هدیه رمضان در ویژگی های روزه و رمضان و آداب آن

نویسنده : سید صالح رکنی

مقدمه

روزه یکی از عبادتهایی است که علاوه بر جنبه های معنوی و تقربی آن، موجب تقویت اراده می شود؛ کسی که یک ماه از مفطرات خودداری نموده؛ کسی که یک ماه از مفطرات خودداری نموده، نتیجه می گیرد که اگر بخواهد بر ترک گناهی تصمیم بگیرد، می تواند. روزه روح آدمی را صیقل می دهد و موجب استراحت دستگاه گوارش و بدن می شود. دانشمندان برای معالجه بعضی از امراض روزه پیشنهاد می کنند که ما به جنبه های مادی آن نمی پردازیم، گرچه پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: صوموا تصحوا(1).
یعنی روزه بگیرید تا سالم بمانید، بلکه بیشتر به جنبه های معنوی روزه توجه داریم که حضرت علی (علیه السلام) می فرمود: صوم شهر رمضان جنبه من النار(2) روزه سپری است که انسان را از آتش جهنم محفوظ نگاه می دارد. در حدیث قدسی وارد شده که خداوند فرموده است: الصوم لی و أنا اجزی به(3) یعنی روزه برای من بگیر که من جزای روزه هستم، یا اینکه من خود جزای او را می دهم که البته اگر خود جزا دهم، افزون کنم. در حدیثی دیگر از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) رسیده است که
فرمود: الصائم فی عباده الله و ان کان نائما علی فراشه
یعنی روزه دار پیوسته در عبادت خدا بسر می برد حتی اگر در بستر خواب باشد. در حدیث دیگر آمده است که حضرت رسول اکرم فرمود: نوم الصائم عباده و نفسه تسبیح یعنی خواب روزه دار عبادت است و نفس کشیدن او تسبیح.
در فضیلت ماه رمضان از امام صادق (علیه السلام) حدیث است که حضرت فرمود: ان لله فی لیله من شهر رمضان عتقاء من النار الا من افطر علی مسکر أو مشاحنا أو صاحب الشاهین، قال: قلت و أی شی ء صاحب الشاهین؟ قال: الشطرنج(4).
یعنی در هر شب ماه رمضان خداوند جمعی را از آتش جهنم آزاد می کند مگر کسی که با شراب افطار کند یا دشمن سرسخت اهلبیت باشد یا صاحب شاهین، از حضرت پرسیدم: صاحب شاهین چیست؟ حضرت فرمود: شطرنج.
در فضیلت روزه ماه رمضان سخن بسیار است به همین مقدار بسنده کردیم. و چون ماه رمضان و روزه دار آدابی دارد، همانها را که گفتار معصومین (علیه السلام) است عینا آورده و ترجمه کردیم و در آخر چند گفتار در باره اذان گفتن خواهد آمد. خداوند توفیق پیروی از اهلبیت به ما عنایت فرماید.

افطاری دادن

1. قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): من فطر مومنا صائما، کان له بذلک عندالله عتق رقبه و مغفره لذنوبه فیما مضی(5).
رسول خدا فرمود: هرکس مومن روزه داری را افطاری دهد، ثوابش در نزد خدا آزاد کردن بنده ای است و نیز بخشش گناهانش تا سال بعد.
2. قال الصادق (علیه السلام): من فطر مومنا کان کفاره لذنبه الی قابل و من فطر اثنین کان حقا علی الله ان یدخله الجنه(6).
هر کس مومنی را افطاری دهد، کفاره گناهانش خواهد بود تا سال آینده و هر کس دو نفر را افطاری دهد، خدا بر خود لازم می داند که او را وارد بهشت کند.
3. قال الصادق (علیه السلام): من فطر صائما فله مثل اجره(7).
امام صادق (علیه السلام): فرمود: هر کس روزه داری را افطاری دهد، ثوابش به اندازه ثواب آن روزه دار است.
4. قال الصادق (علیه السلام): دخل سدیر علی ابی (علیه السلام) فی شهر رمضان فقال یا سدیر! هل تدری ای اللیالی هذه؟ قال: نعم، فداک أبی، هذه لیالی شهر رمضان، فما ذاک؟ فقال له: اتقدر علی ان تعتق فی کل لیله من هذه اللیالی عشر رقاب من ولد اسماعیل (علیه السلام)؟ فقال له سدیرا: بابی انت و امی لایبلغ مالی ذاک، فمازال ینقص حتی بلغ به رقبه واحده؛ فی کل ذلک یقول لا اقدر علیه. فقال له: تقدر ان تقطر فی کل لیله رجلا مسلما؟ فقال له: بلی و عشره، فقال له ابی: فذاک الذی اردت یا سدیر! ان افطارک اخاک المسلم یعدل عتق رقبه من ولد اسماعیل(8).
امام صادق (علیه السلام) فرمود: روزی از ماه رمضان سدیر بر پدرم وارد شد، پدرم فرمود: ای سدیر آیا می دانی چه شبهایی است؟ گفت بلی پدرم فدایت، شبهای ماه رمضان است. حال؛ منظور چیست؟ پدرم فرمود: آیا می توانی هر شب ده بند از فرزندان حضرت اسماعیل را در راه خدا آزاد کنی؟ سدیر گفت: پدر و مادرم فدایت، مال من به این اندازه ها نمی رسد. پدرم همچنان پرسید تا به آزاد کردن یک بنده رسید و سدیر همچنان می گفت: اموال من به این اندازه نمی رسد. پدرم فرمود: آیا می توانی یک مسلمان را افطاری دهی؟ سدیر گفت: بلی تا ده نفر هم می توانم.
پدرم فرمود: منظورم همین بود. ای سدیر افطاری دادن به برادر مسلمانت مساوی آزاد کردن بنده ای است از فرزندان اسماعیل (علیه السلام).
قال موسی بن جعفر (علیه السلام): فطرک اخاک الصائم افضل من صامک(9).
امام کاظم (علیه السلام) فرمود: افطاری دادنت به برادر مسلمان از ثواب روزه ات بیشتر است.
قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): من فطر صائما کان له مثل أجره من غیر أن ینقص منه شی ء(10)
پیغمبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: هر کس روزه داری را افطاری دهد، به اندازه ثواب روزه اش اجر می برد، بدون اینکه از ثواب روزه خوش چیزی کم شود.
قال الباقر (علیه السلام): من فطر صائما مومنا و کل الله به سبعین ملکا یقدسونه الی مثل تلک اللیله من قابل(11).
امام باقر (علیه السلام) فرمود: هر کس مومنی را افطاری دهد، خداوند هفتاد ملک را وادار می کند یک سال تا همان شب از سال آینده او را تعریف و تقدیس کنند.
قال الصادق (علیه السلام): فطرت لاخیک و ادخالک السرور علیه اعظم من اجر صیامک(12).
امام کاظم (علیه السلام) فرمود: افطاری دادن به بردار مسلمانت و ایجاد سرور در قلب او از ثواب روزه ات بزرگتر است.

سحری خوردن

ابوبصیر عن ابی عبدالله (علیه السلام) قال: سألته عن السحور لمن أراد الصوم، اواجب هو علیه؟ فقال لا بأس بأن لا بتسحر ان ساء و أما فی شهر رمضان فانه افضل ان یتسحر. نحب أن لا یترک فی شهر رمضان.(13).
ابوبصیر می گوید: از امام صادق پیرامون سحری خوردن کسی که قصد روزه دارد سوال کردم و گفتم که آیا سحری خوردن واجب است؟ حضرت فرمود: اگر مایل است، می تواند سحری نخورد ولی در ماه رمضان افضل سحری خوردن است. ما دوست داریم که مردم در ماه رمضان سحری خوردن را ترک نکنند.
قال الصادق (علیه السلام): و یستحب للعبد أن لا یدع السحور(14).
امام صادق (علیه السلام) فرمود: مستحب است که شخص سحری خوردن را ترک نکند.
قال رسول الله أما فی شهر رمضان فان الفصل فی السحور و لو بشریه من ماء و أما فی التطوع فی غیر رمضان فمن احب أن یتسخر فلیفعل و من لم یفعل فلا بأس(15).
سماعه می گوید از امام صادق (علیه السلام) پیرامون سحری خوردن برای کسی که قصد روزه گرفتن دارد سوال کردم؛ حضرت فرمود: اگر ماه رمضان باشد، سحری خوردن ولو مقداری آب باشد بهتر است، اما اگر روزه مستحبی باشد و مایل است سحری بخورد می تواند بخورد، و اگر سحری نخورد آن هم اشکالی ندارد.
قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): تسخروا و لو بجرع الماء الا صلوات الله علی المتسحرین(16).
پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: سحری ولو مقداری آب باشد بخورید، و بدانید که درود خدا بر سحر خیزان است.
قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): ان الله تبارک و تعالی و ملائکته یصلون علی المتسحرین و المستغفرین بالاسحار فلیتسحر احدکم و لو بشریه من ماء(17).
پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: خداوند تبارک و تعالی و ملائکه اش بر سحرخیزان و توبه کنندگان سحرگاهی درود می فرستند، پس سحری بخورید ولو مقداری آب باشد.
برخاستن سحر باعث می شود که دعا و استغفاری نماید و سحری خوردن باعث می شود بدن ضعیف و ناتوان نشود و بتواند در روز به کار و عبادت بپردازد.