فهرست کتاب


توبه از منظر قرآن و روایات

سید محمد حسین موسوی آل اعتماد

ج) بسته شدن درهای جهنم

روزی رسول خدا - صلی الله علیه و آله و سلم - در مسجد مشغول نماز شدند، پس از قرائت حمد به خواندن سوره حجر پرداختند، آن گاه که به این آیه رسیدند:
و ان جهنم لموعدهم اجمعین لها سبعه ابواب لکل باب منهم جزء مقسوم(126)؛ دوزخ میعادگاه همه (مردم گمراه) است. آن جهنم هفت در دارد و برای هر دری گروهی (از گمراهان) معین شده اند.
خانمی عرب زبان که هماهنگ با پیامبر اسلام - صلی الله علیه و آله و سلم - نماز می خواند، با شنیدن این دو آیه فریادی زد و بی هوش شد. چون پیامبر اکرم - صلی الله علیه و آله و سلم - نماز را به پایان رساندند و آن حال را مشاهده کردند، دستور دادند آب آوردند و به چهره او پاشیدند تا به هوش آمد.
حضرت فرمود: ای زن تو را چه حالت است؟
گفت: یا رسول الله! چون شما را در نماز دیدم، علاقه مند شدم پشت سر شما دو رکعت نماز بخوانم، چون به این دو آیه رسیدی، بی تاب شده، از هوش رفتم.
سپس گفت: وای که هر عضوی از اعضای من، به هر دری از درهای هفتگانه دوزخ تقسیم خواهد شد.
حضرت فرمود: نه چنان است. مراد این آیه است که هر گروهی از مکلفان را بر دری از درهای دوزخ به اندازه گناهشان عذاب کنند.
گفت: یا رسول الله! من ثروتی جز هفت برده ندارم، شما را گواه می گیرم که هر یک را برای خلاصی دری از درهای دوزخ آزاد کردم.
فرشته وحی فرود آمد و گفت: یا رسول الله! اعرابیه (زن عرب) را بشارت ده که حق تعالی همه درهای دوزخ را بر تو حرام کرد و درهای بهشت را برای تو باز نمود(127).

پایه های توبه

توبه بر چهار چیز استوار است:
1 - پشیمانی در دل؛
2 - آمرزش خواهی به زبان؛
3 - عمل نمودن با اعضای بدن؛
4 - تصمیم بر باز نگشتن به گناه.
در روایتی از امام جواد - علیه السلام - آمده است:
التوبه علی اربع دعائم:
ندم بالقلب، و استغفار باللسان، و عمل بالجوارح، و عزم ان لا یعود(128).
و قرآن در این باره می فرماید:
فمن تاب من بعد ظلمه و اصلح فان الله یتوب علیه ان الله غفور رحیم(129)؛
هر که پس از ستمی که نموده، توبه کند و کار خود را اصلاح نماید، بی شک خداوند توبه او را می پذیرد که او آمرزنده مهربان است.
و انی لغفار لمن تاب و آمن و عمل صالحا ثم اهتدی(130)؛
هر که توبه کند و ایمان آورد و کار شایسته نماید و درست به راه هدایت رود، می آمرزمش.

انواع توبه

توبه دارای دو نوع است:
الف) توبه پنهانی؛
ب) توبه آشکار.
در روایتی از رسول خدا - صلی الله علیه و آله و سلم - آمده است:
احدث لکل ذنب توبه، السر بالسر، و العلانیه بالعلانیه(131)؛
هر گناهی توبه ای دارد، گناه پنهانی توبه پنهانی و گناه آشکار توبه آشکار.
و از امام صادق - علیه السلام - نقل شده است:
من عمل سیئه فی السر فلیعمل حسنه فی السر، و من عمل سیئه فی العلانیه فلیعمل حسنه فی العلانیه(132)؛
کسی که در پنهانی گناهی کرده، باید در پنهانی کار خوبی انجام دهد و کسی که آشکار گناهی انجام داده، باید در آشکار، کار نیکی انجام دهد.