توکل از منظر قرآن و روایات

نویسنده : دکتر ناصر فروهی با همکاری سید ضیا الدین علیا نسب

آثار انفاق:

1 - انفاق باعث از بین رفتن فاصله ی طبقاتی در جامعه می شود، امام باقر (علیه السلام) می فرماید:
البر و الصدقه السرینفیان الفقر...(163).
نیکی و صدقه ی پنهانی فقر را از بین می برد.
2 - باعث طولانی شدن عمر انسان می شود. پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید:
ان الصدقه و صله الرحم تعمران الدیار و تزیدان فی الاعمار(164).
انفاق در راه خدا و صله رحم خانه ها را آباد و عمرها را طولانی می کند.
3 - باعث زیاد شدن روزی می شود. امام صادق (علیه السلام) می فرماید:
لو ان احدکم اکتسب المال من حله و انفقه فی حله لم ینفق در هما الا اخلف علیه(165).
اگر کسی از شما مال حلالی به دست آورد و در راه حلال انفاق کند هیچ درهمی را انفاق نمی کند مگر اینکه خدا عوضش را به او می دهد.
4 - انفاق یکی از عوامل آمرزش گناه است:
ان تقرضوا الله قرضا حسنا یضاعفه لکم و یغفر لکم و الله شکور حلیم(166).
اگر به خدا قرض الحسنه دهید، آن را برای شما مضاعف می سازد و شما را می بخشد و خداوند شکر کننده و بردبار است.

ز) مقابله با ظلم و ستم:

یکی دیگر از نشانه های توکل این است متوکل در مقابل ظلم و ستم سکوت نکرده و با آن مقابله می کند وبرای این کار از دیگران هم یاری می طلبد. در این باره خداوند متعال می فرمایند:و الذین اذا اصابهم البغی هم ینصرون.
معلوم است که در برابر وظیفه انتصار و یاری خواستن در مقابل ستم، دیگران نیز وظیفه ی یاری کردن دارند، چرا که یاری طلبیدن بدون یاری کردن لغو و بیهوده است، در حقیقت هم مظلوم موظف است که در مقابل ظالم مقاومت کند و از دیگران یاری طلبد، و هم مومنان دیگر موظف به پاسخگویی او هستد و این فرمایش خداوند است در قرآن:
و ان استنصروکم فی الدین فعلیکم النصر(167).
اگر در (حفظ) دین (خود) از شما یاری طلبند، بر شماست که آنها را یاری کنید.
و علی (علیه السلام) به فرزندان خود وصیت کرده و می فرماید:
کونا للظالم خصما و المظلوم عونا(168).
با ظالم دشمن بوده و به یاری مظلوم بشتابید.
این برنامه ی مثبت و سازنده به ظالمان هشدار می دهد که اگر دست به ستم بیالایند مومنان ساکت نمی شینند، و در برابر آنها به پا می خیزند، هم به مظلومان اعتماد می بخشد که اگر استغائه کنند دیگران بیاری آنها می شتابند.
به هر حال وظیفه ی هر مظلومی این است که اگر به تنهایی قادر بر دفع ظلم و ستم نیست سکوت نکندت و با استفاده از نیروی دیگران به مقابله با ظلم قیام نماید، و وظیفه همه ی مسلمانان است که به ندای او پاسخ مثبت دهند، و متوکلان از مصادیق بارز این افراد هستند، یعنی در هنگامی که به آنها ظلم می شود از دیگران یاری می طلبند و اگر مظلومی از آنها یاری طلب کرد به ندای او پاسخ مثبت می دهند(169).

فصل ششم: نتیجه و آثار توکل: