هدیه بهشتی

نویسنده : اسدالله محمدی نیا

چهارشنبه سوری

در قرآن کریم بیش از دهها آیه(125) وارد شده است که اهل فکر و تدبر و منطق باشید و از انسان های نا آگاه و جاهل تقلید کور کورانه نکنید، اگر چه این افراد نا آگاه پدرانتان و قوم و بستگان شما باشند یکی از آن کارهای اشتباه نیاکان ما چهارشنبه سوری بوده است(126).
قرآن کریم می فرماید:
و اذا قبل لهم اتبعوا ما انزل الله قالوا بل نتبع ما الفینا اباء نا اوکان اباء هم لا یعقلون شیئا و لا یهتدون
هنگامی که به برخی از مردم گفته شود از آنچه خدا نازل کرده پیروی کنید، می گویند بلکه ما از آنچه پدران خود را بر آن یافتیم پیروی می نماییم، آیا نه این است که پدران آنها چیزی نمی فهمیدند و هدایت نیافتند(127).

چهارشنبه سوری از دیدگاه شهید مطهری

قرآن منشاایی برای فکرهای بی ریشه که آن ها را به درختان بی ریشه تشبیه کرده، ذکر می کند.
یکی از آن ها تقلید است.
البته قرآن با کلمه تقلید مطلب را بیان نکرده است، باتعبیر دیگر بیان کرده است.
تعبیر قرآن تبعیت کور کورانه از گذشتگان، از پدران مادران، آبا و اجداد است.
این هم از موضوعاتی است که قرآن روی آن زیاد تکیه کرده و آن را منشا لغزش و خطای بشر می داند و سخت انتقاد می کند.
مثلا می گوید: آن ها چنین می گویند:
انا وجدنا ابائنا علی امه و انا علی آثارهم مقتدون
این ها می گویند: ما پدران خودمان را بر طریقه ای یافته ایم و ما هم همان طریقه پدران خودمان را می گیریم و می رویم(128).
به تعبیر امروز: سنت گرایی.
حالا این تعبیر صحیح است، یا غلط و بهتر از این هم می توانستیم تعبیر پیدا بکنیم؛ به هر حال این کلمه امروز رایج شده است.
قرآن سنت گرایی را محکوم می کند؛ اما اشتباه نشود! ضد سنت گرایی را هم قرآن محکوم می کند، هر دو را محکوم می کند.
چطور؟ قرآن فقط عقل گرایی و منطق گرایی را تایید می کند.
قرآن می گوید: هر امر به اصطلاح قدیمی و هر سنت قدیمی را به دلیل این که گذشتگان ما چنین می کرده اند، نیاکان ما این چنین بوده اند و ما باید راه نیاکان خودمان را برویم، انجام دادن، محکوم است، چرا؟
می گوید: ممکن است نیاکانتان اشتباه کرده باشند، ممکن است نیاکانتان عقل و شعور نداشته باشند، این که دلیل نمی شود، نیاکان ما در گذشته چنین می کرده اند ما هم چنین می کنیم!
چهارشنبه سوری آخر اسفند می شود، بسیاری از خانواده ها که باید بگوییم: خانواده های نادان، آتشی و هیزمی روشن می کنند، بعد آدم های سر و مر و گنده با یک هیکل های چنین و چنان از روی آتش می پرند: ای آتش! زردی من از تو، سرخی تو از من!
این چقدر حماقت است! می پرسیم: چرا چنین می کنید؟
می گویند: این یک سنتی است که میان ما مردم، از قدیم پدران و ما چنین می کرده اند.
قرآن می گوید:
اولوکان اباوهم لا یعقلون شیئنا(129)
اگر هم پدران گذشته تان چنین کاری می کردند، شما وقتی می بینید یک کار احمقانه است و دلیل حماقت پدران شماست، رویش را بپوشانید؛ چرا این سند حماقت را سال به سال تجدید می کنید؟ این فقط یک سند حماقت است که کوشش می کنید این سند حماقت را همیشه زنده نگه دارید؛ ماییم که چنین پدر و مادرهای احمقی داشته ایم.
او لو کان اباوهم لا یعقلون شیئنا(130)

سیزده بدر

قرآن سر گذشت اقوام متعددی را ذکر می نماید که آنان در برابر پیامبرانشان و دستورات الهی طغیانگر و سرکش بودند و هر چه انبیاء به آنان تذکر دادند، توجه نکردند تا اینکه بعد از مدتی به قهر و غضب حضرت حق گرفتار شدند که یکی از آن اقوام سرکش قوم رس بود.
قرآن کریم در مورد این قوم می فرماید:
و عدا و ثمود و اصحاب الرس و قرونا بین ذلک کثیرا و کلا ضربنا له الامثال و کلا تبرنا تتبیرا
و همچنین قوم عاد و ثمود و اصحاب الرس و اقوام بسیار دیگری را که در این میان بودند (به خاطر تکذیب پیامبران) هلاک کردیم. برای هر یک از آنها مثل ها زدیم (اخطار کردیم، داستان های گذشتگان را برای آنها بازگو کردیم) اما هنگامی که هیچ یک سود نداد، همه آنها را در هم شکستیم و نابودشان ساختیم(131).
مرجع عظیم الشان تقلید حضرت آیه الله العظمی مکارم شیرازی در این مورد می فرماید:
مراسم خرافی سیزده بدر را من بررسی که کردم در تاریخ سرچشمه آن را چنین پیدا کردم که سرچشمه اش از نظر تاریخ بر می گردد به اصحاب الرس که در قرآن به آن اشاره شده است.
در حالات اصحاب الرس در تفاسیر اشاره شد و در یکی از شروح نهج البلاغه هم داستان مفصل آنها را دیدم(132).
دوازده شهر یا آبادی که هر شهر و هر آبادی به نام یکی از ماههای سال خورشیدی بود.
یکی اسمش فروردین بود، یکی اردیبهشت، یکی خرداد به ترتیب، مذهبشان هم بت پرستی بود.
درختان صنوبر را پرستش می کردند.
صنوبر منبع در آمد خوبی برای آنها بود.
روز اول که می شد همه از تمام دوازده شهر یا روستا جمع می شدند توی شهر فروردین و مراسم جشنی داشتند.
فردا می رفتند توی شهر فروردین و مراسم جشنی داشتند.
فردا می رفتند توی شهر اردیبهشت و مراسمی داشتند.
روز سوم می رفتند توی شهر یا آبادی که خرداد نام داشت تا به آبادی اسفند که می رسید دوازده شهر تمام می شد روز سیزده دسته جمعی از آبادیها می رفتند به بیابانها و مراسم سیزده و جشن و پایکوبی و آلودگی به انواع مفاسد را در آنجا برگزار می کردند.
بنابراین سیزده بدر یک سنتی بوده که از بت پرستان باقی مانده، همانطوری که سنت مراسم شب چهارشنبه سوری هم که احترامی برای آتش قایل می شدند سنتی از آتش پرستان است.