خطبه حسین بن علی (علیه السلام) درمنی

مترجم : تحقیق و ترجمه محمد صادق نجمی‏

متن خطبه

اما بعد فان هذا الطاغیه قد فعل بنا و بشیعتنا ما قد رایتم و علمتم و شهدتم و انی ارید ان اسالکم عن شی فان صدقت فصد قونی، و ان کذبت فکذبونی، اسمعوا مقالتی واکتبوا قولی ثم ارجعوا الی امصارکم و قبائلکم، فمن امنتم من الناس و وثقتم به فادعوهم الی ما تعلمون من حقنا فانی اتخوف ان یدرس هذا الامر و یذهب الحق و یغلب و الله متم نوره و لو کره الکافرون.
انشدکم الله اتعلمون ان علی بن ابی طالب کان اخا رسول الله - صلی الله علیه و آله - حین آخی بین اصحابه فاخی بینه و بین نفسه و قال: انت اخی و انا اخوک فی الدنیا و الاخره؟ قالوا: اللهم نعم، قال: انشدکم الله هل تعلمون ان رسول الله - صلی الله علیه و آله - اشتری موضع مسجده و منازله فابتناه ثم ابتنی فیه عشره منازل تسعه له و جعل عاشرها فی وسطها لابی، ثم سد کل باب شارع الی المسجد غیر بابه، فتکلم فی ذلک من تکلم، فقال: ما انا سددت ابوابکم و فتحت بابه ولکن الله امرنی بسد ابوابکم و فتح بابه، ثم نهی الناس ان یناموافی المسجد غیره، و کان یجنب فی المسجد و منزله فی منزل رسول الله - صلی الله علیه و آله - فولد لرسول الله - صلی الله علیه و آله - و له فیه اولاد؟ قالوا: اللهم نعم، قال: افتعلمون ان عمر بن الخطاب حرص علی کوه قدر عینه یدعها فی منزله الی المسجد فابی علیه، ثم خطب فقال: ان الله امرنی ان ابنی مسجدا طاهرا لا یسکنه غیری و غیر اخی و بنیه؟ قالوا: اللهم نعم، قال: انشدکم الله اتعلمون ان رسول الله - صلی الله علیه و آله - نصبه یوم غدیر خم فنادی له بالولایه و قال: لیبلغ الشاهد الغائب؟ قالوا: اللهم نعم، قال: انشدکم الله اتعلمون ان رسول الله - صلی الله علیه و آله - قال له فی غزوه تبوک: انت منی بمنزله هارون من موسی، و انت ولی کل مومن بعدی؟ قالوا: اللهم نعم، قال: انشدکم الله اتعلمون ان رسول الله - صلی الله علیه و آله - حین دعا النصاری من اهل نجران الی المباهله لم یات الا به و بصاحبته و ابنیه؟ قالوا: اللهم نعم، قال: انشدکم الله اتعلمون انه دفع الیه اللواء یوم خیبر ثم قال: لادفعه الی رجل یحبه الله و رسوله و یحب الله و رسوله کرار غیر فرار، یفتحها الله علی یدیه؟ قالوا: اللهم نعم، قال: اتعلمون ان رسول الله بعثه ببراءه و قال: لا یبلغ عنی الاانا او رجل منی؟ قالوا: اللهم نعم، قال: اتعلمون ان رسول الله - صلی الله علیه و آله - لم تنزل به شده قط الا قدمه لها ثقه به و انه لم یدعه با سمه قط الا یقول: یا اخی، وادعوا لی اخی؟ قالوا: اللهم نعم، قال: اتعلمون ان رسول الله - صلی الله علیه و آله - قضی بینه و بین جعفر و زید فقال: یا علی انت منی و انامنک، و انت ولی کل مومن بعدی؟ قالوا: اللهم نعم، قال: اتعلمون انه کانت له من رسول الله - صلی الله علیه و آله - کل یوم خلوه و کل لیله دخله اذا ساله اعطاه و اذا سکت ابداه؟ قالوا: اللهم نعم، قال: اتعلمون ان رسول الله - صلی الله علیه و آله - فضله علی جعفر و حمزه حین قال: لفاطمه - علیها السلام - زوجتک خیر اهل بیتی، اقدمهم سلما، و اعظمهم حلما، و اکثر هم علما؟ قالوا: اللهم نعم، قال: اتعلمون ان رسول الله - صلی الله علیه و آله - قال: انا سید ولدبنی آدم، و اخی علی سید العرب، و فاطمه سیده نساء اهل الجنه، الحسن و الحسین ابنای سیدا شباب اهل الجنه؟ قالوا: اللهم نعم، قال: اتعلمون ان رسول الله - صلی الله علیه و آله - امره بغسله و اخبره ان جبرئیل یعینه علیه؟ قالوا: اللهم نعم، قال: اتعلمون ان رسول الله - صلی الله علیه و آله - قال فی آخر خطبه خطبها: انی ترکت فیکم الثقلین کتاب الله و اهل بیتی، فتمسکوا بهما لن تضلوا؟ قالوا: اللهم نعم.
ثم ناشدهم انهم قد سمعوه یقول: من زعم انه یحبنی و یبغض علیا فقد کذب، لیس یحبنی و یبغض علیا، فقال له قائل: یا رسول الله و کیف ذلک؟ قال: لانه منی و انا منه، من احبه فقد احبنی، و من احبنی فقد احب الله، و من ابغضه فقد ابغضنی، و من ابغضنی فقد ابغض الله؟ فقالوا: اللهم نعم، قد سمعنا....
اعتبروا ایها الناس بما وعظ الله به اولیاءه من سوء ثنائه علی الاحبار اذ یقول: لولا ینهاهم الربانیون و الاحبار عن قولهم الاثم و قال: لعن الذین کفروا من بنی اسرائیل - الی قوله - لبش ما کانوا یفعلون و انما عاب الله ذلک علیهم، لانهم کانوا یرون من الظلمه الذین بین اظهرهم المنکر و الفساد فلا ینهونهم عن ذلک رغبه فیما کانوا ینالون منهم و رهبه مما یحذرون و الله یقول: فلا تخشوا الناس و اخشون و قال: المومنون و المومنات بعضهم اولیاء بعض یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر فبدالله بالامر بالمعروف و النهی عن المنکر فریضه منه لعلمه بانها اذا ادیت و اقیمت استقامت الفرائض کلها هینها و صعبها و ذلک ان الامر بالمعروف و النهی عن المنکر دعاء الی الاسلام مع رد المظالم و مخالفه الظالم و قسمه الفی ء و الغنائم و اخذ الصدقات من مواضعها و وضعها فی حقها.
ثم انتم ایتها العصابه عصابه بالعلم مشهوره و بالخیر مذکوره و بالنصیحه معروفه و بالله فی انفس الناس مهابه، بهابکم الشریف و یکرمکم الضعیف و یوثرکم من لافضل لکم علیه، و لا یدلکم عنده، تشفعون فی الحوائج اذا امتنعت من طلابها، و تمشون فی الطریق بهیبه الملوک و کرامه الاکابر الیس کل ذلک انما نلتموه بما یرجی عندکم من القیام بحث الله و ان کنتم عن اکثر حقه تقصرون فاستخففتم بحق الائمه، فاما حق الضعفاء فضیعتم، و اما حقکم بزعمکم فطلبتم فلا مالا بذلتموه، و لانفسا خاطرتم بها للذی خلقها، و لا عشیره عاد یتموها فی ذات الله.
انتم تتمنون علی الله جنته و مجاوره رسله و امانا من عذابه، لقد خشیت علیکم ایها المتمنون علی الله ان تحل بکم نقمه من نقماته لانکم بلغتم من کرامه الله منزله فضلتم بها و من یعرف بالله لاتکرمون و انتم بالله فی عباده تکرمون، و قد ترون عقود الله منقوضه فلا تفزعون و انتم لبعض ذمم آبائکم تفزعون و ذمه رسول الله مخفوره محفوره و العمی و البکم و الزمنی فی المدائن مهمله لاترحمون و لافی منزلتکم تعملون، و لا من عمل فیها تعینون.
و بالادهان و المصانعه عند الظلمه تامنون، کل ذلک مما امرکم الله به من النهی و التناهی و انتم عنه غافلون، و انتم اعظم الناس مصیبه لما غلبتم علیه من منازل العلماء لو کنتم تشعرون، ذلک بان مجاری الامور و الاحکام علی ایدی العلماء بالله الامناء علی حلاله و حرامه، فانتم المسلوبون تلک المنزله و ما سلبتم ذلک الا بتفرقکم عن الحق و اختلافکم فی السنه بعد البینه الواضحه و لو صبرتم علی الادی و تحملتم الموونه فی ذات الله کانت امور الله علیکم ترد و عنکم تصدر و الیکم ترجع، ولکنکم مکنتم الظلمه من منزلتکم، و استسلمتم امورالله فی ایدیهم یعملون بالشبهات و یسیرون فی الشهوات، سلطهم، سلطهم علی ذلک فرار کم من الموت و اعجابکم بالحیاه التی هی مفارقتکم فاسلمتم الضعفاء فی ایدیهم؛ فمن بین مستعبد مقهور، و بین مستضعف علی معیشته مغلوب، یتقلبون فی الملک بارائهم، و یستشعرون الخزی باهوائهم اقتدءا بالاشرار و جراه علی الجبار، فی کل بلد منهم علی منبره خطیب مصقع، فالارض لهم شاغره و ایدیهم فیها مبسوطه و الناس لهم خول، لا یدفعون ید لامس، فمن بین جبار عنید، و ذی سطوه علی الضعفه شدید، مطاع لا یعرف المبدی المعید، فیا عجبا! و مالی لا اعجب و الارض من غاش غشوم، و متصدق ظلوم، و عامل علی المومنین بهم غیر رحیم، فالله الحاکم فیما فیه تنازعنا، و القاضی بحکمه فیما شجر بیننا.
اللهم انک تعلم انه لم یکن ما کان منا تنافسا فی سلطان، و لا التماسا من فضول الحطام، ولکن لنری المعالم من دینک، و نظهر الاصلاح فی بلادک، و یامن المظلومون من عبادک، و یعمل بفرائضک و سننک و احکامک، فانکم ان لاتنصرونا و تنصفونا قویت الظلمه علیکم، و عملوا فی اطفاء نورنبیکم، و حسبنا الله و علیه توکلنا و الیه انبنا و الیه المصیر.

فصل اول نگاهی اجمالی به محتوا و چگونگی نقل خطبه در منابع مختلف

محتوای خطبه

یکی از خطبه های مهم و مهیج و تاریخی حسین بن علی علیه السلام خطبه ای است که آن حضرت در سال 58 هجری دو سال قبل از هلاکت معاویه و در بحران اختناق و ظلم و فشاری که از سوی دستگاه حاکم اموی بر امت اسلامی وارد می شد، ایراد فرموده است.
گرچه این خطبه شریفه دارای مطالب مختلف و ابعاد گوناگونی است اما می توان گفت از سه بخش مستقل تشکیل یافته است:
بخش اول: فضایل امیر مومنان و خاندان عصمت علیهم السلام.
بخش دوم: دعوت عام به امر به معروف و نهی از منکر و ذکر اهمیت این وظیفه بزرگ اسلامی.
بخش سوم: بیان وظیفه علما و لزوم قیام آنان در مقابل ستمگران و مفاسد و مضرات سکوت روحانیان و شخصیتهای مذهبی در مقابل زورگویان، و آثار زیانبار و خطرناک سهل انگاری آنان در انجام این وظیفه بزرگ الهی، و در نهایت توبیخ و ملامت این قشر از علما و شخصیتهای اسلامی.