تاریخ سیاسی اسلام جلد1 (سیره رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم))

نویسنده : رسول جعفریان

درآمد

در حال حاضر تدوین تاریخ اسلام، یکی از ضرورت های علمی و فرهنگی کشور اسلامی ماست. این در حالی است که تاکنون جامعه فرهنگی شیعه، آن گونه که شایسته این مهم بوده، بدان توجهی نکرده است. دلیل این بی توجهی، ریشه در نوع رویکرد عالمان شیعه به رشته های مختلف علوم اسلامی و از جمله تاریخ دارد. اصولاً جامعه شیعه به دلیل آن که به لحاظ مذهبی، بخشهایی از تاریخ اسلام را نمی پذیرفته و برای آن ارزشی قائل نبوده، فرصتی برای تحقیق و تتبع و نگارش در آن صرف نکرده است. در شرایط حاضر که جامعه شیعه می کوشد تا ارتباط بیشتری با دنیای اسلام داشته باشد و نقش جدی تری در دنیای اسلام بر عهده گیرد، لازم است تا توجه بیشتری به تاریخ کرده و از تجربه های مثبت و منفی آن بهره مند شود.
اندیشه تدوین یک دوره تاریخ سیاسی اسلام، از سال ها پیش فکر نویسنده را به خود مشغول داشته بود، کتابی که تاریخ اسلام را به طور اعم و تاریخ معصومان را به طور اخص در بر گیرد. در این باره، کار از تدوین کتابی با عنوان پیش در آمدی بر شناخت تاریخ اسلام آغاز شد. اثر مزبور در سال 1364 با تشویق استاد عزیزم آیة الله سید محسن خرازی توسط مؤسسه در راه حق به چاپ رسید. پس از آن تاریخ سیاسی اسلام تا سال چهلم هجری چاپ شد و در نهایت تاریخ سیاسی اسلام از سال چهلم تا صدم.
چاپ اخیر این کتاب در دو مجلد با عنوان سیره رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و تاریخ خلفا توسط سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی عرضه شد. اکنون (سال 1377) همان چاپ، با اصلاحاتی که در مجلد نخست آن صورت گرفته، توسط انتشارات الهادی عرضه می شود.
آن چه در تألیف کتاب حاضر به خوبی روشن است، غلبه تحلیل بر تاریخ نگاری است.
دلیل عمده این امر، مراعات حال کسانی بوده که اغلب با فهرست حوادث سیره پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) آشنایی داشته و نیازی به تکرار رخدادها ندارند. افزون بر این، سعی کرده ایم تا سیر تاریخی حرکت رو به رشد اسلام را آورده و از پرداختن به مسائل پیش از اسلام، حتی آن مقدار که مربوط به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) می شود پرهیز کنیم. دلیل این پرهیز، یکی هم آن بوده که اصولاً آن رشته نقلها، از استحکام برخوردار نیست و اگر نگوییم همه، باید بگوییم بیشتر آن ها از لحاظ سند مخدوش و غیر قابل قبول است.
شاید نیاز به گفتن نباشد که نویسنده کار تاریخی خود را مدیون استاد علامه سید جعفر مرتضی عاملی است که طی سال های متمادی از محضرش بهره می برده و اکنون نزدیک به چهار سال است که با هجرت ایشان به لبنان، از این فیض بی بهره شده است. افزون بر ایشان، در زمینه های مختلف این مباحث در طی سال ها، از راهنمایی های آیة الله سید مهدی روحانی و آیة الله احمد میانجی بهره مند بوده ام. طبعاً هر نقصی در کتاب باشد، و نیز مسؤولیت دیدگاه هایی که ارائه شده، به عهده نویسنده می باشد.
و آخر دعوانا أنِ الْحَمْدُلِلَّه رَبِّ العالَمینَ
مرداد 1377
1

تاریخنگاری مسلمانان

بسم الله الرحمن الرحیم
والحمدلله رَبِّ العالمینَ و الصلاة و السلام علی سیدنا محمد و علی آله الطیبین الطاهرین

مسلمانان و تاریخنگاری

میراث بزرگ تاریخی مسلمانان، نشانگر وجود انگیزه ها و خاستگاه های نیرومندی میان آنان برای بارور ساختن دانش تاریخ است. با یک نگرش تطبیقی در رشته های علمی مورد علاقه مسلمانان، می توان فربگی این دانش را دریافت و دانست که تاریخ در شمار مهم ترین رشته های علمی رایج در تمدن اسلامی بوده است. از لحاظ درونی، میان هر قومی انگیزه های فراوانی وجود دارد تا آن ها را به نگارش تاریخشان وادارد. چنین انگیزه هایی میان مسلمانان نیز وجود داشته است. صرف نظر از آن ها، از لحاظ بیرونی، می توان به زمینه های خاصی اشاره کرد که در توجه دادن مسلمانان به این دانش، مؤثر بوده است.