فهرست کتاب


توبه از منظر قرآن و روایات

سید محمد حسین موسوی آل اعتماد

2 - توبه کننده، بهشتی است

والذین اذا فعلوا فاحشه او ظلموا انفسهم ذکروا الله فاستغفروا لذنوبهم و من یغفر الذنوب الا الله و لم یصروا علی ما فعلوا وهم یعلمون اولئک جزاوهم مغفره من ربهم و جنات تجری من تحتها الانهار خالدین فیها و نعم اجر العاملین(94)؛
وقتی آنان کار زشتی کنند، یا به خود ستم روا دارند، خدا را یاد می کنند و برای گناهانشان طلب آمرزش می خواهند و چه کسی جز خدا گناهان را می بخشد؟ و بر آنچه انجام داده اند پافشاری نمی کنند، با اینکه می دانند.
پاداش شان آمرزش پروردگارشان و بهشت هایی است که از زیر درختان آن نهرها جاری است، جاودانه در آن بمانند و پاداش اهل عمل چه نیکوست.
امام باقر - علیه السلام - در ذیل آیه یاد شده، فرموده است:
الاصرار ان یذنب العبد و لا یستغفر الله و لا یحدث نفسه فذلک الاصرار(95)؛
پافشاری بر گناه این است که انسان (بنده) گناه کند و از خداوند درخواست آمرزش ننماید و خود را پند و اندرز ندهد، این پافشاری بر گناه است.
و از امام صادق - علیه السلام - روایت شده که فرمود:
وقتی آیه فوق نازل گشت، شیطان تمام یارانش را دعوت کرد. آنها علت این دعوت را پرسیدند؟ ابلیس از نزول آیهوالذین اذا فعلوا فاحشه اظهار نگرانی کرد.
یکی از یاران او گفت: من چنین و چنان می کنم؛ یعنی با دعوت انسان ها به گناهان تاثیر این آیه را از بین می برم.
ابلیس پیشنهاد او را پذیرفت.
دیگری پیشنهادی همانند آن را گفت. باز هم پذیرفته نشد.
سومی که وسواس خناس نام داشت، گفت: من مشکل را حل می کنم.
ابلیس گفت: چگونه؟
پاسخ داد: فرزندان آدم را با وعده ها و آرزوها به گناه آلوده می کنم و هنگامی که مرتکب گناهی شدند، یاد خدا را از ذهن آنان می برم.
شیطان گفت: راه همین است و این ماموریت را تا پایان عمر دنیا بر عهده او گذاشت(96).
معاویه بن وهب می گوید: با کاروانی به سوی مکه حرکت کردیم. در این کاروان پیرمردی بود از مخالفان مکتب اهل بیت - علیهم السلام - و طبق مذهب خودشان نماز را در سفر تمام می خواند.
پیرمرد در میان راه بیمار شد. به برادر زاده اش که در کاروان بود، گفته شد اگر عموی خود را ارشاد می کردی که از مذهب اش دست بردار خوب بود، شاید به راه راست هدایت می شد و از گمراهی نجات پیدا می کرد.
برخی گفتند: او را به حال خود رها کنید، ولی فرزند برادر آن پیرمرد به سوی او رفت و حقانیت مذهب و ولایت امیر مومنان علی - علیه السلام - را که بر تمام مردم واجب است، بر او عرضه نمود.
پیرمرد ناله ای زد و گفت: من نیز بر همین عقیده هستم و از دار دنیا رفت.
آن گاه که از سفر برگشتیم، نزد امام صادق - علیه السلام - رفتیم و ماجرا را تعریف کردیم.
حضرت امام صادق - علیه السلام - فرمودند: او از اهل بهشت است.
شخصی عرضه داشت: او در آخرین ساعات عمرش بر این امر آگاه شد، آیا او اهل نجات است؟
امام - علیه السلام - فرمودند: به خدا قسم او وارد بهشت شد(97).

3 - توبه سبب زیادی رزق روزی

و ان استغفروا ربکم ثم توبوا الیه یمتعکم متاعا حسنا الی اجل مسمی(98)؛
از پروردگار خویش آمرزش بخواهید، سپس به سوی او توبه کنید تا شما را با بهره مندی خوبی تا مدت معین بهره مند سازد.
امیر مومنان علی - علیه السلام - می فرماید:
التوبه تستنزل الرحمه(99)؛
توبه رحمت (خدا) را فرود می آورد.
و نیز آن حضرت فرموده است:
الاستغفار یزید فی الرزق(100)؛
درخواست آمرزش، روزی را زیاد می کند.
مردی به خدمت امام جواد - علیه السلام - شرفیاب شد و گفت:
جعلت فداک انی کثیر المال و لیس یولد لی ولد فهل من حیله؟
قال - علیه السلام -: نعم استغفر ربک سنه فی اخر اللیل ماه مره فان ضیعت ذلک باللیل فاقضه بالنهار، فان الله یقول: استغفروا ربکم انه کان غفارا(101)؛
جانم به قربانت! من ثروت زیادی دارم، اما فرزند ندارم، آیا چاره ای برایم می یابی؟
امام - علیه السلام - فرمودند: آری. یک سال، در نیمه شب صد بار، خالصانه از خدای خود آمرزش بخواه، و اگر شبی فراموش نمودی، آن را در روز غذا کن؛ چرا که خداوند در قرآن می فرماید از پروردگار خویش آمرزش بخواهید که او همواره آمرزنده است.

4 - توبه، مورد پذیرش خداوند

و هو الذی یقبل التوبه عن عباده و یعفوا عن السیئات و یعلم ما تفعلون(102)؛
او کسی است که توبه از بندگان خود می پذیرد و بدی ها را می بخشد و آنچه انجام می دهید، می داند.
امام سجاد - علیه السلام - فرموده اند:
یا من عود عباده قبول الانابه(103)؛
ای آن که بندگان خود را به پذیرفتن پشیمانی (انابه) عادت دادی.
و امام صادق - علیه السلام - می فرماید:
قال الله عزوجل لداود - علیه السلام - یا داود بشر المذنبین و انذر الصدیقین.
قال: کیف ابشر المذنبین و انذر الصدیقین؟
قال: یا داود بشر المذنبین انی اقبل التویه واعفو عن الذنب، وانذر الصدیقین الا یعجبوا باعمالهم فانه لیس عبدا نصبه للحساب الا هلک(104)؛
پروردگار به حضرت داوود خطاب کرد: ای داوود! گناهکاران را بشارت ده و حضرت را بترسان.
حضرت داوود عرضه داشت: (خدایا به گناهکاران مژده و به صدیقیان بیم دهم؟
فرمود: به گناهکاران مژده ده که من توبه را می پذیرم و از گناه در می گذرم و صدیقیان را بیم ده که مبادا به کردار خود عجیب کنند و خود بین شوند؛ زیرا بنده ای نیست که به پای حساب کشیده شود جز اینکه هلاک گردد.
از آیه قرآن و روایتی که در سطور گذشته ملاحظه نمودید، استفاده می شود که راه توبه و بازگشت، به روی همگان برای همیشه باز است؛ چنانچه نقل شده است:
خانمی نزد پیامبر - صلی الله علیه و آله و سلم - رسید و گفت: یا رسول الله! زنی بچه اش را کشته است، آیا می تواند توبه کند؟
رسول مکرم اسلام - صلی الله علیه و آله و سلم - فرمودند: قسم به خدایی که جان محمد در قدرت اوست، اگر آن زن هفتاد پیامبر را کشته باشد و توبه نماید و پروردگار، راستی او را بداند که دیگر گناهی انجام نمی دهد، توبه اش را می پذیرد و او را می بخشد و در توبه باز است؛ چنانچه در حدیثی آمده است: التائب من الذنب کمن لاذنب له(105).
بنابراین، اگر توبه آدمی این باشد که از همه گناهان و خلاف ها دست بردارد، خداوند لغزش های گذشته او را می بخشد و انسان تائب به منزله بی گناه است.