 1380 ق).
ر.ک: المنتخب من اعلام الفکر و الادب، ص 216.
35. حیاة ابی طالب
شیخ محمد علی طبسی نجفی (1359 - 1383 ق).
ر.ک: معجم رجال الفکر فی النجف، ج 2، ص 829.
36. دراسة عن ابی طالب
شیخ عبدالواحد مظفر (1310 - 1395 ق).
ر.ک: مجله تراثنا، ش 64، ص 207.
37. دیوان ابی طالب و شرح لامیه او
علامه شیخ حیدر قلی سردار کابلی کرمانشاهی (1293 - 1371 ق).
ر.ک: ریحانة الادب، ج 3، ص 340.
38. رتبه ابی طالب و قریش و مراتب ولده فی بنی هاشم
ابوالحسین (ابوالحسن) النسابة. تاریخ تألیف: 310 ق.
سید بن طاوس (589 - 664) در باب 193 کتاب الیقین باختصاص مولانا علی بامرة المومنین مطالبی از آن را نقل می کند.
ر.ک: الیقین، ص 186.
39. رسالة فی اسلام ابی طالب (علیه السلام)
سید امین الدین میرزا ابوالقاسم محمد موسوی زنجانی (1224 - 1292 ق).
ر.ک: الفهرست لمشاهیر علماء زنجان، ص 102.
40. دیوان ابی طالب
جمع و تحقیق: یونس سنجاری سوری، ص 400 ص.
ر.ک: مجله تراثنا، ش 64، ص 216.
41. دیوان ابی طالب (علیه السلام)
ابراهیم بعلبکی (متولد: 1350 ق).
در پیشگاه آن، از ایمان ابوطالب، شرح لامیه وی و ثنای ابوطالب سخن رفته است و 250 صفحه می باشد.
ر.ک: مجله تراثنا، ش 64، ص 216.
42. دیوان ابی طالب (علیه السلام)
جمع و شرح: محمد هادی امینی نجفی (1355 - 1421 ق).
در آن، بیش از 1000 بیت گردآورده است.
ر.ک: مجله تراثنا، ش 64، ص 217.
43. دیوان ابی طالب (علیه السلام)
جمع و شرح: شیخ علی زواد (متولد: 1377 ق).
در آن، علاوه بر اشعار ابوطالب از شخصیت وی و اثرش در نشر اسلام سخن رفته و کمتر از 200 صفحه می باشد.
ر.ک: مجله تراثنا، ش 64، ص 219.
44. رسالة فی صحة ایمان ابی طالب
مولف ناشناخته (نسخه خطی آن در کتابخانه محدث ارموی (تهران) بوده است.
ر.ک: الایضاح (ابن شاذان)، ص 67.
45. الرغائب فی ایمان ابی طالب (علیه السلام)
سید مهدی بن سید علی غریفی بحرانی نجفی.
ر.ک: الذریعة، ج 11، ص 241.
46. سلوة الشیعة فی تحقیق ایمان ابی طالب
شیخ ابوالمحاسن مسعود بن علی صوانی بیهقی (م 544 ق).
ر.ک: تحفة العالم فی شرح خطبة العالم، ص 199.
47. شرح حدیث اسلام ابی طالب به حساب جمل
ملا علی بن میرزا خلیل مازندرانی.
نسخه خطی آن ضمن مجموعه ش 136 کتابخانه حسینیه شوشتری های نجف موجود است.
ر.ک: نشریه نسخه های خطی، دفتر یازدهم، ص 835.
48. الشهاب الثاقب لرجم مکفر ابی طالب
علامه میرزا نجم الدین جعفر بن علامه میرزا محمد عسکری تهرانی (1313 - 1395 ق).
ر.ک: الغدیر، ج 7، ص 403.
49. صفات ابی طالب عبد مناف (علیه السلام)
مزمل حسین غدیری میثمی.
در این کتاب، 160 صفت برای حضرت ابوطالب ذکر شده است. مؤلف کتاب دیگری بنام نبوة ابی طالب هم نگاشته و به چاپ رسیده است.
ر.ک: نبوة ابی طالب، ص 160.
50. غایة المطالب فی بحث ایمان ابی طالب
سید علی کبیر حسنی هندی (1212 - 1285 ق).
ر.ک: نزهة الخواطر، ج 7، ص 342 و اهل البیت فی المکتبة العربیة، ص 329.
51. فصاحة ابی طالب (علیه السلام)
ابومحمد اطروش شریف حسن بن علی بن حسن بن عمر بن علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب (علیه السلام) (شهادت: 301 ق).
ر.ک: رجال نجاشی، ج 1، ص 170 - 171.
52. فضل ابی طالب و عبدالمطلب و ابی النبی
شیخ الطائفه ابوالقاسم سعد بن عبدالله بن ابی خلف اشعری قمی (م 299 یا 301 ق).
ر.ک: رجال نجاشی، ج 1، ص 403.
53. فیض الواهب فی نجاة ابی طالب
شیخ احمد فیضی بن حاج علی عارف جورومی خالدی رومی حنفی (1253 - 1327 ق).
ر.ک: هدیه العارفین، ج 1، ص 195 و اهل البیت فی المکتبة العربیة، ص 377.
54. القول الواجب فی ایمان ابی طالب
شیخ محمد علی بن میرزا جعفر علی فصیح هندی مکی.
پایان تألیف: جمادی الاولی 1299 ق.
نسخه خطی آن در کتابخانه سید حسن صدر در کاظمین بوده است.
ر.ک: الذریعة، ج 17، ص 215 - 216.
55. کافل الیتیم: ابوطالب (علیه السلام)
میرزا نجم الدین جعفر عسکری تهرانی (1313 - 1395 ق).
نویسنده در این کتاب به اثبات ایمان ابوطالب با استفاده از کتاب های اهل سنت پرداخته است.
ر.ک: الذریعة، ج 17، ص 244.
56. ما قیل فی ابی طالب (علیه السلام) من الشعر
سید علی بن الحسین هاشمی خطیب (1326 - 1396 ق).
ر.ک: ابوطالب بطل الاسلام، ص 232؛ الذریعة، ج 19، ص 23 و المنتخب من اعلام الفکر و الادب، ص 323.
57. منی الطالب فی ایمان ابی طالب (علیه السلام)
شیخ مفید نیشابوری ابوسعید محمد بن احمد بن حسین خزاعی - جد امی ابوالفتوح رازی -.
ر.ک: فهرست منتجب الدین، ص 102؛ امل الامل، ج 2، ص 240 و الذریعة، ج 23، ص 212.
58. منیة الطالب فی حیاة ابی طالب
شهید سید حسن بن علی قبانچی نجفی (1328 - 1418 ق).
تاریخ تألیف: 1358 ق. 82 ص.
ر.ک: الذریعة، ج 23، ص 204 - 205.
59. مواهب الواهب فی ایمان ابی طالب
شیخ علی روحانی نجفی (1351 - 1415 ق).
ر.ک: مجله آینه پژوهش، ش 30، ص 176.
60. الموسوعة الاسلامیة فی ابی طالب
عبدالله بن صالح المنتفکی
ر.ک: مجله تراثنا، ش 64، ص 210.
61. نجاة ابی طالب (علیه السلام)
شیخ کاظم آل نوح نجفی الکعبی الکاظمی (1302 - 1379 ق).
ر.ک: طریق حدیث الائمه من قریش، ص 93.
62. نسب ابی طالب
هشام بن محمد بن سائب بن بشر کلبی (م 206 ق).
ر.ک: ترجمه فهرست ندیم، ص 162.
63. نص ابی طالب علی النبی (صلی الله علیه و آله و سلم)
از نویسنده ای اسماعیلی مذهب.
ر.ک: الذریعة، ج 21، ص 257، س 12 (به نقل از: فهرست ایوانف، ص 396 و ملحق فهرست مجدوع، ص 344).
64. نصرة ابی طالب للاسلام
شیخ نجاح غراوی نجفی.
ر.ک: مجله تراثنا، ش 64، ص 210.
65. واقع ابی طالب المؤمن
سید عبدالکریم آل سید علی خان حسینی مدنی (1317 - 1411 ق).
ر.ک: المنتخب من اعلام الفکر و الادب، ص 267 و ابوطالب و بنوه، ص 414.
66. الیاقوتة الحمراء فی ایمان سید البطحاء
سید طالب آل خرسان نجفی (1368 - 1420).
ر.ک: مقدمه ایمان ابی طالب (شیخ مفید)، ص 13.
ج) کتاب های چاپی فارسی
1. ابوطالب
باقر قربانی زرین، تحقیق و بررسی: علی اکبر تلاقی داریانی، تهران، شرکت نشر و تبلیغ نیک معارف، 1371 ش، 56 ص، رقعی.
2. ابوطالب آموزگار پاسداری
محمد محمدی اشتهاردی، قم، انتشارات هادی، 1399 ق، 144 ص، جیبی.
3. ابوطالب تجلی ایمان
سید مجید پور طباطبایی، چاپ سوم، قم، انتشارات شهریار، 1377 ش، 185 ص، رقعی.
4. ابوطالب مؤمن قریش
سید احمد زینی دحلان مکی شافعی (م 1304 ق)، ترجمه: محمد مقیمی، مقدمه: سید ابراهیم میلانی، تهران، انتشارات سعدی، 1351 ش، 76 ص، رقعی.
(این کتاب، ترجمه اسنی المطالب فی ایمان ابی طالب است).
5. ابوطالب مظلوم تاریخ
علامه شیخ عبدالحسین امینی نجفی تبریزی (1320 - 1390 ق)، ترجمه: انتشارات بدر، تهران، 1359 ش، 196 ص، وزیری.
(این کتاب، ترجمه بخش هایی از جلد هفتم و هشتم الغدیر است).
6. ابوطالب یگانه مدافع اسلام
شیخ محمد رضا طبسی نجفی (1324 - 1405 ق)، ترجمه: محمد محمدی اشتهاردی، تهران، انتشارات قائم، 1354 ش، 259 ص، وزیری.
(این کتاب، ترجمه منیة الراغب فی ایمان ابی طالب است).
7. پناه چلچله ها: دمی با ابوطالب یار پیامبر
کمال السید (عباس الموسوی)، ترجمه: سید ابوالقاسم حسینی ژرفا، قم، انتشارات پارسایان، 1376 ش، 54 ص، پالتویی (مصور، ویژه نوجوانان).
8. زندگی پرافتخار حضرت ابوطالب
محمد محمدی اشتهاردی، تهران، نشر مطهر، 1376 ش، 100 ص، جیبی.
9. ساقی زائران خدا و نگاهبان رسول خدا
سید احمد روضاتی (1347 - 1422 ق).
مقاله ای است بزرگ و پربار که در تاریخ 25 و 26 اسفند 1370 ش،در روزنامه اطلاعات به چاپ رسیده است.
10. کاروانی در سایه ابر
غلامرضا کاردان، چاپ دوم: قم، مؤسسه در راه حق، 1371 ش، 23 ص، جیبی (این کتاب، داستان سفر ابوطالب و پیامبر به شام است).
11. مقصد الطالب فی احوال اجداد النبی و عمه ابی طالب
شمس العلماء گرکانی میرزا حسین بن علیرضا ربانی (1263 - 1345 ق)، بمبئی، مطبعه پرساپریس، 1311 ق، 88 ص، رقعی.
12. منیة الطالب در اسلام ابی طالب
سید حسین طباطبایی واعظ یزدی (م بعد 1318 ق)، چاپ تهران، 1304 ق، 103 ص.
ر.ک: الذریعة، ج 23، ص 204.
د) کتاب های غیرچاپی فارسی
1. ابوطالب اولین مدافع اسلام
سید عباس اهری.
2. ابوطالب و فرزنداش (در اثبات ایمان ابی طالب از طرق اهل سنت)
حاج شیخ محمد تقی صدرای اراکی.
ر.ک: گنجینه دانشمندان، ج 8، ص 201.
3. ایمان ابوطالب (یا 26 رجب)
شیخ محمد حسن مولوی قندهاری (1319 - 1419 ق).
ر.ک: مجله آینه پژوهش، ش 52، ص 118 و المنتخب، ص 451.
4. ایمان ابوطالب (علیه السلام)
مؤلف ناشناخته (تاریخ تألیف: 1150 ق).
نسخه آن ضمن مجموعه، ش 10/225 کتابخانه ملی موجود است.
ر.ک: فهرست کتابخانه ملی (کتب فارسی)، ج 1، ص 223.
5. الجواب الصائب عن شبهة ایمان ابی طالب
شیخ عباس حایری تهرانی (م 1361 ق).
ر.ک: الذریعة، ج 5، ص 170.
6. ده مقاله در ایمان ابوطالب
گردآوری: ناصرالدین انصاری قمی.
این کتاب، آماده چاپ است.
ه) کتاب های چاپی اردو
1. ابوطالب
سید محمد علی شرف الدین موسوی عاملی (م 1372 ق)، ترجمه: سید ظفر مهدی گهر بن سید وارث حسین جائسی (م 1366 ق) مدیر مجله سهیل یمن، چاپ لکهنو، 1350 ق، 102 ص، وزیری.
این کتاب، ترجمه شیخ الابطح است.
ر.ک: الذریعة، ج 1، ص 79.
2. ابوطالب
سید مرتضی حسین صدرالافاضل لکهنوی لاهوری (1343 - 1407 ق)، چاپ لاهور پاکستان.
3. ابوطالب مؤمن قریش
عبدالله علی خنیزی، ترجمه: سید ذی شأن حیدر جوادی (1357 - 1421 ق)، لاهور، مکتبه تعمیر ادب، 1966م، 436 ص.
4. ابوطالب ناصر رسول (صلی الله علیه و آله و سلم)
کمال السید، ترجمه: نثار احمد زینپوری، قم، انتشارات انصاریان، 1376 ش، 32 ص، (مصور، ویژه نوجوانان).
5. ابوطالب و اسلام
غلام حسین انصاری، ملتان، انجمن ناصر الغراء، 1967م.
6. ایمان حضرت ابوطالب
محمد علی پتیالوی، چاپ گوجرانواله.
7. بوستان آل عمران
شیخ محمد حافظ نجفی.
جلد اول آن در اثبات ایمان ابوطالب و جلد دوم آن درباره امامان (علیهم السلام) و جلد سوم آن درباره نبوت است.
8. تحفة العارفین
ترجمه اسنی المطالب زینی دحلان. مترجم: سید امداد حسن بن سید علی (1288 ق)، بمبئی، گلستان کشمیر، 1288 ق، 137 ص.
9. ترجمه اسنی المطالب
سید احمد زینی دحلان شافعی مکی (1232 - 1304 ق)، ترجمه: حاج مقبول احمد دهلوی (1378 - 1340 ق)، دهلی: مطبعه یوسفی، 1313 ق، 176 ص، وزیری.
ر.ک: الذریعة، ج 4، ص 78.
10. حضرت ابوطالب
سید زین العابدین، چاپ کراچی.
11. حیات ابوطالب مسئله کفر و ایمان ابوطالب
خالد انصاری هندی، بهوپال، مطبعه علوی پریس، 1352 ق، 72 ص، رقعی.
مؤلف، از نویسندگان اهل سنت است و ایمان حضرت را به خوبی اثبات می نماید.
ر.ک: اهل البیت فی المکتبة العربیة، ص 139.
12. حیات ابوطالب
سید اسد علی، لکهنو، امامیه مشن، 1374 ق، الله آبا؛، سلیمی پریس، 1374 ق.
13. سباسی پهلی مداح رسول (اولین مداح رسول)
شیخ علی حسنین شیفته، کراچی، مطبع سعیدی، 79 ص.
ر.ک: تذکرة علمای امامیه پاکستان، ص 180.
14. سردار قریش
سید محمد صادق لکهنوی، لکهنو، مدرسة الواعظین، 100 ص.
15. سید الحنفاء حضرت ابوطالب
ناصر حسین فیض آبادی، چاپ لاهور.
16. فتح الغالب فی رد شرح المطالب و اثبات ایمان حضرت ابوطالب
ذاکر حسین حکیم کهمیات، چاپ هند.
ر.ک: قاموس الکتب، ج 1، ص 845.
17. فیضان ابوطالب
سید بدر الحسن فیض آبادی، بنارس، الجواد بکدپو، 1972م، 310 ص.
شرح زندگی و اشعار ابوطالب است.
18. کفیل رسالت
سید حسین عارف نقوی، سرگودها، تحریک تحفیظ تعلیمات آل محمد.
رد پیغام صلح غلام بنی مسلم است و در آن فضائل و تاریخ ابوطالب ذکر شده است.
19. کلام ابی طالب
شیخ علی حسنین شیفته (م 1926م)، چاپ پاکستان.
جمع آوری اشعار ابوطالب و ترجمه آنها به اردو است.
ر.ک: تذکرة علمای امامیه پاکستان، ص 180.
20. محبوب الرغائب (ترجمه اسنی المطالب فی ایمان ابوطالب)
سید احمد زینی دحلان مکی شافعی (م 1304 ق)، ترجمه: محمد نجم الدین علی صاحب مدراسی، حیدرآباد دکن، مطبعه محبوب شاهی، 1313 ق، 235 ص، وزیری.
21. مطلوب الطالب در ایمان ابی طالب
کاظم حسین اثیر جاروی پاکستانی (متولد 1360 ق)، چاپ پاکستان.
ر.ک: تذکرة علمای امامیه پاکستان، ص 233.
22. مقام ابوطالب
دکتر عزیز علی، لاهور، مکتبه یاد خدا، 1976م.
23. نگهبان رسالت
عابده نرجس، لاهور، افتخار بکدپو، 1995م، 64 ص.
24. ابوطالب کیست ؟ (بنگالی)
علی عکاس، چاپ 1992م.
و) کتاب های غیر چاپی اردو
1. ایمان ابوطالب
شیخ تاج الدین حیدری.
ر.ک: تذکرة علمای امامیه پاکستان، ص 56.
2. العرفان فی دلائل ایمان حضرت عمران
سید خورشید حسین شیرازی (1915 - 1982م).
ر.ک: تذکرة علمای امامیه پاکستان، ص 93.
3. فیضان ابوطالب
سید مجتبی حسن کامونپوری (1913 - 1974م).
این کتاب، در بر گیرنده اشعار ابوطالب و ترجمه آنها به اردو است.
4. معارج العرفان فی عصمت ابی طالب عمران من آیات القرآن
شیخ محمد لطیف انصاری (1305 - 1399 ق).
ر.ک: تذکرة علمای امامیه پاکستان، ص 331.
5. شهاب ثاقب در شرح دیوان ابوطالب
سید سبط الحسن رضوی هنسوی (1333 - 1398 ق).
ر.ک: مطلع انوار، ص 279.
6. نشان ابوطالب
ذاکر غلام قنبر، 104 ص (مجموعه اشعار آن حضرت است).