فهرست کتاب


توبه از منظر قرآن و روایات

سید محمد حسین موسوی آل اعتماد

ب) توبه و بازگشت از شک و تردید به یقین

امام سجاد - علیه السلام - فرموده اند:
اللهم انا نتوب الیک فی یوم فطرنا الذی جعلته للمومنین عیدا و سرورا... توبه من لا ینطوی علی رجوع الی ذنب، و لا یعود بعدها فی خطیئه، توبه نصوحا خلصت من الشک و الارتیاب، فتقبلها منا(65)؛
خدایا! ما در این روز فطرمان که برای مومنان عید و شادمانی قرار دادی به سوی تو توبه می کنیم... توبه کسی که در نهان دل قصد بازگشت به گناهی دارد و نه (در عمل) به خطایی بز می گردد، توبه ای خالص که از هر تردید و دودلی پیراسته باشد؛ پس این (توبه) را از ما بپذیر.

ج) توبه و بازگشت از گناه صغیره یا کبیره

از امام صادق - علیه السلام - درباره تفسیر آیه شریفهالله ولی الذین امنوا یخرجهم من الظلمات الی نور(66)؛
خدا یاور اهل ایمان است. آنان را از تاریکی به روشنی (عالم نور) می برد. طی روایتی آمده است: یعنی از تاریکی های گناهان، آنان را به نور توبه و بخشش می کشاند.
و امام زین العابدین - علیه السلام - می فرمایند:
اللهم انی اتوب الیک فی مقامی هذا من کبائر ذنوبی و صغائرها و بواطن سیئاتی و ظواهرها(67)؛
بار خدایا! اکنون از تمام گناهان؛ به سوی تو باز می گردم خواه بزرگ و خواه کوچک، خواه پوشیده و خواه آشکار.
انسان گنهکار اگر از تبهکاری و مخالفت با حضرت حق دست بردارد و نسبت به گذشته جدا پشیمان باشد و آن را ترمیم کند و نسبت به آینده اراده قطعی به ترک خلاف داشته باشد. به آن توبه عمومی و یا به اصلاح توبه عوام گفته می شود.

د) توبه و بازگشت از قصور و کوتاهی

چنانچه عارفان و اولیای خدا نسبت به معرفت و شناخت پروردگار کوتاهی نموده باشند و یا ترک اولی و نیز ترک مستحبات کرده باشند؛ یعنی در گذشته برخی از کارهای مستحبی، همانند نماز شب و صدقه دادن اول هر ماه را ترک کرده باشند و یا مکروهی انجام داده باشند - که سزاوار نبوده انجام دهند - این مرحله از توبه، مربوط به توبه خاص خواهد بود. در این مورد سعدی، شاعر زبردست می گوید:

عذر تقصیر خدمت آوردم - که ندارم به طاعت استظهار
عاصیان از گناه توبه کنند - عارفان از عبادت استغفار (68)