بلاها و بلادیدگان

نویسنده : فرج الله هدایت نیا گنجی

مقدمه

بلا در لغت

واژه بلا غالباً به معنای اختبار و امتحان است و اهل لغت آن را با اختبار، امتحان و تجربه مترادف دانسته اند(1) و در فارسی آن را آزمایش معنا کرده اند؛(2) اما واژه بلا همیشه به معنای امتحان و اختبار نیست، بلکه گاهی در معنای رنج، سختی و نقمت که ضد نعمت است نیز به کار می رود و به هر چیز مکروه و ناپسند نیز بلا گفته می شود. بنابراین، بلا بر سه وجه است: 1. نقمت و رنج؛ 2. امتحان و آزمایش؛ 3. مکروه و ناپسند.(3)

رابطه انسان و بلا

واژه بلا و سایر مشتقات آن (بلا، ابتلی، بلونا، نبلوا، نبتلیه و...) بیش از 35 بار در قرآن کریم آمده است.
قرآن کریم وجود بلاها در زندگی انسان را امری اجتناب ناپذیر می داند؛ یعنی از آن روزی که انسان دیده به جهان می گشاید تا آن روزی که چشم از جهان بر می بندد، همواره در رنج و بلا خواهد بود. چنان که در سوره مبارکه بلد به این معنا سوگند یاد شده است:
لقد خلقنا الانسان فی کبد؛(4)
ما انسان را در رنج آفریدیم.
هم چنین قرآن کریم غرض از خلقت انسان را ابتلاء می داند و می فرماید:
انا خلقنا الانسان من نطفة أمشاج نبتلیه؛(5)
ما انسان را از نطفه مختلطی آفریدیم و او را می آزمایم.
این آیات و ده ها آیه دیگر به روشنی دلالت براین دارند که هر کس در زندگی خود با بلاها و مصایبی رو به رو خواهد شد و او را از آن ها گریزی نیست؛ به عبارت دیگر، ابتلاء از سنت های الهی بوده که غیر قابل تغییر است. در سخنان معصومان (علیه السلام) هم نمونه های دال براین مطلب مشاهده می شود؛ به عنوان نمونه، امیر مومنان، حضرت علی (علیه السلام) می فرماید:
نباید یکی از شما بگوید خدایا از فتنه و آزمایش به تو پناه می برم؛ زیرا کسی نیست که گرفتار فتنه نباشد، ولی کسی که پناه می برد باید از فتنه های گمراه کننده (از راه حق) پناه ببرد.(6)
و نیز می فرماید:
سوگند به آن کسی که پیامبر را به حق فرستاد، هر آینه در هم آمیخته شوید و (در غربال امتحان) از هم جدا گردید و بر هم زده شوید، مانند بر هم زدن کفگیر آنچه را که در دیگ طعام است، تا پست ترین شما به مقام بالاترین شما و بالاترین شما به مقام پست ترین شما برگردد...(7)