فهرست کتاب


توبه از منظر قرآن و روایات

سید محمد حسین موسوی آل اعتماد

1 - مقام توبه کنندگان

از رسول الله - صلی علیه و اله و سلم - نقل شده است که فرمود:
... لیس شی ء احب الی الله من مومن تائب او مومنه تائبه؛(31)
نزد خداوند چیزی دوست داستنی تر از مرد با ایمان یا زن با ایمان از توبه کننده نیست.
و در حدیثی از امام باقر - علیه السلام - آمده است:
ان من احب عباد الله الی الله المفتن التواب؛(32)
از دوست داشتنی ترین بندگان خدا نزد خداوند، گرفتار به گناهی است که توبه کرده است.
و رسول خدا - صلی الله علیه و آله و سلم - می فرماید:
ژ حبیب الله؛(33)
توبه کننده دوست خداست.
بنابراین، بازگشت به خدا و توبه به درگاه او، زمینه ساز خیر و سعادت دنیا و آخرت است.

2 - توبه کنندگان

در روایتی از رسول خدا - صلی الله علیه و آله و سلم - نقل شده است:
التائب من الذنب کمن لا ذنب له؛(34)
توبه کننده از گناه، همانند کسی است که گناهی ندارد.
و حضرت علی - علیه السلام - می فرماید:
التنزه عن المعاصی عباده التوابین؛(35)
دوری جستن از گناهان، عبادت توبه کنندگان است.

3 - پذیرش توبه

امیر مومنان علی - علیه السلام - فرموده است:
من اعطی التوبه لم یحرم القبول، و من اعطی الاستغفار لم یحرم المغفره...؛(36)
به کسی که توبه داده می شود، از پذیرش آن محروم نمی شود؛ و آمرزش به هر که داده شود، از رحمت خدا محروم نمی گردد.
و امام سجاد - علیه السلام - فرموده اند:
اللهم فکما امرت بالتوبه و ضمنت القبول و حثثت علی الدعاء و وعدت الاجابه فضل علی محمد و آله واقبل توبتی؛(37)
خدایا هم چنان که به تو دستور دادی و پذیرش آن را تضمین کردی و بر دعا و ترغیب فرمودی و اجابت را وعده دادی، پس بر محمد و خاندانش درود بفرست و توبه ام را بپذیر.
و در حدیث نبوی - صلی الله علیه و آله و سلم - نقل شده است:
اگر کسی هفتاد پیغمبر را کشته باشد و توبه کند، توبه او قبول است(38).
و در روایتی از پیامبر اسلام - صلی الله علیه و آله و سلم - آمده است: موسی بن عمران به پروردگار گفت؟ خدایا! برادرم هارون از دار دنیا رفت، او را بیامرز. خداوند به او وحی کرد: ای موسی! اگر تو آمرزش تمام انسان ها را بخواهی، آنان را می بخشم مگر کشنده حسین بن علی - صلوات الله علیهما...(39)
و امیر مومنان علی - علیه السلام - می فرماید:
عجبت لمن یقنظ و معه الاستغفار؛(40)
در شگفتم از کسی که ناامید است، در حالی که توانایی استغفار آمرزش دارد.
و از رسول مکرم اسلام - صلی الله علیه و آله و سلم - روایت شده که فرمود:
... دواء الذنوب الاستغفار؛(41)
دوای گناهان درخواست آمرزش است.
و حضرت علی - علیه السلام - فرموده است:
الاستغفار درجه العلیین و هو اسم واقع علی سته معان:
اولها الندم علی ما مضی؛
و الثانی العزم علی ترک العود الیه ابدا؛
و الثالث ان تودی الی المخلوقین حقوقهم حتی تلقی الله املس لیس علیک تبعه؛
و الرابع ان تعمد الی کل فریضه علیک ضیعتها فتودی حقها؛
و الخامس ان تعمد الی اللحم الذی نبت علی السحت فتذیبه بالاحزان حتی تلصق الجلد بالعظم و ینشا بینهما لحم جدید؛
و السادس ان تذیق الجسم الم الطاعه کما اذقته حلاوه المعصیه فعند ذللک تقول: استغفر الله(42)
استغفار، درجه انسان های والاست و آن اسمی است که شش معنی دارد:
اول، پشیمانی از (گناهان) گذشته؛
دوم، تصمیم جدی بر ترک (گناه) برای همیشه؛
سوم، حقوق مردم را پرداخت نمایی تا خدا را دیدار کنی و از گناه پاک شده باشی؛
چهارم، واجباتی را که در گذشته انجام نداده ای، به جای آوری؛
پنجم، گوشتی که از مال حرام بر بدنت روییده، با اندوه آب کنی تا پوست بر استخوان بچسبد و گوشت تازه ای بروید؛
ششم، چشاندن سختی طاعت بر بدن؛ آنسان که شیرینی گناه را به تن چشانیدی، در این هنگام می توانی استغفر الله گویی.