فهرست کتاب


تذکره الأحباب

ملا احمد نراقی‏

مقدمه: در بیان ثواب دادن زکات و عقاب تارک آن

بدان که آیات و احادیث در این خصوص بسیار وارد شده است. از آن جمله پروردگار عالم می فرماید: والذین یکنزون الذهب والفصه ولا ینفقونها فی سبیل الله فبشرهم بعذاب ألیم یوم یحمی علیها فی نار جهنم فتکوی بها جباهمم و جنوبهم و ظهور هم هذا ما کنزتم لانفسکم فذوقوا ما کنتم تکنزون(288)
یعنی: و آن کسانی که جمع می کنند طلا و نقره را و حقوق الهی را نمی دهند و در راه خدا صرف نمی نمایند، پس بشارت ده ایشان را به عذابی دردناک و در روزی که سرخ کنند این طلا و نقره را در آتش جهنم و داغ کنند بر آنها(289) پیشانی و پهلوها و پشت های ایشان را و به ایشان گویند: این است مال هایی که از برای خود جمع کرده بودید، الحال بچشند عذاب آنها را.
و بعضی گفته اند که تخصیص این سه عضو به جهت آن است که فقیر را می دیدند و گره بر پیشانی می زدند و پهلو از او تهی می کردند و پشت به او می نمودند(290).
و دیگر حق تعالی می فرماید: مثل الذین ینفقون أموالهم فی سبیل الله کمثل حبه أنبتت سبع سنابل فی کل سنبله مائه حبه والله یضاعف لمن یشاء(291)
یعنی: مثل جماعتی که صرف می نمایند مال های خود را در راه خدا - از زکات و خمس و حج و جهاد و غیر اینها - مانند دانه ای است که بروید از آن هفت خوشه و در هر خوشه صد دانه بوده باشد، که مجموع هفتصد برابر می شود و خدا مضاعف می گرداند به اضعاف این از برای هر که خواهد.
و اما احادیث در این خصوص بسیار است و ما در اینجا هجده حدیث نقل می کنیم:
حدیث اول: از حضرت صادق علیه السلام مروی است که: هر که ندهد قیراطی از زکات را - که بیست و یک دینار است - او نه مؤمن است و نه مسلمان و در وقت مردن استغاثه خواهد کرد که مرا برگردانید به دنیا تا زکات را بدهم(292).
حدیث دویم: از حضرت رسول صلی الله علیه و آله مروی است که: کسی که پول طلا و نقره داشته باشد و زکات آن را ندهد، حق تعالی در روز قیامت حشر خواهد نمود او را در زمین لغزنده ای که پا بر آن بند نشود و مسلط خواهد ساخت به او ماری پیسه را که زهرش از همه مارها عظیم تر است و از عقب او خواهد دوید و او خواهد گریخت و تا چون به او برسد و داند که خلاصی از او نخواهد یافت و ندارد، دست خود را به دهان او خواهد داد، پس او را به دندان گیرد مانند شتر نری که علف به دندان گیرد، پس طوقی گردد و در گردن او افتد. و هر کس شتر یا گاو و یا گوسفند داشته و زکات آن را ندهد، حق تعالی آن را در قیامت حبس کند در صحرای لغزنده ای و پامال کند او را هر حیوان شکافته سمی به سم خود و بگزد او را هر صاحب نیشی و هر صاحب زهری به نیش خود. و هر که زراعت داشته باشد یا انگور و خرما داشته باشد و زکات آن را ندهد، آن قطعه های زمین را تا طبقه هفتم طوق گردانند و در گردن او اندازند و آن همه آتش گردد(293)
حدیث سیم: از حضرت رسول صلی الله علیه و آله مروی است که: هر که را مال باشد و زکات آن را ندهد، هر روزی هزار فرشته او را بشارت به آتش دوزخ دهند(294)، پس اگر در شهر و دهی که او در آنجا هست فقیری از گرسنگی بمیرد، آن مانع زکات در خون او شریک باشد و در لعنت بر او روز و شب گشاده گردد و اگر او یا رب بگوید، حق تعالی گوید: ساکت شو ای ملعون! ای عاصی! و او را از حق تعالی و بهشت دور کنند و به دوزخش رسانند.
حدیث چهارم: از حضرت رسول صلی الله علیه و آله مروی است که: کسی که زکات ندهد در جهنم خواهد بود، اگر چه هزار سال عبادت پروردگار کند و کسی که زکات ندهد در جهنم خواهد بود، اگر چه عبادت داود و عیسی را کرده باشد. و نیز فرمودند: کسی که زکات ندهد مثل کسی است که گوشت خوک و شراب خورد(295).
حدیث پنجم: مروی است از حضرت باقر علیه السلام که فرمودند که: حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله در مسجد بودند و فرمودند که: برخیزید ای فلان و ای فلان و ای فلان! تا پنج نفر را از مسجد بیرون کردند. پس فرمودند که: بیرون روید از مسجد ما و نماز در آن مکنید که شما زکات نمی دهید(296).
حدیث ششم: مروی است که حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله به حضرت امیر گفت که: یا علی! هشت گروه از امت من اهل اسلام نیستند، بلکه کافرند. اول: دیوث، دویم: مانع زکات، سیم: کشنده مسلمانی به غیر حق، چهارم: ساحر، پنجم: کسی که به بهایم جماع کند، ششم: کسی که در فتنه سعی کند و میان مردم تفتن نماید، هفتم: کسی که مستطیع شود و حج نکند، هشتم: کسی که با محرم خود زنا کند(297).
حدیث هفتم: مروی است از حضرت صادق علیه السلام که: واجب نگردانیده است خدا بر این امت چیزی را اشد بر ایشان از زکات و در ندادن زکات هلاک می شوند بیشتر ایشان(298).
حدیث هشتم: از حضرت صادق علیه السلام مروی است که: یک نماز واجب بهتر است از بیست حج، و یک حج بهتر است از یک خانه که پر باشد از طلا و در راه خدا انفاق کند تا تمام شود. پس فرمودند که: رستگار نشود کسی که ضایع کند بیست خانه از طلا را به بیست و پنج درهم. راوی عرض کرد که: چیست معنای این کلام؟ حضرت فرمودند: کسی که منع کند زکات را نماز او حبس می شود تا زکات را بدهد(299).
حدیث نهم: مروی است از امام جعفر صادق علیه السلام که فرمودند که: هر که ندهد یک قیراط از زکات را، پس می میرد اگر خواهد یهودی و اگر خواهد نصرانی(300).
حدیث دهم: از حضرت صادق علیه السلام مروی است که: هیچ مردی نیست که زکات خود را ندهد و منع کند آن را و مال او زیاد شود(301).
حدیث یازدهم: به سند بسیار معتبر از حضرت صادق علیه السلام مروی است که فرمودند که: فرمود پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله که حبس نکرد هیچ بنده ای زکات خود را که مال او زیاد شود(302).
حدیث دوازدهم: به سند معتبر از حضرت صادق علیه السلام مروی است که فرمودند که: هر که ندهد حقی از خدا را، خرج می کند در راه باطل دو مقابل او را(303).
حدیث سیزدهم: مروی است از حضرت صادق علیه السلام که فرمودند که: ضایع نمی شود هیچ مالی در بر و بحر، مگر به ضایع کردن زکات و ندادن آن(304).
حدیث چهاردهم: مروی است از حضرت صادق علیه السلام که: هیچ مالی بلا به آن نمی رسد، مگر به ترک کردن دادن زکات(305).
حدیث پانزدهم: از حضرت امام موسی کاظم علیه السلام مروی است که فرموند که: محافظت کنید مال های خود را به دادن زکات(306).
حدیث شانزدهم: مروی است از حضرت باقر علیه السلام که فرمودند که: فرمود رسول خد صلی الله علیه و آله ملعون است، ملعون است مالی که زکات آن داده نشود(307).
حدیث هفدهم: مروی است از حضرت کاظم علیه السلام که فرمودند که: هر که زکات مال خود را تمام و کمال بدهد، پس برساند به مصرفی که باید رسانید، سؤال نمی شود در روز قیامت که این مال را از کجا کسب کرده(308).

مطلب اول: در بیان آنچه از اموال که زکات دارد و بیان شرایط تعلق زکات به آنها و بیان نصاب قدر زکات هر یک از آنها

بدان که زکات در بعضی از اموال واجب است و در بعضی مستحب.
پس در این مطلب دو باب است:

باب اول: در بیان اموالی که زکات دادن در آنها واجب است

بدان که زکات واجب در نه چیز است و در غیر آنها زکات واجب نیست و آن نه چیز: طلا و نقره و گندم و جو و خرما و مویز و شتر و گاو و گوسفند.
و از برای وجوب زکات در هر یک از اینها شروطی چند است که بیان احکام اینها در چهار مبحث می شود.