فهرست کتاب


توبه از منظر قرآن و روایات

سید محمد حسین موسوی آل اعتماد

4 - توبه، مورد پذیرش خداوند

و هو الذی یقبل التوبه عن عباده و یعفوا عن السیئات و یعلم ما تفعلون(102)؛
او کسی است که توبه از بندگان خود می پذیرد و بدی ها را می بخشد و آنچه انجام می دهید، می داند.
امام سجاد - علیه السلام - فرموده اند:
یا من عود عباده قبول الانابه(103)؛
ای آن که بندگان خود را به پذیرفتن پشیمانی (انابه) عادت دادی.
و امام صادق - علیه السلام - می فرماید:
قال الله عزوجل لداود - علیه السلام - یا داود بشر المذنبین و انذر الصدیقین.
قال: کیف ابشر المذنبین و انذر الصدیقین؟
قال: یا داود بشر المذنبین انی اقبل التویه واعفو عن الذنب، وانذر الصدیقین الا یعجبوا باعمالهم فانه لیس عبدا نصبه للحساب الا هلک(104)؛
پروردگار به حضرت داوود خطاب کرد: ای داوود! گناهکاران را بشارت ده و حضرت را بترسان.
حضرت داوود عرضه داشت: (خدایا به گناهکاران مژده و به صدیقیان بیم دهم؟
فرمود: به گناهکاران مژده ده که من توبه را می پذیرم و از گناه در می گذرم و صدیقیان را بیم ده که مبادا به کردار خود عجیب کنند و خود بین شوند؛ زیرا بنده ای نیست که به پای حساب کشیده شود جز اینکه هلاک گردد.
از آیه قرآن و روایتی که در سطور گذشته ملاحظه نمودید، استفاده می شود که راه توبه و بازگشت، به روی همگان برای همیشه باز است؛ چنانچه نقل شده است:
خانمی نزد پیامبر - صلی الله علیه و آله و سلم - رسید و گفت: یا رسول الله! زنی بچه اش را کشته است، آیا می تواند توبه کند؟
رسول مکرم اسلام - صلی الله علیه و آله و سلم - فرمودند: قسم به خدایی که جان محمد در قدرت اوست، اگر آن زن هفتاد پیامبر را کشته باشد و توبه نماید و پروردگار، راستی او را بداند که دیگر گناهی انجام نمی دهد، توبه اش را می پذیرد و او را می بخشد و در توبه باز است؛ چنانچه در حدیثی آمده است: التائب من الذنب کمن لاذنب له(105).
بنابراین، اگر توبه آدمی این باشد که از همه گناهان و خلاف ها دست بردارد، خداوند لغزش های گذشته او را می بخشد و انسان تائب به منزله بی گناه است.

قدرت توبه

قدرت (و توانایی) توبه این است که دارای منافع بسیار مهمی در دنیاست، آن را در ذیل می خوانید:

1. تبدیل بدی ها به خوبی ها

الا من تاب و آمن و عمل عملا صالحا فاولئک یبدل الله سیئاتهم حسنات و کان الله غفورا رحیما(106)؛
مگر کسی که توبه کند و ایمان آورد و کار شایسته انجام دهد که خداوند بدی های آنان را به نیکی ها تبدیل می کند و خداوند همواره آمرزنده مهربان بوده است.
در روایتی از امام صادق - علیه السلام - نقل شده است:
اوحی الله عزوجل الی داود علی نبینا و آله و علیه السلام: یا داود، ان عبدی المومن اذا اذنب ذنبا ثم رجع و تاب نم ذلک الذنب و استحیی منی عبد ذکره غفرت له و انسیته الحفظه، و ابدلته الحسنه و لا ابالی و انا ارحم الراحمین(107)؛
خداوند به داود پیامبر وحی کرد که ای داوود! بنده باایمان من، آنگاه که گناهی انجام دهد، سپس برگردد و از آن گناه توبه کند و به هنگام یادآوری از من شرم کند، او را می بخشم، و گناه را از یاد فرشتگان نگهبان می برم و به نیکی مبدل می کنم و باکی ندارم و حال اینکه من مهربان ترین مهربانان هستم.
و از رسول خدا - صلی الله علیه و آله و سلم - روایت شده است:
التوبه تجب ما قبلها(108)
توبه گناهان گذشته را می پوشاند.
و امام زین العابدین - علیه السلام - فرموده اند:
یا من استصلح فاسدهم بالتوبه(109)؛
ای آن که کار تباه ایشان را به وسیله توبه اصلاح کردی.
روزی پیامبر اسلام - صلی الله علیه و آله و سلم - از کوچه ای عبور می کردند و مرد مسلمانی شیشه شراب به دست داشت، وارد همان کوچه شد وقتی که پیامبر اکرم - صلی الله علیه و آله و سلم - را دید، ترسید گفت: خدایا توبه کردم دیگر شراب نمی خورم، مرا رسوا نکن، چون نزدیک به پیامبر مکرم - صلی الله علیه و آله و سلم - شد.
حضرت گفتند: در این شیشه چیست؟
گفت: سرکه است.
حضرت فرمودند: مقداری در دست من بریز، وقتی ریخت، دید سرکه است، آن مرد گریست و عرضه داشت یا رسول الله قسم به خدا که سرکه نبود بلکه خمر بود ولی من توبه کردم و از خدا خواستم که مرا رسوا نکند، چنین شد.
آن حضرت فرمودند: چنین است که هر که توبه کند، خداوند سیئات او را به حسنات مبدل می فرماید(110).
و در زمان حضرت موسی مدتی باران نیامد. موسای کلیم همراه هفتاد هزار نفر از بنی اسرائیل برای دعا و در خواست باران به بیابان رفتند. پیامبر بزرگ الهی دعا کرد، ولی دعایش به اجابت نرسید، در مناجاتش به پروردگار عرضه داشت: خدایا! چرا دعای ما مستجاب نشد؟
به حضرت موسی خطاب شد: در میان دعا کنندگان فردی (سخن چین) بود و به همین جهت دعای شما به اجابت نرسید.
موسای کلیم در میان جمعیت انبوه فریاد زد: ای نمام (سخن چین) از میان جمعیت بیرون برو تا دعای مردم مستجاب شود! هیچ شخصی بیرون نرفت، ولی باران آمد.
حضرت موسی عرضه داشت: خدا یا! کسی بیرون نرفت، اما باران آمد.
خطاب رسید ای موسی! آن گاه که تو نمام را صدا زدی، او فهمید و به درگاه من روی آورد و گفت: خدایا! میان این مردم مرا رسوا مکن. توبه می کنم. چون توبه کرد و توبه او پذیرفته شد، دعای مردم مستجاب گردید(111).