فهرست کتاب


بهشت خانواده با زنان شایسته

الف - یوسفیان‏

حق در مقابل وظیفه

و لهن مثل الذی علیهن بالمعروف و للرجال علیهن درجه.(183)
تفسیر نمونه در رابطه با این آیه را با کلمه معروف همراه می کند. کلمه معروف که 12 مرتبه در این سلسله آیات تکرار شده و به خاطر این است که مرد نباید از حقوق خود شایسته بر عهده گیرد.
حق و وظیفه: یک اصل اساسی در این جا وجود دارد که قرآن نیز بدان اشاره کرده است و آن این که هر جا وظیفه ای است در کنار آن حقی هم ثابت است، عکس آن نیز قطعی است ، بنابراین کسی را پیدا نمی کنیم که رد موردی حقی داشته باشد بدون این که وظیفه ای بر دوش او باشد و آیه مورد بحث این حقیقت را بیان می کند که همانند وظایف زنان، حقوق شایسته ای برای آنها قرار داده شده است. متمم این قانون چنین است: و للرجال علیهن درجه) و مردان را بر آنان برتری است.
تفسیر نمونه: اضافه می کند که: از آن حال که زن پایگاه پیدایش انسان است زا عواطف و احساسات بیشتری برای پرورش نسل های برومند اجتماع برخودار است، و اسلام با رعایت پاره ای از وظایف اجتماعی را که نیز بیشتری به فکر دارد و باید از احساسات و تأثیر عاطفه خالی باشد بر عهده مرد گذاشته است، و این وظایف، متناسب با استعدادها و نیروها و غرایز و ساختمان بدنی اوست و در مقابل، زن و با داشتن ویژگی های خاص بدنی و روحی خود وظیفه حساس مادری بر دوش او قرار گرفته است.(184)
المیزان نیز ذیل این آیه می گوید: کلمه معروف که در آیات مورد بحث 12 مرتبه تکرار شده و به معنای عملی است که افکار عمومی جامعه آن علمی که هم طبق هدایت عقل صورت گیرد و هم با حکم شرع و یا قانون جاری در جامعه مطابق باشد، البته جامعه ای از راه فطرت منحرف نگردیده باشد. یکی از احکام چنین اجتماعی این است که: تمام اعضای اجتماع در هر حکمی برابرند و احکامی که به نفع آنهاست برابر است با احکامی که بر ضرر آنهاست و این تساوی با حفظ وزن آن افراد در اجتماع رعایت می شود. لذا احکامی که به سود زنان آمده برابر است با احکامی که به زیان آنان آمده است، و جمله للرجال علیهن درجه) متمم جمله قبل است یعنی چون وزن و تأثیر مردان در زندگی

زناشویی بیشتر است خداوند برای آنان برتری قرار داده است.(185) پرسش درس 9

1- از آیه الرجال قرامون علی النساء... چه اصلی در زندگی خانوادگی به دست می آید؟ چرا؟
2- قرآن عواطف پاک انسانی را چه اندازه سفارش می کند و چگونه آنها را تعدیل می کند؟
3- حق و وظیفه چه ارتباطی با هم دارند؟ و نیز حق و وظیفه در میان زن و مرد چگونه است؟

درس 10 زن شایسته

فاالصالحات قانتات حافظات للغیب بما حفظ الله.(186)
پس زنان شایسته فرمانبر شوهران در کام گیری، و حافظ ناموس و منابع و آبروی آنان در غیابشان می باشند.
صلاح به معنای لیاقت و پاکروانی و قنوت به معنای خضوع دائم است.
قرآن پس از بیان سرپرستی مرد الرجال قوامون علی النساء اوصافی از ارزش های انسانی زن را بیان می کند: زن های شایسته زنانی هستند که همواره در حال ارتباط با خدا بوده و نگهبانان فرمان الهی در غیاب همسر خود می باشند و شخصیت همسر خویش را و نیز ناموس و اموال آشیانه انسانی خود را مختل نمی سازند. در این آیه خداوند را و نیز ناموس و اموال آشیانه انسانی خود را مختل نمی سازند. در این آیه خداوند زن را به نقش مهم خود آگاه می سازد و او را به درک و احساس وظیفه الهی اش توجه می دهد و از بی تفاوتی و کجروی در اداره خانواده که تدبیر و تقوای زن بستگی دارد، برحذر می دارد. این یک اصل تجربه شده است که اگر در یک خانواده زن، یک انسان کامل و خردمند باشد و با اطمینان بالا، اعضای آن خانواده سعادتمندند و تأثیر زن به مراتب از تأثیر مرد در خانواده و در مسائل انسانی آن و سعادت افراد آن بیشتر و این جمله که می گویند: زن خردمند می تواند مرد احمق را عاقل نماید، ولی مرد خردمند قدرت سازندگی زن احمق را ندارد، مستند به واقیعات فراوان است. و آیه مورد بحث ارزش های سازنده زن را گوشتزد می کند و اثبات می کند که رکن اصلی و عامل رشد طبیعت خانواده، زن است.(187)
مرحوم علامه طباطبایی ذیل این آیه می گوید: از این که در مقابل این گروه، زنان ناشزه قرار داده شده، به دست می آید که مراد از صالحات همسران صالح اند و نه هر زن صالح، در واقع آیه حکم مربوط به شوون زوجیت و چگونگی معاشرات منزلی را بیان می کند.(188)
قیمومیت مرد بر زن به معنای سلب آزادی زن و سلب اراده او در تصرف اموالش و سلب استقلالش در حفظ حقوق فردی و اجتماعی زن نیست و زن می تواند از استقلال و آزادی خود و از حقوق فردی و اجتماعی خود دفاع کند و برای رسیدن به این اهداف، از مقدماتی که او را به هدفهایش می رساند بهره بگیرد، بلکه قیمومیت مرد به این معناست که مرد به خاطر هزینه کردن بخشی از مال خود برای زندگی همسرش حق استمتاع از او را دارد؛ و اطاعت زن در همه اموری است که مربوط به استمتاع مرد می باشد و نیز زن وظیفه دارد ناموسش و اموال همسرش را که در زندگی خانوادگی به دست او سپرده شده در غیاب او حفظ کند.(189)
همچنین در سوره تحریم، آیه 5، خداوند اوصاف همسر شایسته را چنین بر می شمارد: عسی ربه ان طلقکن أن یبدله أزواجا خیرا منکن مسلمات مومنات قانتات تائبات عابدات سائحات ثیبات و أبکارا.
نخست: اسلام، و سپس ایمان یعنی ایمانی که در قلب انسان نفوذ کند، و بعد حالت قنوت یعنی تواضع و اطاعت از همسر، و سپس توبه یعنی اگر کار خلافی از او سر زد در اشتباه خود اصرار نورزد و عذرخواهی کند، و بعد عبادت خداوند، عبادتی که روح و جان او را بسازد و پاک کند، و سپس اطاعت فرمان خدا و پرهیز از هر گناه، کلمه سائحات را بسیاری از مفسران به به معنای روزه ترک گناه، و منظور از روزه در این جا ترک گناه است، و برخی سائح را به معنای مطیع فرمان خدا تفسیر کرده اند. (قرآن در مقابل اوصاف معنوی که بر می شمارد، روی باکره بودن و نبودن تکیه نمی کند).(190)