فهرست کتاب


توبه از منظر قرآن و روایات

سید محمد حسین موسوی آل اعتماد

ارکان توبه

توبه دارای پنج رکن است:
1 - پشیمانی؛
2 - ترک گناهان؛
3 - جبران گذشته؛
4 - بداند در گذشته نافرمانی خدا را کرده؛
5 - استغفار (درخواست آمرزش).

الف) پشیمانی

حضرت علی - علیه السلام - فرموده است:
الندم احد التوبتین(83)؛
پشیمانی یکی از دو توبه است.
و شرط اول توبه، پشیمانی از گناه است.

ب) استغفار

امیر مومنان علی - علیه السلام - می فرماید:
لا شفیع انجح من الاستغفار(84)؛
شفیعی کارآمدتر از آمرزش خواهی نیست.
در روایتی آمده است:
ان رجلا اتی الحسن - علیه السلام - فشکا الیه الجدوبه.
فقال له الحسن - علیه السلام -: استغفر الله.
و اتاه آخر فشکا الیه الفقر.
فقال له: استغفر الله.
و اتاه آخر فقال له: ادع الله ان یرزقنی ابنا.
فقال: استغفر الله.
فقلنا له: اتاک رجال یشکون ابوابا و یسالون انواعا فامرتهم کلهم بالاستغفار!
فقال: ما قلت ذلک من ذات نفسی، انما اعتبرت فیه قول الله:
استغفروا ربکم انه کان غفارا یرسل السماء علیکم مدرارا و یمددکم باموال و بنین...(85)؛
مردی نزد امام مجتبی - علیه السلام - شرفیاب شد و از قحطی و خشکسالی شکوه کرد. امام حسن - علیه السلام - به او فرمودند: (برای گناهانت) درخواست آمرزش کن.
مرد دیگر آمد و از تهی دستی نالید.
حضرت او را نیز به آمرزش خواهی فراخواند.
شخص سومی به امام - علیه السلام - عرضه داشت: دعا بفرمایید تا خداوند به من فرزندی روزی سازد.
امام - علیه السلام - همان پاسخ را دادند.
ما به آن حضرت عرضه داشتیم: چگونه برای شکایت ها و خواسته های گوناگون به همه دستور استغفار و آمرزش خواهی دادید؟! امام حسن مجتبی - علیه السلام - فرمودند: من این را از نزد خود نگفتم (بلکه درمان هر سه درد و راه نجات از مشکل بازگشت واقعی به سوی خداست) در این امر تنها سخن خداوند را منظور داشتیم، آنجا که می فرماید: از پروردگار خویش آمرزش بخواهید که او همواره آمرزنده است تا بر شما از آسمان باران (پر برکت) پی در پی فرستد و شما را به اموال و فرزندان یاری کند... .
بنابراین، تا حالت پشیمانی برای گناهکار رخ ندهد. تصمیم جدی برای ترک گناه نخواهد گرفت و اگر تصمیم بر جبران گذشته نباشد، استغفار حاصل نمی شود؛ و در آیات و احادیث به استغفار بسیار سفارش شده است؛ چنانچه قرآن کریم می فرماید:
و ما کان الله معذبهم و هم یستغفرون(86)؛
خداوند عذاب کننده شان نیست (تا وقتی) آنان آمرزش می خواهند.