توکل از منظر قرآن و روایات

نویسنده : دکتر ناصر فروهی با همکاری سید ضیا الدین علیا نسب

فصل پنجم: نشانه های توکل:

مقدمه:

توکل به خداوند متعال و آن ذات هستی بخش نشانه های متعددی دارد که در این فصل به برخی از آنها اشاره می شود. این نشانه ها همگی از آیات 36 تا 40 سوره شوری استفاده می شود.
قبل از پرداختن به آنها، اشاره به یک نکته را لازم می دانم و آن نکته این است که مسائلی که بیان می شود خود از موضوعات مهمی هستند که لازم است درباره ی هر کدام آنها جداگانه و به طور مفصل بحث شود، لکن به خاطر اینکه در این نوشتار بحث طولانی نشده و از اصل بحث خارج نشویم آنها را به طور خلاصه مطرح کرده و خوانندگان عزیز را توصیه می کنیم که در این زمینه به کتابهای اخلاقی و تفسیری مراجعه نمایند.

الف) پرهیز از گناه:

یکی از نشانه های مهم توکل به خداوند متعال، پرهیز و دوری از گناه، مخصوصا از گناه کبیره است. کسی می تواند ادعا کند که به خدا توکل کرده است، که از دستورات خداوند سرپیچی نکرده باشد و قلب خود را از سیاهی و تاریکی پاک نموده و پالایش کرده باشد. چطور ممکن است کسی ادعای توکل ادعای توکل به خدا بکند در حالیکه قلب او آشیانه ی شیاطین بوده و قدمی برای زدودن و برطرف کردن آنها برندارد، چون آلوده شدن به گناه نوعی شرک است، به این معنا که خداوند دستور می دهد که انسان از اوامر او اطاعت کند و از نواهی او بپرهیزد، در مقابل نفس انسان خلاف آن را از انسان می خواهد. اگر انسان از دستورات خداوند سرپیچی نماید و به خواسته ی نفسش تن دهد، در حقیقت نفس خویش را در مقابل خدا قرار داده و شریک او دانسته است. خداوند متعال در سوره ی شوری بعد از آنکه مومنان را دعوت به توکل می کند، به اولین نشانه ی آن اشاره کرده و می فرماید:
و الذین یجتنبون کبائر الاثم و الفواحش(136)؛ متوکلان کسانی هستند که از گناهان اجتناب نموده و خودشان را با انجام گناه آلوده نسازند.