پرستش آگاهانه

نویسنده : دکتر محمد رضا رضوانطلب

مطلع

پلکان ترقی انسان بر حضیض حیوانیت نهاده شده تا او را به عرش مقام انسان که فراتر از مرتبه فرشتگان است بر نشاند، تا آن هنگام که انسان در عرصه مشترکات حیوانی هر چند شتابان و سریع گام بردارد، جز فرو غلطیدن فزونتر در باطلاق حیوانات حاصلی برای او نخواهد داشت.
اکنون این سؤال مطرح است:
غیر مشترک بین انسان و حیوان چیست؟
پژوهندگان دانش و سوداگران علم و تحقیق به عنوان گزیدگان خیل انسانیت قبل از دیگران باید این غیر مشترک ها را شناسایی کنند و در فکر دستیابی به قله بلند آن باشند.
بدون تردید، اندیشه و پرستش آگاهانه از برترین امتیازات انسان و مابه الافتراق بین او و حیوان است. نماز فرایند اندیشه و تجسم پرستش اندیشمندانه است. اندیشه در مورد آغاز هستی و هستی بخش و رابطه او با انسان، وی را به ستایش رب العالمین فرا می خواند، تفکر در مورد واپسین راه این پیمانش ما را به خضوع در برابر مالک و راهبر نشأة دیگر می کشاند تا او را به تنهایی بستائیم و بر آستانش پیشانی خضوع و تقاضا برنهیم.
حال که پژوهندگی انسانی او را به ستایش و خضوع در در پیشگاه معبود وادار می کند چرا که انما یخشی الله من عباده العلما(1) و غفلت حیوانی، او را از اشتغال و الهانه در برابر الله وا می دارد زیرا اولئک کالأنعام بل هم اضل اولئک هم الغافلون(2) پس چرا دانش پژوهان ما از ژرفای بیکران اقیانوس معارف توحیدی و کهکشان معراج موحدان بی خبر باشند.
بر ما لازم است این نسل برگزیده را هر چه بیشتر با معارفی که از راسخین در علم و شکافندگان دانش(3) به یادگار مانده است بویژه در ارتباط با پایه معرفت دینی(4) یعنی نماز آشنا نمائیم.
در راستای انجام این تکلیف جزوه حاضر به عنوان نخستین گامی که باید در معرفی نماز برای دانشجویان عزیز و گرانقدر برداشته شود، ارائه گردید. امید است؛ کاستیهای آن با پیشنهاد و تصحیح اساتید محترم معارف اسلامی برطرف شود و به زینت قبول در پیشگاه حضرت احدیت مزین گردد.
از آن جهت که ایده تدوین این جزوه در شب ولادت دانشمندی از خاندان طهارت و تقوی که در سن کم تمامی دانشوران و مدعیان علم در عصر خود را متحیر ساخت یعنی حضرت جواد الائمه علیه السلام پدید آمد، لذا این نوشتار را به پیشگاه آن اختر به پادارنده نماز تقدیم می دارم. بدون شک، استاد ارجمندی که انگیزه ارائه این تحقیق را در من ایجاد فرمودند، در پاداش معنوی این اثر، از من بهره مندترند.
بر خود لازم دیدم میدانم از همکاری کلیه دوستان و دست اندرکاران و از ستاد اقامه نماز، نهاد محترم نمایندگی ولی فقیه در دانشگاهها، وزراء محترم فرهنگ و آموزش عالی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر عزیزانی که در قرار دادن درس نماز ضمن دروس معارف اسلامی دانشگاهها سهیم بوده اند تشکر نماییم. خداوند همه آنان را مشمول دعای سرور شهیدان حضرت ابا عبدالله الحسین علیه السلام جعلک الله من المصلین الذاکرین قرار دهد. گرچه شایسته بود این اقدام از سالهای نخست پیروزی انقلاب اسلامی و از مقطع راهنمائی به بعد شروع و ادامه می یافت.
از یاد نمی بریم که تمامی این مواهب ره آورد خون شهداء والامقام و اثر انفاس قدیسه و نمازهای نیمه شب امام خمینی (ره) و رهین راهبریهای خردمندانه مرجع جهان تشیع حضرت آیه العظمی خامنه ای است. فریادگر بیداری که از سالها قبل، رنج خود را از ناآشنایی نسل نو با فرهنگ نماز، به مناسبتهای گوناگون از جمله در پیامدهای خود به اجلاس سالانه نماز ابراز می فرمودند. به همین مناسبت پیام معظم له را به ششمین اجلاس نماز که منشور نماز نام گرفت ضمیمه مقدمه چاپ دوم می نمایم.
محمد رضا رضوانطلب

منشور نماز

پیام مقام معظم رهبری مدظله العالی به ششمین اجلاس نماز
بسم الله الرحمن الرحیم
خداوند متعال را سپاس می گویم که دلهای نورانی و پاکیزه ای را به کار نماز و ترویج و برپاداری آن برانگیخته و شوق مجاهدت و تلاش مخلصانه در این راه به آنها بخشیده است. ثمره کوشش های هوشمندانه جمع شما در این چند سال آن شده است که نماز از مظهر کامل پرستش و نیایش و رازگویی و نیاز جویی و عشق و ایمان به محبوب فطری عالم وجود است، پرتوی درخشانتر و حضوری برجسته تر در ذهن و عمل جامعه اسلامی ما یافته است.
اکنون بحمد الله در بسیاری از جاهایی که جماعت مردم در آن گرد می آیند، و بویژه مراکز گردائی جوانان مانند مدارس و دانشگاهها و سربازخانه ها و بوستانها و نیز دانشگاههای دولتی و راه ها و غیره نماز حاضر و بارز به چشم و دل نواز است نوشته ها و گفته های بسیار در رسانه ها و در کتابها و درس ها و برنامه های هنری و تبلیغی، به نماز می پردازد و ذهن ها و دلهای کسان بی شماری را به این تکلیف شیرین و دلنشین متمایل می سازد و به گزاردن آن وامی دارد.
شک نباید کرد که این راهی است به سوی کامیابی و توفیق در همه مهام شخصی و اجتماعی، راهی است به سوی سعادت و فلاح، قد افلح المومنون الذین هم فی صلواتهم خاشعون
چه افراد و جماعتی که با شناختن قدر و جایگاه ذکر و خشوع و انابه که نماز مظهر کامل آن است و همراه کردن کار و ابتکار دنیایی با آن، به قله های تعالی و کمال رسیدند و چه بیخبران و کوته نظرانی که با غفلت از آن راز بزرگ هستی خود را از سعادت کامل محروم ساختند و چه در صورت تلاش و کار مادی و چه در صورت بیگانگی و تنبلی هر جا به گونه ای خود را در منجلاب های محرومیت و ناکامی غرق ساختند. انسانهایی که تلاش و مجاهدت در عرصه زندگی بشری را با یاد خدا و انس با او و عشق به او همراه می سازند خوشبختی در معانی حقیقی آن را در مییابند و آن را برای جسم و جان خود فراهم می کنند.
شما برادران و خواهرانی که به امر نماز همت گماشته اید از این دیدگاه در تدارک بزرگترین خدمت به مردم و کشور خود هستید و بی گمان ملت ما از معرفت به نماز و علم به آن بهره های بزرگ در همه عرصه های زندگی خود خواهد بود. مسئولان محترم اقامه نماز، گزارش امید بخشی از به کار بستن سفارشهای قبلی در باره نماز داده اند. اینجانب پس از سپاس از آنان و از همه بخشهایی که به آن سفارش ها جامه تحقق پوشانده اند به همه دست اندرکاران این مهم و دیگر مدیران و مسئولان کشور توصیه می کنم که:
1- برای تبیین ژرفای نماز و معرفی رازها و زیبایی های آن دست به تلاش پیگیر و همه جانبه ای زده می شود. در کتابهای معارف دانشگاه ها و کتب درسی دوره های پیش از دانشگاه و جزوه های کوچک و قابل فهم همه، سخنان نغز و پر مغز و مضمونهای تازه فراوان در این باره وارد شود.
2- احکام فقهی نماز به صورت آسان و روان منتشر شود و جزوه ها و نوارهای صوتی تصویری مناسب برای فرستادن به میان ملت های دیگر آماده گردد.
3- اذان از حنجره اشخاص خوش صدا در همه جا پخش شود و هیچ شهر و محله ای محروم از آهنگ اذان نماند.
4- مساجد به شکل شایسته غباروبی شود و خدمت به مسجد کاری مردمی و همگانی شمرده شود.
5- نماز صبح در مساجد اقامه شود.
6- نمازهای جمعه در هر شهر با شرکت فرزانگان و اصحاب معرفت در ستادهای آن برپاتر گردد.
7- مدیران دستگاه های اداری و دولتی خود متصدی اقامه نماز در آن دستگاه ها شوند.
8- در سربازخانه ها آموزش نماز و عمل به آن از آنچه هست جدی تر گرفته شود.
9- در میان جاده های بیابانی مسجد به قدر کافی ساخته شود و در شهرهای سر راه، در همه بیست چهار ساعت مسجد باز و آماده وجود داشته باشد.
10- در شهرها و شهرکهایی که تازه ساخته می شود مسجد جامع نخستین بنا و مرکز حقیقی شهر قرار گرفته و ساخته شود.
11- در همه اجتماعات با فرا رسیدن وقت نماز، نماز به پا داشته شود و اجتماعاتی که به خاطر انبوهی آن یا به هر جهت دیگر قادر به این کار نیستند برنامه زمان بندی آنها جوری تنظیم شود که با وقت نماز تصادف پیدا نکند.
12- و به طور خلاصه وضع شهرها و روستاهای کشور را جوری کنید که هر کس که تازه وارد آن می شود آن را محیط اهتمام به نماز و جایگاه اقامه آن بداند توفیقات همه شما را از خداوند خواستارم.
سید علی خامنه ای
31/6/1375

درس اول: چرا نماز بخوانیم؟ (1)

گرچه نماز در منظر بسیاری از عاملین و ناظرین، تصویری جز یک عمل تعبدی و مورد هدف ذهاد و رهبانها ندارد که صرفا برای نمایش خضوع و کرنش در ارتباط با خالق ایفای نقش می کند، اما بررسی آداب، شرائط، مضامین و هویت این عبادت بزرگ، ضمن تایید آن به عنوان یک امر تعبدی، آنرا عاملی مهم برای اصلاح نفس انسانها و کنترل نظامات عمومی جامعه معرفی می کند.
اصولا هر عبارت و اطاعتی که انسانها بر حسب تکلیف بجای می آورند، با نظر به استغناء ذات اقدس باری تعالی نمی تواند کمترین سود و خیری را متوجه ذات ربوبیت گرداند یا متضمن فخر و مباحات یا ارضاء خواسته ای در مبداء لایزال باشد همانگونه که:
گر جمله کائنات کافر گردند - بر دامن کبریاش ننشیند گرد!
پس او که بهره ای نمی برد، او که نیازی ندارد، او که عظمت مطلق است و همه عالم در برابر او تکوینا سر تعظیم دارند، چرا گونه هائی از خضوع و کرنش را به عنوان واجب بر انسان، تشریع نموده است؟! او که می تواند از منبع خزائن بی پایان و کاستی ناپذیر خود همه را روزی دهد و انعام مضاعف بخشد چرا انسان علاقه مند به دنیا و وابسته را مامور به واگذاری بخشی از مال محدود خود می کند. او از این الزامات چه هدفی را دنبال می کند؟!
شکر منعم و اطاعت از ولی نعمت امری اخلاقی، عاطفی و انسانی است بلکه حیوانات نیز در خور شعور و استعداد خود، از انجام این واجب فرو گذار نمی کنند اما آیا این شکر و سپاس در ارتباط با معنی همچون خداوند رب العالمین به همان صفتی است که در مورد انسان نیازمند و محتاج از حیث روانی و مادی است؟! انسانی که همواره با چشم امید عطا می کند یا لااقل سپاس در روح او اثر تشویقی یا ارضائی دارد؟
پروردگار عزت از این نواقص مبراست سبحان ربک رب العزة عما یصفون(5)
این چه قضاتی است مالکم کیف تحکمون(6)
باید سود این سپاس به خود انسان برگردد و من شکر فانما یشکر لنفسه.(7)(8)
نگرش این گونه به نماز آن را به عنوان عملی دشوار می نماید و بریدن از مشاغل دنیائی را که برای خود انسان و در ارتباط با پیشرفت اوست بهنگام اقامه نماز مشکل می سازد.
و انها لکبیرة الا علی الخاشعین(9)
نماز دشوار است مگر برای کسانی که درک صحیح از مقام ربوبی داشته باشند و بزرگی و بی نیازی خالق را باور کنند و بدانند که صبر و صلاة یک نیروی کمکی برای پیش برد امور و نیل به مقاصد و تعالی خود آنهاست(10) نه آن که کمکی به ربوبیت رب!
سبحانه و تعالی عما یقولون علوا کبیرا(11)
با گشودن این زاویه جدید در نگرش به نماز و عبادت دیگر و با این امید که خداوند متعال طعم این غذای سازنده روح را به ما بچشاند و تجنب از تقصیر در صلوات را به ما الهام فرماید، اینک به بررسی آثار و اسرار نماز می پردازیم: