سیمای حضرت مهدی (عج) در قرآن در پرتو روایات

نویسنده : سید جواد رضوی

پیشگفتار از: حجه الاسلام محمد محمدی اشتهاردی

قرآن شناسی از طرق مختلف

مراحل شناخت قرآن

درباره قرآن، قبل از هر چیز باید آن را شناخت، چنان که خود قرآن در آیات متعدد به این مطلب تصریح نموده است از جمله می فرماید:
افلا یتدبرون القرآن ام علی قلوب اقفالها؛
آیا در آیات قرآن نمی اندیشند و تدبر نمی کنند، یا بر دل هایشان قفل ها زده شده است(1)؟
و امیرمؤمنان علی (علیه السلام) می فرماید:
و تعلموا القرآن فانه احسن الحدیث، و تفقهوا فیه فانه ربیع القلوب و استشفوا بنوره فانه شفاء الصدرو؛
قرآن را فراگیرید که بهترین گفته ها است، و در آن بیندیشید که بهار قلب ها است، و از نورش شفا بجویید که شفای دل های بیمار است(2).
از سوی دیگر شناخت قرآن دارای مراحلی است، مانند: شناخت سطحی، شناخت عملی، شناخت فلسفی و شناخت عرفانی و مراحل دیگر.
شناخت کامل قرآن، جز برای اهلش میسر نیست، بر همین اساس طبق روایات متعدد از امامان (علیهم السلام)، آنان که مورد خطاب مخصوص قرآن (یعنی پیامبر و امامان معصوم) هستند قرآن را می شناسند، چنان که امام باقر (علیه السلام) ضمن گفتاری با قتاده (که قرآن را طبق نظریه خود بدون توجه به سخنان معصومین (علیهم السلام) تفسیر می کرد) فرمود: انما یعرف القرآن من خوطب به؛
قرآن را کسی که مورد خطاب به قرآن است می شناسد(3)
منظور از این سخن (خوطب به) ظاهرا این است که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و امامان (علیهم السلام) و بعضی از خواص مصداق روشن قرآن هستند، و آیات قرآن در سیره درخشان زندگی آنها تجسم و عینیت یافته است، چنان که گویند، حضرت علی (علیه السلام) قرآن ناطق است، قطعا چنین افرادی قرآن را کامل تر می شناسند.
به عنوان مثال، حضرت رضا (علیه السلام) یادی از زیدبن امام سجاد (علیه السلام) انقلابی بزرگ شهید، نمود و او را تمجید کرد، سپس فرمود:
و کان زید والله ممن خوطب بهذه الایه؛ و جاهدوا فی الله حق جهاده هو اجتباکم(4)؛
سوگند به خدا، زید از کسانی است که با این آیه مورد خطاب قرار گرفته (و مصداق روشن این آیه است) و در راه خدا به طور کامل جهاد کنید، و او شما را برگزید(5)