شخصیت از دیدگاه اسلام

نویسنده : حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ الله مراد اکبری کرمانشاهی

تقدیم نامه

تقدیم به روح پر فتوح امیر لشکر اسلام، سپهبد علی صیاد شیرازی (قدس سره شریف) و به ارواح طیبه تمامی شهدای اسلام و شهدای ایران و شهدای لبنان بخصوص قمر استشهادین شهید منیف اشمر (قدس سره شریف).
و ان یرزقنی طلب ثارکم مع امام مهدی
28 جمادی الاول 1421 هق العبد الحقیر علی سلیمانی بروجردی

مقدمه

مقدمه ای که بر کتاب استاد ارجمند جناب حجت الاسلام و المسلمین اکبری کرمانشاهی - دام ظله - نگاشته شده، شامل سه بخش می شود:
الف: مراحل رشد شخصیت
ب: آیا شخصیت باقی می ماند؟
ج: توسعه شخصیت و مسئله ثواب و عقاب

مراحل رشد شخصیت

اریکسون که یکی از چهره های پیشگام در روانکاوی و رشد و تکامل انسان است، هشت مرحله رشد شخصیت را در انسان مورد شناسایی قرار داده است.
در هر یک از مراحل اریکسون یک مسئله مرکزی مطرح کرده است که هم دارای پیامدهای مثبت و هم منفی است.
اگر بخواهیم مراحل بعدی رشد فرا رسد، باید کشاکش بین مثبت و منفی موفقیت آمیز باشد، اگر چه هیچ پیروزی کامل نبوده و همیشگی نیست.
هشت مرحله اریکسون به قرار زیر است:
1 - اعتماد اساسی در مقابل عدم اعتماد اساسی (نوباوگی)
پایه یک شخصیت سالم عبارت است از: یک احساس اساسی اعتماد در فرد و محیطش برای نوباوگان، این احساس اعتماد مستلزم احساس رافتی فیزیکی و حداقل ترس یا عدم اطمینان است. احساس عدم اعتماد، نارضایتی های تجربیات فیزیکی یا روان شناسی ناشی می شود.
2 - اتکا به خود در مقابل شرمساری و تردید (کودکی اول)
هنگامی که کودک نسبت به مادر، محیط، و خود اعتماد به دست می آورد و با توجه به تجربیاتی که به او توانایی انتخاب کردن را می بخشد، شروع به کشف تعلق داشتن رفتار به خود و گسترش احساسی از استقلال را می کند. اریکسون متذکر شده است، حتی هنگامی که محیط، کودک را به ایستادن روی پای خود تشویق می کند. باید کودک را در مقابل تجربیات بی معنی و قراردادی شرمساری و تردیدهای اولیه محافظت کرد.
3 - ابتکار در مقابل احساس گناه (سن بازی)
این مرحله یک دوره فراگیری قوی است که کودک را از محدودیتهای خویش جدا کرده و او را به امکانات آینده هدایت می کند. در همین زمان، حسی از هوشیاری - هنگامی که کودک بوسیله دیگران راهنمایی نشده و صدایی در درون او، کارهایش را تذکر داده و اخطار و تهدید می کند، - رشد می یابد.
4 - سازندگی در برابر احساس حقارت (سن دبستانی)
اگر مشکلات مرحله اولیه بخوبی مرتفع شده باشد، این مرحله یک دوره ثابت و آرام برای رشد است.
کودکان در این دوره به پیشرفتهای واقعی نیازمند بوده و خواهان آن هستند.
خطر عمده این دوره شرایطی است که ممکن است حسی از عدم کفالت، حقارت را گسترش دهد.
5 - هویت یابی در مقابل آشفتگی نقش (نوجوانی)
تغییرات فیزیولوژیکی که توام با بلوغ بوجود می آید، همراه با جستجوی نوجوان در صراحت بخشیدن به هویت خود و این که چه نقشی در جامعه خواهند داشت، - کودک یا بزرگسال هستند؟ - نوجوانی را به دوره ای از آشفتگی و فشار روانی تبدیل می کند.
سوال مهم برای آنها این است، که من موفق خواهم شد، یا شکست خواهم خورد؟
نوجوان هنگامی که در زمینه هویت خود تلاش می کنند به کمک نیازمندند.
کنفرانسی بیان داشته که: بنابراین واضح است که اگر قرار باشد سلامت شخصی نوجوان حفظ شود، باید به این نکته توجه داشت که به جوانان اطمینان داده شود که کشور در مقابل تعهدش نسبت به جوانان به طور مطلوب عمل می کند.
6 - تعلق و صمیمیت در مقابل انزوا (جوانی)
هنگامی که برای فرد احساس هویت تحصیل شد، این امکان وجود دارد که احساسی از تعلق - صمیمیت به افراد همجنس و غیر همجنس و یا تعلق و همدلی نسبت به خود - در او رشد یابد. جوانانی که نسبت به هویت خود اطمینان کافی ندارد، در ارتباط شخصی با دیگران دچار شرمساری شده و از همدلی با خویش هراس خواهند داشت.
7 - زایندگی در مقابل رکود (بزرگسالی)
زایندگی اساسا عبارت است از توجه به ایجاد و راهنمایی نسل بعد. اریکسون می گویند: مفهوم زایندگی به شکل مترادفهای متداول تری نظیر سازندگی و خلاقیت معنی شده است، که به هر حال نمی توانند جایگزین آن گردند.
اگر افراد در تحصیل زایندگی موفق نشوند، آنها غالبا به یک نیاز و سواس گونه برای هویت یابی کاذب با احساس گسترده ای از رکورد و بی ثمری فردی برگشت می کنند.
8 - اعتماد به نفس در مقابل یاس (سالخوردگی)
در تفاوت بین خود یکپارچگی و یاس در پایان زندگی، اریکسون تمامی تصور ذهنی خود را به نمایش می گذارد. فقط در مورد فردی که به طریقی مراقب اشیا و افراد بوده و خود را با موفقیتها و شکستها انطباق داده است. فقط در مورد چنین فردی ممکن است ثمره این 7 مرحله به تکامل برسد.