فهرست کتاب


توبه از منظر قرآن و روایات

سید محمد حسین موسوی آل اعتماد

حقیقت توبه

با اندکی حیا و یا اشکی در خلوت ریختن و یا دعایی خواندن و گفتن استغفر الله، توبه واقعی تحقق پیدا نمی کند؛ زیرا برخی به این صورت توبه می کنند، ولی پس از مدتی به همان گناهان گذشته باز می گردند. بنابراین، اگر توبه واقعی نباشد و انسان از صمیم دل پشیمان نگردد، هرگز اثری نخواهد داشت و اگر آدمی واقعا پشیمان باشد و بر ترک گناهان در آینده و جبران گذشته تصمیم جدی داشته باشد، توبه ای واقعی و بازگشتی حقیقی به حضرت حق کرده است.
در روایت بسیار مهمی، رسول خدا - صلی الله علیه و اله و سلم - فرموده است:
اتدرون من التائب؟
ژ: اللهم لا.
قال: اذا تاب العبد و لم یرض الخصماء فلیس بتائب؛
و من تاب و لم یزد فی العباده فلیس بتائب؛
و من تاب و لم یغیر لباسه فلیس بتائب؛
و من تاب و لم یغیر رفقاءه فلیس بتائب؛
و من تاب و لم یغیر فراشه و وسادته فلیس بتائب؛
و من تاب و لم یغیر خلقه و نیته فلیس بتائب؛
و من تاب و لم یفتح قلبه و لم یوسع کفه فلیس بتائب؛
و من تاب و لم یقصر امله و لم یحفظ لسانه فلیس بتائب؛
و من تاب و لم یقدم فضل قوته من بدنه فلیس بتائب؛
و اذا استقام علی هذه الخصال فذاک التائب؛(7)
آیا می دانید توبه کننده کیست؟
گفتند: خیر.
فرمودند: هر گاه انسانی توبه کند، ولی طلبکاران را از خود راضی نکند؛
و هر کس توبه کند در عبادتش نیفزاید؛
و لباسش را (که از حرام به دست آمده) تغییر ندهد؛
و دوستانش را عوض نکند، و مجلسش را تغییر ندهد؛
و رختخواب و بالشش را عوض نکند؛
و اخلاق و نیتش را تغییر ندهد؛
و دلش به نور حقیقت باز نشود و انفاق نکند؛
و آرزویش را کوتاه و زبانش را حفظ نکند؛
و بدنش را از غذای اضافه حفظ ننماید، توبه نکرده است؛
هرگاه بر این خصلت ها خود را آراست، در حقیقت تائب است.
بنابراین، حقیقت توبه این است که کسی که با کار بدش فرمان خدا را زیر پا گذاشته، هم اکنون پشیمان شده باشد.
توبه در قرآن مجید به هفت بخش تقسیم شده است:
1 - توبه بندگان؛
2 - توبه پروردگار؛
3 - دستور به توبه؛
4 - پذیرش توبه؛
5 - توبه حقیقی؛
6 - روی برگرداندن از توبه؛
7 - پذیرفته نشدن توبه.

توبه از منظر قرآن

1 - توبه بندگان

و من تاب و عمل صالحا فانه یتوب الی الله متابا؛(8)
و هر کس توبه کند .و کار شایسته انجام دهد، به سوی خدا باز می گردد.
والذین عملوا السیئات ثم تابوا من بعدها و امنوا ان ربک من بعدها لغفور رحیم؛(9)
کسانی که گناه کردند، سپس توبه نمودند و ایمان آوردند، پروردگار تو پس از آن آمرزنده مهربان است.
این آیات به این معنا اشاره دارد که انسان باید از کارهای زشت بازگردد، به خداوند ایمان بیاورد و کارهای شایسته و پسندیده انجام دهد.