فهرست کتاب


توبه از منظر قرآن و روایات

سید محمد حسین موسوی آل اعتماد

2. توبه، سبب استجابت دعا

و اذا سالک عبادی عنی فانی قریب اجیب دعوه الداع اذا دعان(112)؛
و هنگامی که بندگان من، از تو درباره من بپرسند (بگو) من نزدیکم، دعای دعا کننده را به هنگامی که مرا بخواند، پاسخ می دهم.
در روایتی امام سجاد - علیه السلام - می فرماید: مردی خاندان خود را به کشتی سوار کرد و به دریا رفت. در میان راه، کشتی شکست و تنها، همسر آن مرد نجات پیدا کرد.
زن بر تخته ای که از کشتی جدا شده بود، نشست و موج دریا او را به ساحل جزیره ای برد. در آن جزیره مردی بود که تمام کارهای زشت را مرتکب شده بود. به آن زن گفت: از جن هستی یا آدمی زاد؟
گفت: آدمی زاد.
مرد، از او درخواست کار ناشایسته کرد زن به خود لرزید.
مرد گفت: چرا می لرزی؟
زن گفت: از خدا می ترسم.
جرقه اس در ذهن آن مرد ایجاد شد و از خوب غفلت بیدار شد.
مرد عرضه داشت: به خدا سوگند که من سزاوارترم به این ترس. پشیمان شد و آن زن را رها کرد و همتی جز توبه از گناهانش نداشت. در میان راه راهبی را دید که راه می رود.
گرمی آفتاب آنان را آزار می داد. راهب به جوان گفت دعا کن تا خدا بر ما سایه اندازد. آفتاب ما را می سوزاند.
جوان گفت: من برای خود نزد پروردگار کار خوبی نمی بینم.
راهب گفت: پس من دعا می کنم و تو آمین بگو. راهب دست به دعا برداشت و جوان آمین گفت: دعا به اجابت رسید. ابری بر سر آنان سایه انداخت و مقدار زیادی از روز راه رفتند تا سر دو راهی رسیدند ناگهان آن ابر بالای سر جوان رفت.
راهب گفت: تو از من بهتری، جوان داستانش را گفت.
راهب گفت: آنچه در گذشته گناه انجام دادی، بخشیده شد؛ به جهت آن ترسی که در دلت افتاده است. اکنون نیز باید به آینده ات بنگری(113).

3. توبه، گناه را از بین می برد

قل یا عبادی الذین اسرفوا علی انفسهم لا تقنطوا من رمه الله ان الله یغفر الذنوب جمیعا انه هو الغفور الرحیم(114)؛
بگو: ای بندگان من بر خویشتن اسراف (زیاده روی) روا داشته اید! از رحمت خداوند ناامید نشوید، بی شک همه گناهان را می آمرزد؛ زیرا او آمرزنده مهربان است.
و در حدیث قدسی آمده است:
یا عیسی تب الی فانی لا یتعاظمنی ذنب ان اغفره و انا ارحم الراحمین(115)؛
ای عیسی! به سوی من توبه کن که هیچ گناهی در برابر آمرزش من بزرگ نمی نماید در حالی که مهربان ترین مهربانان هستم.
بنابراین، گناه زنگار روح است که با آب توبه پاک می شود.

4 - توبه، به شکستن آن باطل نمی شود

قال رجل یا رسول الله انی اذنبت.
فقال: استغفر الله.
فقال: انی اتوب الیه، ثم اعود.
فقال: کلما اذنبت استغفر الله.
فقال: اذن تکثر ذنوبی.
فقال له عفو الله اکثر فلا تزال تتوب حتی یکون الشیطان هو المدحور(116)؛
مردی عرضه داشت ای رسول خدا من گناه کرده ام.
پیامبر اسلام - صلی الله علیه و آله و سلم - فرمودند: طلب آمرزش نما.
گفت: توبه می کنم، سپس به گناه باز می گردم.
پیامبر اکرم - صلی الله علیه و آله و سلم - فرمودند: هر وقت گناهی نمودی، درخواست آمرزش کن.
گفت: در این هنگام گناهم زیاد می شود.
رسول خدا - صلی الله علیه و آله و سلم - فرمودند: بخشش خداوند بیشتر (از گناهان) است؛ و همیشه توبه کن تا شیطان از تو دور شود.
شاعر در این مورد با بیانی زیبا می گوید:

بازا بازا هر آنچه هستی بازا - گر کافر و کبر و بت پرستی بازا
این درگه ما درگه نومیدی نیست - صد بار اگر توبه شکستی بازا