فهرست کتاب


تذکره الأحباب

ملا احمد نراقی‏

مقدمه: در بیان فضیلت روزه و ثواب آن

بدان ای طالب سعادت جاودانی، که شک و شبهه ای نیست در اینکه روزه آدمی را از حضیض رتبه حیوانیت به اوج مرتبه روحانیت می رساند و او را از ظلمت بهیمیت به ضیاء ملکیت می رساند، و آدمی به سبب روزه داشتن از شباهت بهایم و انعام استخلاص می یابد و شبیه به ملائکه قدسیه می شود. و صفایی که از برای نفوس کدره از روزه داشتن حاصل می شود، از هیچ عبادتی دیگر حاصل نمی شود؛ چون که مرکب شیطان که غذا است، به واسطه روزه ضعیف می شود و لهذا داخل شدن جند شیاطین در باطن آدمی کم می شود و به این جهت تسلط آن لعین نیز نقصان می یابد.
و احادیث و اخبار بسیار در فضیلت روزه و ثواب آن وارد شده است که این رساله گنجایش ذکر همه را ندارد و ما در اینجا ده حدیث که دلالت بر مطلب می کند، ذکر می کنیم:
حدیث اول: روایت شده است از حضرت صادق علیه السلام که او روایت نمود از پدران خود تا به پیغمبر صلی الله علیه و آله، که آن حضرت فرمودند به اصحاب خود که: می خواهید خبر دهم شما را به چیزی که اگر بکنید آن را، دور شود شیطان از شما همچنان که دور است مغرب از مشرق؟ عرض کردند: بلی یا رسول الله. فرمودند: روزه؛ به درستی که آن سیاه می کند روی شیطان را، و صدقه، می شکند پشت او را، و دوستی در راه خدا و اعانت برادارن در عمل صالح، قطع می کند دنباله او را، و استغفار، قطع می کند رگ دل آن را از او. برای هر چیزی زکاتی است و زکات بدن ها روزه گرفتن است(4).
حدیث دویم: روایت است از حضرت صادق علیه السلام به سند معتبر که فرمودند که: خدا وحی کرد به موسی علیه السلام که چه چیز مانع تو است از مناجات کردن با من؟ عرض کرد که: پروردگارا! شرم می کنم از مناجات کردن با تو به جهت تغییر بوی دهان من به سبب روزه. پس خدا وحی کرد که: ای موسی! بوی دهان روزه دار در نزد من خوشبوتر است از بوی مشک(5).
حدیث سیم: مروی است از حضرت صادق علیه السلام که فرمودند که: هر که روزه بگیرد از برای خدا روزی را در شدت گرما، پس تشنگی در وی غالب شود، خدا مؤکل می کند هزار ملک را که دست بر صورت آن می مالند و آن را بشارت به بهشت می دهند، تا وقتی که افطار می کند. می گوید: خدای - عز و جل - که: چه خوشبو است نفس تو و چه خوشبویی تو. ای ملایکه من! شاهد باشید که آن را آمرزیدم و از گناهان او در گذشتم(6).
حدیث چهارم: مروی است از حضرت صادق علیه السلام که فرمودند که: فرمود پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله که: روزه دار در عبادت است اگر چه در رخت خواب خود باشد، مادامی که غیبت مسلمانی را نکند(7).
حدیث پنجم: مروی است از حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله که فرمودند که: هیچ روزه داری نیست که حاضر شود در نزد جمعی که چیزی می خورند، مگر آنکه تسبیح می کند از برای او جمیع او و می باشد صلوات ملائک بر او. و صلوات ملائکه طلب آمرزش است(8).
حدیث ششم: مروی است که فرمودند: خواب روزه دار عبادت است و سکوت او تسبیح کردن است و عمل او مقبول است و هر دعایی که بکند مستجاب است(9).
حدیث هفتم: مروی است که فرمودند در بیان قول خدای تعالی که می فرماید: (واستعینوا بالصبر والصلاه(10)) فرمودند که: مراد از صبر، روزه است. و فرمودند که:
هرگاه حادثه یا شدتی به مردی نازل شود، باید که روزه بگیرد. پس به درستی که خدای عزوجل می فرماید که: طلب یاری کنید به سبب صبر - که روزه است - و به سبب نماز(11).
حدیث هشتم: مروی است از حضرت امیر المؤمنین علیه السلام که فرمودند که: فرمود پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله که: هر که روزه بگیرد ماه مبارک رمضان را با ایمان درست و نیت خالص و نگاه دارد گوش خود را و چشم خود را و زبان خود را از مردم، قبول می فرماید خداوند عالم روزه آن را و قبول می کند و می آمرزد گناهان گذشته و آینده او را و عطا می فرماید به او ثواب صبرکنندگان را(12).
حدیث نهم: مروی است از حضرت صادق علیه السلام که از پدران خود روایت فرمودند که پیغمبر صلی الله علیه و آله فرمودند که: خدا موکل گردانیده است و ملائکه خود را به دعا کردن از برای روزه داران و فرمودند که: جبرئیل مرا خبر داد که خدا فرموده است که من امر نکردم ملائکه خود را به دعا کردن از برای هیچ مخلوقی، مگر اینکه دعای ایشان را مستجاب کردم در حق آن مخلوق(13).
حدیث دهم: مروی است از حضرت صادق علیه السلام که فرمودند که: از برای روزه دار دو شادی و خوشحالی است: یکی در هنگام افطار کردن و یکی دیگر در وقت ملاقات کردن پروردگار(14).
و بالجمله، ثواب روزه و فواید آن از آن بیشتر است که بتوان اندکی از بسیار آن را در رشته تحریر و حیز تقریر درآورد و همین قدر که مذکور شد از برای طالب سعادت کافی است.

مطلب اول در بیان حقیقت روزه - یعنی اموری که روزه به آنها متحقق می شود - و وقت روزه و آداب آن و در آن چند فصل است.

فصل اول: در بیان نیت روزه و احکام آن

بدان که شکی نیست در آنکه هر روزه ای - خواه واجب و خواه سنت - موقوف است به نیت و بدون آن روزه صحیح نیست. و کلام در نیت، یا در کیفیت آن است، یا در وقت آن.
پس در اینجا دو مقام است: