فهرست کتاب


جلوه های عاشورا

بخش فرهنگی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی فاضل لنکرانی مدظله العالی‏

مطابق فتوای مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی فاضل لنکرانی دام ظله العالی

خداوند متعال از دانش بی انتهای خویش بهره اندکی نصیب انسان ساخت، اما از آن جا که هدفی والا از آفرینش او داشت، بای راهنمایی و رسیدن به کامیابی و بهروزی دنیوی و اخروی انسان، کسانی را برگزید واز دریای بی پایان دانش خویش به آنان عطا فرمود. آنان پیامبران و امامان معصومی هستند که در همه مسایل زندگی انسان راهبر و روشنگر راه بوده اند پس از آنان - در زمان غیبت - مجتهدان جامع شرایط - نایبان عام امام معصوم - وظیفه سنگین ارشاد مردم را عهده دار و نگاهبان کیان و بنیان دین گردیدند
از آن جا که بخش عمده ای از زندگی انسان متشرع، احکامی است که می بایست بر مدار شرع و حکم الهی انجام شود، مجتهد جامع شرایط با تفحص عمیق در فرمایشات پیشوایان معصوم به حکم موضوعات دست یافته و راه رسیدن به حکم شرعی و الهی را هموار می سازد.
در این بخش گلچین استفتاآت از محضر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی فاضل لنکرانی - مد ظله العالی - برگرفته از کتاب جامع المسایل - استفتاآت - ج 1 و 2 ارایه می گردد.

استفتاآت مربوط به محرم و عزاداری

پرسش: این که فرمودید: بهتر است به جای شبیه خوانی برپا کنند، روضه خوانی چیست؟ مگر همان تعزیه و شبیه خوانی روی منبر نمی باشد؟
پاسخ: روضه خوانی بر منبر در اصطلاح عبارت است از یاد دادن احکام، و بیان مواعظ و نصایح از آیات و کلمات پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) و ائمه معصومین (علیه السلام) و ذکر مصایب وارده بر آنان، خصوصاً مصایب حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) و اصحاب بزرگوار آن حضرت که چنین مجالسی علاوه بر ثواب عزاداری، ثواب بیان احکام و مواعظ را که از اهداف عالیه آن بزرگوار بوده نیز خواهد داشت.
پرسش: آیا پوشیدن لباس سیاه در عزای امام حسین (علیه السلام) و دیگر ائمه (علیه السلام) - چنان که مرحوم صاحب حدایق فرموده - رجحان شرعی دارد؟
پاسخ: چون از مصادیق تعظیم شعایر است، واجد رجحان شرعی می باشد و عملا بزرگانی همچون مرحوم آیت الله العظمی بروجردی در روز عاشورا از قبای سیاه استفاده می کردند.
پرسش: در مورد تغذیه و روزه خوانی هایی که به نام حضرت قاسم در کربلا خوانده می شود چه می فرمایید؟
پاسخ: آن چه در مورد عروسی حضرت قاسم مطرح شده یا می شود، صحیح نیست و اثر از این قضیه در کتب معتبره وجود ندارد، مضافا بر این که حضرت قاسم به سن ازدواج نرسیده بود. بلی در کتاب منتخب مرحوم طریحی چیزهایی که مناسب ازدواج آن حضرت است نقل شده، ولی ظاهرا این مطالب نادرست را بعد از آن مرحوم، افراد معرض یا نادان به آن کتاب اضافه کرده اند. و مرحوم طریحی برتر از آن است که این مطالب را که مناسبتی با واقعه عاشورا ندارد، در کتاب خود بنویسد. در عین حال آن چه در کتاب خود طریحی آمده به این نحو که بعضی در مراسم تعزیه داری و به صورت خرافی پیاده می کنند نمی باشد.
پرسش: حکم علم هایی که در مراسم عزاداری امام حسین (علیه السلام) از آنها استفاده می شود و بعضی دارای نقش و نگارهایی نیز هستند، چیست؟
پاسخ: استفاده در عزاداری از آنها جایز است.
پرسش: آیا در عزاداری سیدالشهدا استفاده از طبل و دهل جایز است؟
پاسخ: استفاده از آلات لهو و لعب حرام است، ولی طبل و دهل و امثال آنها جزء این آلات نیست.
پرسش: در ایام سوگواری ابا عبدالله الحسین نماز مقدم است یا عزاداری؟
پاسخ: بهتر آن است که نماز را مقدم دارند، همانطور که امام حسین در روز عاشورا هنگام ظهر، نماز ظهر اقامه کردند.
پرسش: آیا بر پا کردن مجلس جشن میلاد ائمه (علیه السلام) یا مجلس عزاداری و یا میهمانی کردن، بدون اذن شوهر و بی رضایت او جایز است؟
پاسخ: بدون اذن شوهر جایز نیست، و دعوت افراد بیگانه و اجازه ورود در منزل شوهر، بدون اذن جایز نیست، مگر احراز رضایت شود.
پرسش: کاسبی مثلا به این لفظ نذر کرده که: یا اباالفضل العباس (علیه السلام) اگر من از این کسب استفاده کنم صدی پنج از این در آمد مال جناب شما باشد گاهی در نظر می گیرد که از سهم آن حضرت مس بخرد یا صرف برق کند یا پارچه سیاه جهت سینه زن های هیأت ابوالفضل (علیه السلام) خریداری و یا اطعام کند، و اثال ذلک. ولی صیغه مخصوصی را که در نذر شرط است لله علی کذا... تلفظ نکرده است. آیا ملزم است به این نذر عمل کند یا نه؟ و اگر به آن صیغه مخصوص تلفظ نکرده است. آیا ملزم است به این نذر عمل کند یا نه؟ و اگر به آن صیغه مخصوص تلفظ می کرد می توانست در مطلق امور خیریه مصرف کند؟ یا باید در همان مصرفی که در نظر داشته صرف کند؟
پاسخ: در فرض مذکور وفای به نذر واجب نیست. و اگر نادر بخواهد در راه خیری آن را به قصد اهدای ثواب آن به حضرت ابوالفضل العباس (علیه السلام) صرف کند، خوب است و در نذر صحیح، غیر از آن چه در نظر گرفته خلاف احتیاط است.(94)
پرسش: شخصی ده گوسفند جهت قربانی روز عاشورا نذر کرده، آیا می شود در طول محرم قربانی کرد؟
پاسخ: چنان چه نذر کرده باشد که که روز عاشورا ذبح کند، لازم است وفای به نذر کند.
پرسش: شخصی نذر می کند که اگر از این به بعد سیگار بکشم، آیا باید سه ماه را فوری بگیرد، یا می تواند سالی ده روز روزه بگیرد تا تمام شود؟
پاسخ: مانعی ندارد، ولی چنان چه اطمینان به زنده ماندن نداشته باشد، باید تعجیل کند، و در وفای به نذر مسامحه نکند.
پرسش: ارادتمندان حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) برای ادای نذرشان همه ساله تعداد زیادی گوسفند در مسیر دسته عزاداری حسینی قربانی می کنند و برای مصرف گوشت آنها موارد خاصی معین نمی کنند، مسؤولان تصمیم دارند گوشت آنها را با نظارت نماینده ولی فقیه ،تأسیس مراکز عام المنفعه، مانند مدرسه مصرف کنند، تکلیف چیست؟
پاسخ: فروش آنها و گرفتن قیمت اگر چه مناسب باشد ظاهرا جایز نیست، و هدف صاحبان گوسفند صرف مجانی آنهاست از این جهت لازم است یا بین فقرا و مستمندان توزیع شود، یا در مجالس عزاداری اطعام شود.
پرسش: اگر نذر کرده بود در وقت معین روزه بگیرد ولی در آن روز روزه نگرفت و زمان دیگر انجام داد، آیا کفاره دارد و چقدر است؟
پاسخ: اگر عمداً به نذرش عمل نکرد، کفاره تخلف از نذر بر عهده اوست و کفاره عمل نکردن به نذر با قدر بر عمل و تخلف عمدی این است که دو ماه پی در پی روزه بگیرد و یا به شصت فقیر طعام دهد و یا یک بنده آزاد کند.
پرسش: افرادی که در دهه محرم اشیایی را نذر حضرت ابا عبدالله الحسین (علیه السلام) کرده اند از قبیل: قند، شکر، چای، آرد برای دور دیگ و غیره منذورات را تحویل امین مسجد و یا حسینیه داده اند، در صورتی که از مصارف روضه خوانی در مورد خودش زیاد بیاید و اگر بخواهند خود عین را برای عاشورا نگه دارند، فاسد می شود و یا از بین می رود، آیا می توانند آن اشیا را به مستحق شرعی بدهند، یا فروخته و وجه آن را صرف مایحتاج حسینیه کنند و یا اعیان را در غیر اوقات معلومه در سایر روضه خوانی ها صرف کنند؟ و یا وجه آن را نگه داشته و در سال آینده مثل همان اشیا را جهت مصرف خریداری کنند؟ نظر مبارک را مرقوم فرمایید.
پاسخ: اگر اشیای مذکوره را برای آنها می دهند که در دهه محرم صرف شود و از قراین معلوم باشد که مقید به صرف آن را در مخصوص محرم سال جاری نیست، عین مازاد را اگر ممکن است نگاه دارند وگرنه بفروشند و قیمت آن را آن را سال دیگر در دهه محرم به مصرف برسانند و اگر مخصوص دهه محرم سال جاری داده اند، باید از دهندگان آن برای صرف در محل دیگر اذن بگیرید.(95)
پرسش: مردم مسلمان ایران همه ساله مبالغی به امامزاده ها و بقاع متبرکه اهدا می کنند، آیا سازمان اوقاف می تواند مقداری از این وجوه را جهت تبلیغ و نشر معارف اسلام، تعمیر و تکمیل مساجد، خرید کتب مذهبی و اهدا به کتابخانه ها از اماکن مذکور بگیرد؟
پاسخ: چنان چه برای مصارف خاصی اهدا نشده و خود امامزاده یا بقعه نیاز نداشته باشد، صرف در موارد مذکوره با رعایت مقررات اسلامی مانعی ندارد.(96)
پرسش: در بعضی شهرها امامزاده هایی می باشند که زائران نذوری را در ضریح آنها واریز می کنند، که مقداری از آن صرف مخارج خود امامزاده می شود، آیا مصرف مازاد در امور زیر جایز است: 1 - احداث مساجد 2 - تعمیرات مسجد 3 - تکمیل مساجد نیمه کاره 4 - تزیین مساجد 5 - فرش مساجد 6 - درب مساجد 7 - کولر مساجد 8 - فرش و تعمیرات حسینیه ها؟
پاسخ: پس از استثنای مصارف خود بقعه و مخارج مربوط به آن، صرف در امور مذکوره مانعی ندارد.
پرسسش: خوردن مقداری از خاک که در بازار به نام تربت مطهر امام حسین (علیه السلام) به فروش می رسد چه حکمی دارد؟
پاسخ: در صورتی که مریض به قصد شفا بخورد، مانعی ندارد.

استفتاآت متفرقه

پرسش: حدود ده سال پیش کودکی یک وسیله زیبا را جلب توجه می کرد از مغازه ای برداشته و الان که بزرگ شده می خواهد آن را جبران کند. البته هنوز هم آن وسیله هست ولی یکی از قسمتهایش گم شده، از طرفی احتمال می دهد صاحب مغازه عوض شده باشد. وظیفه چیست؟
پاسخ: لازم است تحقیق کند، چنان چه صاحب مغازه و یا فرزندان وی را پیدا کرد، باید با آنها مطرح کند و در صورتی که موفق نشد طبق قیمت روز برای او صدقه بدهد.
پرسش: شخصی از افرادی از جمله پدر خود چیزی را به سرقت می برد. بعداً متوجه بدی عمل شده و چیزی نداشته از مال مربوط به پدر مابقی دیون را می پردازد. سپس از حلالیت می گیرد و او را به نحوی راضی می کند، آیا این پرداخت باعث برائت ذمه می شود؟
پاسخ: در فرض سئوال، اگر پدر خرید و فروشی را که با مال او انجام شده امضا کند، به طوری که تصرفات آن شخص و ادعای دیونش از طرف پدر امضا شود، انشاءالله بری الذمه شده و توبه هم که کرده است.
غفر الله لنا و لکم وله.
پرسش: اگر شخصی به کسی بدهکار باشد، ولی هر چه جستجو می کند او را پیدا نمی کند، آیا می تواند از طرف او صدقه بدهد، یا در صندوق صدقات بیندازد، یا به دست خادم مسجدی که می گوید من فقیر را می شناسم و به او می دهم بدهد؟
پاسخ: اگر از دستیابی به طلبکار خود مأیوس شد، آن را به نیت صاحبش صدقه دهد به فقیر و بنابر احتیاط لازم از مجتهد جامع شرایط اجازه بگیرد. بنابراین جایی برای سئوال های بعد باقی نمی ماند.
پرسش: اتومبیلم دست راننده ای بود که با آن کار می کرد و نصف در آمد آن را به من می داد. حال بعد از چند سال تصمیم دارم اتومبیل را بفروشم.
راننده می گوید من هم شریک هستم چون چند سال زحمت کشیده ام، آیا وی در اصل قیمت حق دارد؟
پاسخ: راننده در فرض سئوال، حقی نسبت به ماشین و قیمت آن ندارد.
پرسش: پدرم را قبل از تولد از دست دادم و مادرم ازدواج مجدد کرد و من با ناپدری بزرگ شدم و تا به حال در کنار هم بوده ایم. حال من ازدواج کرده ام و دختری دارم. آیا همسر و دخترم با ناپدری من محرم هستند؟
پاسخ: حکم ربیبه را ندارد، ولی چنانچه شوهر پدر داشته باشد و دختر صغیره را با اذن ولی او یا حاکم شرع مثلا یک ساعت به ازدواج موقت وی در آورند و این امر به مصلحت دختر صغیره باشد، به شوهر محرم می شود.
پرسش: پسر و دختری چند سال پیش، به احتمال قوی به علت خوردن شیر مادران همدیگر، برادر و خواهر رضاعی شده اند (احتمالا یا یقینا)
حال پسر می خواهد با خواهر همان دختر ازدواج کند. آیا این ازدواج جایز است یا خیر؟
پاسخ: اولا در باب محرمیت به وسیله شیر خوردن، حاصل نمی شود ازدواج مانعی ندارد.
ثانیا بلی اگر به مقداری که رضاع محقق شود از زنی شیر بخورد، نمی تواند با فرزندان آن زن ازدواج کند.
پرسش: اینجانب فرزند ندارم. اخیرا نوزادی را از بنیاد حمایت مادران و نوزادان به عنوان فرزندی گرفته و او را حسن نامگذاری و به به همین اسم شناسنامه گرفته ام، در صورتی که پدر و مادر کودک معلوم نیست، از نظر شرع مقدس اسلام چه صورت دارد؟
پاسخ: الحاق فرزند غیر به خود، و به عنوان فرزندی، شناسنامه برای او گرفتن، جایز نیست، چنان چه شناسنامه موجب اشتباه در مسایل شرعی از قبیل توارث و محرم و نامحرمی، گرچه در آینده بشود، لازم است آن را باطل کنید.
پرسش: زنی با تحصیلات بالا و تخصص در امور مختلف، می خواهد در ادارات یا کارخانه مشغول به کار شود و از تخصص خود استفاده کند؛ اما شوهر او مخالفت می کند، آیا منع شوهر جایز است؟ آیا زن مدیون هزینه هایی که از بیت المال، خرج تحصیل او شده نیست؟
پاسخ: چون اشتغال نوعا ملازم با خروج از منزل و صرف ساعاتی از وقت می باشد، لذا شوهر می تواند منع کند. در این صورت زن مدیون نیست. زیرا تعهدی نسبت به اشتغال ندارد.
پرسش: مردی کارمند با زن کارمندی ازدواج می کند؛ پس از ازدواج، شوهر رضایت به ادامه کارمندی همسرش نمی دهد، با توجه به این که زن در زمان ازدواج کارمند بوده، یا شوهر حقی دارد یا نه؟
پاسخ: در فرض سئوال چنان چه زوج می دانسته که زوجه اجیر است و با این حال اقدام به ازدواج کرده، حق ممانعت از ادامه کار او را ندارد.
پرسش: آیا زن می تواند بدون اجازه شوهر، برای فراگیری مسایل شرعی یا مسجد یا نماز جمعه یا مجالس از خانه خارج شود؟
پاسخ: اگر فراگیری مسایل شرعی، از واجبات زن باشد و راهی برای فراگیری ندارد جز به خروج از منزل، و مفسده ای نداشته باشد؛ به قدر ضرورت و به اندازه واجب می تواند خارج شود.ولی برای مسجد و غیره بدون اجازه نمی تواند خارج شود.
پرسش: دست زدن و کف زدن به جهت شادی در عروسی یا برای تشویق یا برای اعیاد و میلاد معصومین (علیه السلام) چه حکمی دارد؟
پاسخ: به طور کلی کف زدن در مساجد و حسینیه ها و اماکن مقدس، اگر عرفا هتک باشد جایز نیست، و در غیر آنها هم با توجه به این که در طول تاریخ اسلام و تشیع، شعار مسلمانان ذکر صلوات بوده است، خصوصا در مجالسی که به نام و یاد ائمه تشکیل شده لذا مناست است مسلمانان احساسات و علائق مذهبی خویش را با فرستادن صلوات ابراز دارند.
پرسش: پدری در زمان حیات و سلامت کامل، منزل مسکونی خود را به نام کوچکترین دختر خود که صغیر هم بوده کرده و فعلا پدر و مادر فوت کرده اند و در وصیت نامه اشاره ای به منزل نشده، تکلیف چیست؟
پاسخ: منزل اختصاص به دختر دارد. و سایر ورثه سهمی در آن ندارند.
پرسش: آیا برداشتن خاک از قبور ائمه بقیع (علیه السلام) و دیگر امامان در صورت امکان برای تیمن و تبرک جایز است؟
پاسخ: در شرایط فعلی جایز نیست.
پرسش: کمک کردن متکدیان که بر سر هر کوچه و خیابان می نشینند و بسیاری از آنان به دروغ ادعای فقر می کنند، چه حکمی دارد؟
پاسخ: مشکل است؛ زیرا کمک به آنها موجب ترویج دروغ و ترویج بیکاری است.
پرسش: شخصی است عمدا نماز نمی خواند و تارک الصلاه است ولی منکر نماز نیست، آیا کافر و نجس است؟
پاسخ: چنین شخصی که منکر نماز نیست فاسق و معصیت کار است و محکوم به کفر و نجاست نمی باشد.
پرسش: چنان چه کسی قبل از مسح سر، شیر آب را که قطرات آب بر روی آن است ببندد، بعد مسح کند وضویش چطور است؟
پاسخ: اگر رطوبت روی روی شیر آب به قدری کم باشد که به دست منتقل نشود مانعی ندارد.
پرسش: آیا رنگ و جوهر خودکار که روی دست است مانع از صحت وضو است و همچنین سرمه و رنگهایی که زن ها به کار می برند؟
پاسخ: اگر جرم داشته باشد مانع از صحت وضو می باشد، ولی رنگ تنها مانعی ندارد.
پرسش: اگر کسی با آفتابه و امسال آن در دست دیگری آب بریزد، تا او وضو بگیرد، آیا این وضو صحیح است؟
پاسخ: اگر آن که آب می ریزد به قصد وضو دادن کسی که وضو می گیرد نباشد، وضو اشکال ندارد.
پرسش: در صحن های حرم امام رضا (علیه 0) و بعضی امامزاده ها و مساجد عمومی زن ها کنار حوض در حضور نا محرم وضو می گیرند، آیا وضوی آنها صحیح است؟
پاسخ: بر فرض سئوال لازم است بدن را از نامحرم بپوشانند، ولی در هر حال وضوی آنها صحیح است.
پرسش: کیفیت تیمم دادن نایب را بیان بفرمایید؟
پاسخ: با این طریق است که نایب دست های کسی را که نمی تواند تیمم کند در صورت امکان به زمین یا چیزهایی که تیمم بر آن صحیح است بزند و به پیشانی و پشت دست های او بکشد و اگر دست های او قابل حرکت نیست نایب دستهای خود را به زمین بزند و به پیشانی و پشت دستهای او بکشد.
پرسش: آیا وسایل مسجد و حسینیه را می توان به جای دیگر برای استفاده عمومی انتقال داد؟
پاسخ: اگر وقف بر مسجد یا حسینیه باشد تغییر و انتقال آن جایز نیست.
پرسش: اجناسی مانند قند و چای را که در مساجد و غیره زیاد و در اثر گذشت ایام احتمال فاسد شدن آنها وجود دارد، آیا می توان فروخت و پول آن را خرج همان مسجد کرد، یا باید به مسجد دیگر برد؟
پاسخ: اگر بشود از عین آن در مساجد دیگر و یا در وقت دیگر استفاده کنند این امر تقدم دارد.
پرسش: آیا سجده بر سیمان و موزاییک صحیح است؟
پاسخ: در صورتی که صورتی که سیمان به واسطه پخته شدن از حال سنگ بودن خارج نشده باشد سجده بر آن صحیح است و همچنین است موزاییک.
پرسش: گاهی در پیشانی انسان جوش هایی پیدا می شود که هنگام سجده درد می گیرد، آیا می توان برای سجده صورت را کج روی مهر گذاشت و اگر بعد از سر برداشتن از سجده مهر آلوده به خون جوش ها شود، شود نماز چه حکمی دارد؟
پاسخ: در فرض سئوال یکی از دو طرف پیشانی را روی مهر بگذارید و اگر بعد از سر برداشتن متوجه شدید روی مهر از جوش پیشانی کمی خونی شده نماز صحیح است. ولی برای سجده های بعدی به قسمت خون آلوده مهر سجده نشود.
پرسش: شخصی چندین سال نماز خوانده و فعلا فهمیده که نمازهایش غلط بوده، آیا لازم است نمازها را قضا کند؟
پاسخ: اگر می توانسته یاد بگیرد و صحیح بخواند ولی کوتاهی کرده و غلط خوانده باید آنها قضا کند.
پرسش: آیا زلزله ای که یک ماه قبل صورت گرفته و من امروز مطلع شدم در ذمه بنده تکلیف نماز آیات مثل قضای در خسوف و کسوف ایجاد می کند، یا خیر؟
پاسخ: احتیاط و جویی در مثل زلزله اقتضای انجام نماز آیات را دارد.
پرسش: دختری در شهری غیر از زادگاه خود شوهر خود زندگی می کند، اگر به وطن اصلی خود بیاید نماز و روزه اش چگونه است؟
پاسخ: اگر از وطن اصلی خود اعراض و چشم پوشی کرده و تصمیم دارد برای همیشه در وطن شوهرش زندگی کند، وطن شوهر، وطن او نیز می شود و اگر احیانا برای صله رحم یا غیره به وطن اصلی خود آمده نمازش شکسته است و روزه اش صحیح نیست، مگر این که قصد ده روز کند.
پرسش: شخصی برای نماز، قادر بر بلند شدن نیست، ولی ممکن است دیگران او را بلند کنند، یا به وسیله عصا یا دست گرفتن به دیوار بلند شود و گاهی در حال ایستادن و قرائت، بدنش حرکت می کند، مگر این که به چیزی تکیه نماید، آیا باید او را بلند کنند و یا تکیه دهد و نماز را ایستاده بخواند و یا می تواند در حال نشسته نمازش را بخواند؟
پاسخ: در هر دو صورت، واجب است نماز را ایستاده بخواند.
پرسش: اینجانب مبتلا به درد سینه هستم و گاهی به ضعف غیر قابل تحمل مبتلا می شوم و در عین حال راضی نمی شوم روزه ام را بخورم، آیا با این حال روزه بگیرم صحیح است؟
پاسخ: اگر روزه باعث پیدایش مرض یا شدید شدن بیماری شود صحیح نیست و باید روزه را افطار کنید.

...................) Anotates (.................
1) نهج البلاغه،خطبه 108.
2) همان،خطبه 32.
3) بحارالانوار،ج 44،ص 329،
4) تاریخ طبری،ج 4،ص 266.
5) سوره توبه،آیه 32.
6) تهاجم یا تفاوت فرهنگی، حسن باخاری،ص 93.
7) ر.ک صحیح مسلم،ج 7،ص 120؛سنن ترمذی،ج 5،ص 302،مستدرک حاکم،ج 2،ص 377 و مجمع الزواید،هیثمی،ج 9،ص 110.
8) ر.ک:صحیح بخاری،ج 4،ص 183؛صحیح مسلم،ج 7،ص 143 و سنن ابن ماجه،ج 1،ص 518.
9) ر.ک: مسند احمد، ج 3، ص 3: سنن ابن ماجه، ج 1، ص 44؛ سنن ترمدی،ج 5،ص 1؛321؛مستدرک حاکم،ج 3،ص 167 و شرح صحیح مسلم،ج 16،ص 41.
10) صحیح بخاری،کتاب مناقب،مناقب الحسین و الحسین.
11) سنن ترمذی،ابواب المناقب،باب مناقب الحسن و الحسین
12) همان.
13) همان.
14) سنن ابن ماجه،مقدمه،فضایل حسن و حسین.
15) سنن ترمذی،باب مناقب،باب مناقب فاطمه (علیه السلام)
16) همان،باب مناقب علی (علیه السلام)
17) همان،باب مناقب علی (علیه السلام)
18) صحیح مسلم، باب فضایل حسن و حسین.
19) صواعق المحرقه،ابن حجر،ص 192،فصل سوم در احادیث وارده درباره اهل بیت.

20) ره توشه راهیان نور،ویژه محرم 1425،ص 162.
21) ره توشه راهیان نور،ویژه محرم 1425،ص 162.
22) 1- سوره رعد،آیه 28.

23) 1- عوائد الایام،نراقی،ص 31.
24) ره توشه راهیان نور،ویژه محرم 1425،ص 162.
25) 2-بحارالانوار،ج 44،ص 287.

26) همان.
27) بحار الانوار،ج 11،ص 44.
28) سوره یوسف،آیه 84.
29) جامع البیان،طبری،ج 12،ص 62.
30) 2- بحارالانوار،ج 20،ص 97؛منسداحمد،ج 2،ص 84؛سنن ابن ماجه،ج 1،ص 507 و سنن ابی داوری،ج 1،ص 260.
31) 1- بحارالانوار،ج 22،ص 276.

32) 1- شرح نووی بر صحیح مسلم،کتاب جنایز،باب بکاالمیت لایعذب ببکااهله علیه...

33) 1- صحیح بخاری،کتاب الجنایز،باب قول النبی(صلی الله علیه و آله و سلم)یعذب المیت ببغض بکاء اهله علی.
34) 1- امالی، شیخ صدوق،649.
35) 2- پاسخ به شبهات عزاداری، حسین رجبی،ص 77.
به نقل از مقتل از مقتل خوارزمی،ص 162.

36) 1- مقتل ابی مخنف،ص 242؛تاریخ دمشق،ج 41،ص 386وتهذیب الکمال،ج 2،ص 399.
37) 1. بحار الانوار، ج 98،ص 309.
38) 1. زینب کبرا، شهید دستغیب، ص 11.
39) 1. فرهنگ عاشورا، جواد محدثی، ص 216، به نقل از الخصائص الزینبیه.
40) 2. بحارالانوار، ج 45، ص 64.

41) 1. شیر زن کربلا، بنت الشاطی، ترجمه سید جعفر شهیدی، ص 36، انتشارات سازمان حج و زیارت ، 1376.
42) زندگانی حضرت زینب، شهید عبدالحسین دستغیب، ص 12، به نقل از ریاحین الشریعه،ج 3، ص 41.
43) بحار الانوار، ج 22، ص 274.
44) 1 - فرهنگ عاشورا، جواد محدثی، ص 227.
45) 2 - منتهی الامال، شیخ عباس قمی، ج 2، ص 877،انتشارات دلیل، قم، 1379.
46) 1 - بحارالانوار، ج 45، ص 41.
47) 1 - منتهی الامال، ج 3.

48) منتهی الامال، ج 2 ص 883.
49) نفس المهموم، ص 334.
50) حیاه الامام حسین (علیه السلام)، ج 3، ص 245. مرحوم شیخ عباس قمی می فرماید: شیخ مفید، سیدبن طاووس، طبری، ابن اثیر و ابوالفرج این است که علی اکبر نخستین شهید از اهل بیت (علیه السلام) بوده و زیارت شهدا نیز دیدگاه آنان را تایید می کند: السلام علیک یا اول قتیل من نسل خیر سلیل. برای آگاهی بیشتر ر.ک: منتهی الامال، شیخ عباس قمی، تحقیق ناصر باقری بیدهندی، ج 2 ص 867.
51) معالی السبطین، ج ا، ص 248.
52) بحار الانوار، علامه مجلسی، ج 45، ص 43.
53) 1 - منتی الامال، ج 2، ص 864. به نقل از بحار الانوار، ج 45، ص 43.
54) 1 - مقاتل الطالبین، ص 77.
55) 1 - حماسه حسینی، شهید مطهری، ج 1، ص 281.

56) 2 - منتهی الامال، ج 2، ص 873.
57) 1 - همان.

58) 1 - فرهنگ عاشورا، جواد محدثی، ص 351، به نقل از بحارالانوار، ج 45، ص 34.
59) حسین (علیه السلام) مظهر آزادگی، سید جواد افتخاریان، ص 260.
60) فرهنگ عاشورا، جواد محدثی. به نقل از امالی صدوق، ص 131.
61) معالی السبطین، ج 1، ص 224.
62) بحار الانوار، ج 45، ص 15.
63) حماسه حسینی، ج 3، ص 72.
64) 1 - فرهنگ عاشورا، ص 141، به نقل از الحین فی طریقه ال الشهاده، ص 6.
65) 1 - منتهی الامال، شیخ عباس قمی، تحقیق ناصر بیدهندی، ج 2، ص 844.

66) 1 - کامل الزیارات، ص 271.
67) 2 - احقاق الحق، ج 5، ص 522.
68) 3 - بحارالانوار، ج 46، ص 109.
69) 4 - جامع احادیث الشیعه: ج 12، ص 567.
70) جامع احادیث الشیعه: ج 12، ص 568.
71) ثواب الاعمال: ص 119، به نقل کامل الزیارات.
72) 3 - شرح نهج البلاغه:ابن ابی الحدید، ج 4، ص 196.
73) 4 - تهذیب: ج 6، ص 73 و بحار: ج 98، ص 116.
74) زندگانی حضرت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)
75) مستدرک الوسائل: ج 10، ص 335.
76) کلمات قصار.
77) سفینه البحار، ج 2 ص 728.
78) بحار الانوار، ج 78، ص 368.
79) تحف العقول، ص 519.
80) صحیفه المهدی، ص 334.
81) 3 - غرر الحکم، کلام، ص 2700.
82) بحار الانوار، ج 78، ص 164.
83) زندگانی حضرت علی (علیه السلام).
84) 2 - کلمات قصار.
85) 1 - انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا
سوره احزاب، آیه 13.
86) 1 - پرتوی از عظمت امام حسین (علیه السلام) ، آیت صافی گلپایگانی، ص 419.

87) 1 - سوره آل عمران، آیه 110.
88) 2 - بحار الانوار، ج 61، ص 322.
89) 1 - سوره بقره، آیه 249.

90) نهج البلاغه، نامه 45.
91) 3 - لهوف، سیدبن طاووس، ص 57.

92) بحارالانوار، ج 24، ص 326.
93) بحارالانوار ، ج 44، ص 325 و تاریخ طبری ، ج 8، ص 216.
94) 1 - همان.
95) 1 - همان، ص 349.


96) 1 - همان.