فهرست کتاب


جلوه های عاشورا

بخش فرهنگی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی فاضل لنکرانی مدظله العالی‏

عزاداری و سوگواری امام صادق (علیه السلام)

عبدالله بن سنان می گوید: بر آقایم امام صادق(علیه السلام) در روز دهم محرم وارد شدم، در حالی که شمار زیادی از پیروانشان پیرامون حضرت گرد آمده و چهره تابناک امام را غم پوشانده بود و آثار اندوه نمایان و اشک از چشمانشان سرازیر، عرض کردم: ای فرزند پیامبر! برای چه گریه می کنید؟ فرمود:مگر نمی دانی در چنین روزی حسین (علیه السلام) به شهادت رسید؛ گریه مجال سخن بیشتری نداد و همه حاضران همراه ایشان گریستند.(37)

عزاداری در سیره سایر امامان معصوم (علیه السلام)

سایر امامان معصوم نیز با بر پایی آیین های سوگواری یاد و خاطره شهیدان کربلا و سایر اهل بیت را گرامی می خواستند تا در روزهای غم و اندوه اهل بیت را گرامی می داشتند که تفضیل آن در این نوشتار نمی گنجد.
اما بد نیست بدانید امام کاظم (علیه السلام) هنگامی که محرم فرا می رسید خنده بر لبان مبارکش جاری نمی شد و همواره اندوهگین بود. امام رضا (علیه السلام) نیز از یاران خویش می خواستند تا در روزهای غم و اندوه اهل بیت (علیه السلام) بویژه عاشورا در مصیبت جدشان ابی عبدالله (علیه السلام) مرثیه سرایی کنند. امام جواد(علیه السلام) ، امام هادی (علیه السلام) امام عسکری،(علیه السلام) و حضرت صاحب الامر (عج) هم در روزهای عاشورا در مصیبت شهیدان کربلا به سوگ می نشستند. امام زمان (عج)در این مصیبت جانکاه خطاب به جد بزرگوارشان سخنانی را فرموده اند که نشانگر اوج اندوه آن حضرت می باشد. از این سخنان به عنوان زیارت ناحیه مقدسه نام برده شده و علاقه مندان می توانند به کتاب پرارج مفاتیح الجنان مراجعه نمایند.

اهداف و آسیب های عزاداری

اکنون که به مشروعیت عزاداری از دیدگاه اسلام پی بردیم، بد نیست اشاره ای نیز به اهداف عزاداری داشته باشیم، همچنین برخی از آفات و آسیب هایی که برخی از آفات و آسیب هایی که برخی از عزاداری ها با آن روبرو هستند را بیان نماییم.
در عزاداری علاوه بر بیان معارف اسلام از زبان سخنگویان دین، افزایش عشق و محبت به خاندان نبوت، افشاگری جنایات بنی امیه، خاطره غم و اندوه اهل بیت عصمت و طهارت زنده می شود و این آیین ها روحیه شهادت، ایثار، فداکاری و جانبازی در برابر دین خدا را در روح جامعه اسلامی تزریق می نماید. بنابراین آن چه باید به عنوان هدف عزاداری قرار بگیرد تقویت روحیه های پیش گفته و تعظیم شعایر الهی باشد.
اگر بنا باشد که کسی تا پاسی از شب عاشورا را به عزاداری بپردازد، اما نماز مغرب و عشا را دیر هنگام و یا خدای ناکرده نماز صبحش قضا شود، نه تنها ثوابی نبرده است، بلکه معصیت کرده است.
در این جا توجه عزادارن عزیز را به چند نکته جلب می نماییم.
1.شعارها و اشعاری که در این آیین ها خوانده می شود، باید کاملاً مطابق اهداف اهل بیت و سالار شهیدان باشد و از بیان جملاتی که نشانه ذلت و خواری است دوری گردد.
2. از بیان مطالبی که از کتاب های غیر معتبر برداشت می شود و اطمینانی به درستی آن نیست خودداری شود.
3.نماز اول وقت بسیار مهم تر از عزاداری است، بنابراین همه این آیین ها به گونه ای برنامه ریزی شود تا به هنگام نماز به پایان برسد، یا این که هنگام نماز به پایان برسد، یا این که هنگام نماز عزاداری تعطیل گردد؛ مگر نه این است که امام حسین (علیه السلام) نیز در ظهر عاشورا نماز عشق خواندند.
4.از سینه زنی به صورت برهنه در جاهایی که خانم ها حضور و یا رفت و آمد دارند، خودداری شود، چرا که خلاف ادب و روح اسلامی است.
3.از دیگر آسیب هایی که دستجاب عزادار را تهدید و دشمن را علیه مکتب اهل بیت(علیه السلام) به شورش و تهمت وامی دارد آمیختن آیین سوگواری با خرافه هایی است که ریشه و اساسی ندارد، نواختن شیپور،اجرای آهنگ های مبتذل و اشعار غلو آمیز است که به فتوای مراجع بزرگوار شیعه حرام می باشد.
4.از سد معبر غیر ضروری، بویژه در شهرهایی که پیروان سایر مذاهب نیز سر و صدای بی موقع خودداری شود.
5.برنامه هیأت ها به گونه ای تنظیم شود تا سخنرانی سخنرانان که به بیان معارف اهل بیت(علیه السلام) می پردازند قطع نگردد.
6. هیأت های عزادار هنگام ورود به مساجد، احترام مساجد را فراموش نکنند و به هیچ وجه با کفش روی فرش مساجد و حسینیه ها نروند.مناسب است سخنوران، مداحان اهل بیت(علیه السلام) گردانندگان هیأت های مذهبی به نکات پیش گفته توجه نمایند و نگذارند بیگانگان به خاطر بی توجهی به این امور ما را از دایره اسلام خارج گردانند.
اسوه های عاشورا
نهضت جاویدان عاشورا و حادثه کربلا دارای ابعاد گوناگونی است که هر کدام می تواند برای رهروان حقیقت الهام بخش و عبرت آموز باشد. حماسه آفرینی، جوانمردی و ایثار گری یاران و اصحاب ابی عبدالله (علیه السلام) از جمله این عبرت هاست. در این میان نمی بایست از اسوه های ربانی که به مثابه قهرمانان قیام نامشان بر قله بلند تاریخ همیشه خواهد درخشید را به فراموشی سپرده. شاید گفته شود شمار آنان کم است، اما از نظر صفات والای اخلاقی، انسانی، شهامت، فدا کاری در بالاترین درجه انسانی قرار دارند؛ زیرا آنان نیز فرموده مولای خویش را آویزه گوش قرار داند که

الموت أولی من رکوب العار - و العار أولی من دخول النار

وفاداری، ایثار و غیرت آنان به اندازه ای بود که ابی عبدالله (علیه السلام) آنان را وفادارترین افراد معرفی و می فرماید: من یارانی بهتر و با وفاتر از اصحاب خود سراغ ندارم، خداوند به همه شما به خاطر همراهی با من پاداش خیر عنایت فرماید.
در این جا مناسب است با برخی چهره های ماندگار این رویداد حماسی اشاره گردد.
پرتوی از زندگانی حضرت زینب کبرا (علیه السلام)
یکی از اسوه های ماندگار اهل بیت عصمت و طهارت، حضرت زینب کبرا (علیه السلام) می باشد. مرد آفرینی که با حماسه ماندگار راهبری اسیران اهل بیت (علیه السلام) عنوان زیبای عقیله بنی هاشم را از آن خویش نمود.
حضرت زینب در پنجم جمادی الاول سال پنجم هجری از دامان پاک مادر زمانه، یعنی فاطمه زهرا (علیه السلام) در مدینه چشم به جهان گشود و بانگ شادی را مردم مدینه هدیه نمود. قنداقه کودک را نزد پدر آوردند تا او را نامگذاری کند، او فرمود: من در این کار بر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) پیشی نمی گیرممنتظر ماندند تا پیامبر از سفر باز گشت و خبر فارغ شدن دخترش را شنید، فرمود: نامش باید از سوی خدای متعال برگزیده شود، در این هنگام جبرییل امین نازل شد و نام زینبرا از سوی خداوند ارزانی نوزاد فاطمه (علیه السلام) نمود. روایت شده است که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نوزاد را بوسید و صورت به صورتش گذاشت و اشک از چشمان مبارکش سرازیر شد، عرض کردند:یا رسول الله!چرا گریه می کنید؟ فرمود:جبرییل به من خبر داده است این که این دختر در مصیبت ها، بلاها و شدت ها شریک حسین(علیه السلام ) من است. آن گاه سفارش اکید کرد و فرمود: حاضران به غایبان برسانند و رعایت کنند حال این دختر را که نمونه و نماینده خدیجه کبرا(علیه السلام)است.(38) زینب به معنای زینت پدر می باشد، آری کسی که از همه جهات زینت پدر بود؛ زینبی که در عبادت به مقامی رسید که به فرموده امام سجاد (علیه السلام) در شب یازدهم محرم سال یازده هجری، شبی که داغدار شمار زیادی از خانواده اهل بیت (علیه السلام) بود و درد و رنج اسارت امانش بریده بود، نماز شبش - به صورت نشسته - ترک نشد ، همچنین در کاخ یزید، علی گونه بر طاغوت زمان خویش فریاد ننگت باد برآورد و شما زیادی را به شگفتی واداشت که گفتند: به خدا قسم از او سخنورتر ندیدیم، گویا از زبان علی(علیه السلام) سخن می گفت. این بانوی بزرگوار دارای قوت قلب، فصاحت، شجاعت، زهد عفاف و شهامت فوق العاده بود.(39)