عالم برزخ در چند قدمی ما

نویسنده : محمد محمدی اشتهاردی

مقدمه

عالم برزخ در چند قدمی ما

بعضی می پندارند روز قیامت، خیلی دو راست، زیرا مثلا حضرت آدم (علیه السلام)، نوح، ابراهیم، موسی (علیه السلام) و... قوم خود را از حساب و کتاب روز قیامت می ترساندند، ولی از آن عصر تاکنون هزارها سال گذشته، ولی هنوز قیامت بر پا نشده و شاید میلیونها سال دیگر نیز قیامت بر پا نگردد، بنابراین آیا اکنون برای پاداش صدها هزار سال بعد، عمل نیک انجام دهیم؟ و یا اکنون خود را برای مجازات هزاران یا میلیونها سال بعد، آماده سازیم؟
برای کسانی که این گونه افکار سؤال انگیز دارند، پاسخ های گوناگون و متعدد و جود دارد، یکی از این پاسخ ها این است که فرضا، فرا رسیدن قیامت، هزاران سال بعد رخ دهد، ولی عالم برزخ (که همان عالم قبر است) که در مقایسه با قیامت، قیامت صغری می باشد، در چند قدمی ما است، و گاهی بین ما و آن تنها یک دقیقه فاصله است، مانند کسی که جوان نیرومند و سالم و شوخ و شنگی است و در اتومبیل نشسته، ناگهان تصادف دل خراشی روی می دهد و او هماندم از عالم دنیا به عالم برزخ وارد می گردد، و یا مجاهدی راستین در صحنه جنگ با دشمن، آن چنان به عالم برزخ نزدیک شده که فاصله او با عالم برزخ، گاهی کمتر از چند ثانیه است.
بنابراین همه ما باید توجه داشته باشیم که شاید روز را به شب نرسانده و با شب را به روز نرسانده، از این عالم، به عالم برزخ کوچ کنیم، و در آن عالم، بلافاصله نخستین دادگاه ما توسط دو فرشته نکیر و منکر شروع می شود، و به دنبال آن پاداش و کیفر برزخی تحقق می یابد که امام سجاد (علیه السلام) فرمود:
ان القبر روضه من ریاض الجنه او حفره من حفره النیران.
همانا، قبر، باغی از باغهای بهشت، یا گودالی از گودالهای دوزخ است تفسیر برهان، ج 3، ص 120
روایت دیگر آمده: امام صادق (علیه السلام) فرمود:
اتخوف علیکم فی البرزخ: من در مورد شما در رابطه با عالم برزخ می ترسم.
شخصی پرسید عالم برزخ چیست؟
امام صادق (علیه السلام) فرمود: القبر منذ حین موته الی یوم القیامه عام برزخ همان عالم قبر است، که فاصله میان آغاز مرگ تا پدید آمدن روز قیامت، می باشد.همان مدارک
و در روایت دیگر آمده، رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:
ان القبر اول منازل الاخره فان نجامنه فما بعده ایسر منه و ان لم ینج منه فما بعده لیس اقل منه.
همانا قبرت نخستین منزل آخرت است اگر انسان در این منزل، نجات یابد، حوادث بعد از آن آسانتر از آن است، و اگر در این منزل نجات نیابد، سختی حوادث بعد از آن، کمتر از نیست 653.
نتیجه اینکه: قبل از دادگاه عظیم قیامت، که یک دادگاه نهائی و همه جانبه است، دادگاه دیگری در چند قدمی ما، قرار دارد که گاهی از آن به قیامت صغری یاد می شود، که دادگاه بسیار سخت و زودرسی است برای مومنان راستین، آنانکه درست می اندیشند و اسیر هوسهای مادی دنیا نیستند، خود را برای این سفر نزدیک، آماده می نمایند، ولی آنانکه غافل و مغرورند بدانند که عذاب سخت عالم برزخ، در انتظار آنه است.
کتاب حاضر
نظر به این که درباره، عالم برزخ کتاب عمومی و همگانی و خلاصه و روان، در دسترس نبود، و نظر به این که اعتقاد و توجه به چنین عالمی (که همه ما در پیش رو داریم تو پس از مدتی نه چندان دور، به آن وارد می شویم) قطعاً اهرمی بازدارنده خواهد بود، و نقش به سزایی در تربیت و کنترل و انضباط دینی ما خواهد داشت، به نگارش این کتاب، اقدام گردید.
این کتاب در حقیقت نشات گرفته از آیات قرآن و روحیات چهارده معصوم (علیه السلام) و گفتار محققین اسلام، و داستانهای مذهبی و حقیقی است، بنابراین باید از آن بهره جست، و با آینده نگری دقیق، در پرتو گفتار نورانی قرآن و پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و امامان (علیه السلام)، خود را صاحب باغی از باغهای بهشت برزخی نمودت نه گرفتار گودالی از گودالهای سوزان آن.
چکیده سخن اینکه: هدف از نگارش این کتاب، تقویت اعتقادات مذهبی، و مراقبت و پاکسازی و بهسازی در پرتو آن است، امید آنکه همه ما با خواندن این کتاب، به چنین احساس و مراقبتی نائل شویم.
این کتاب که به طور خلاصه نوشته شده در پنج فصل زیر تنظیم گردیده است:
1- سکرات مرگ، یا سختیهای آستانه علام برزخ.
2- معنی برزخ، و دورنمایی از آن تو برزخ از دیدگاه قرآن
3- بخشی از ویژگی های عالم برزخ.
4- سیمای برزخ در روایات اسلامی.
5- سی و هفت داستان از جهان برزخ، نشانگر اوضاع آن جهان.
حوزه علمیه قم - محمد محمدی اشتهاردی
تیرماه 1371 ش

سکرات مرگ یا سختی های آستانه عالم برزخ

همه میدانیم که مرگ حق است، و همه موجودات، طعم مرگ را می چشند (آل عمران - 185)
و نیز مسلم است که مرگ، که انتقال از دنیا به عالم برزخ است، همراه شدائد و سختی ها است، که از آن به سکرات مرگ و گاهی به غمرات مرگ انعام تعبیر می شود.
در قرآن، در آیه سوره ق می خوانیم:
و جائت سکره الموت بالحق ذلک ما کنت منه تحید: و سرانجام، سختی های مرگ، به حق فرا رسد، (و به انسان گفته می شود) این همان چیزی است که از آن می گریختی.
واژه سکره از سکر به معنی مستی و گیجی گرفته شده، و در اصل به معنی حائل و پرده ای است که بین انسان و عقلش ایجاد می شود، چنین حالتی در موارد مختلف مانند مستی شراب خوردن، خشم شدید، عشق آتشین، درد بسیار سخت، نگرانی و پشیمانی، شدید و... برای انسان ایجاد می گردد.
لحظات مرگ برای هر انسانی، سخت و ناگوار است، چرا که از یکسو مساله فراق و جدائی از دوستان و آنچه روح انسان سالها با آن خو گرفته است، پیش می آید. و از سوی دیگر خو در را در چنگال حوادث بعد از مرگ می نگرد، حوادثی که با محاکمه و مجازات کشف باطن، و تنهایی همراه است و نگرانی شدید در مورد نتیجه اعمال و سرنوشت نهائی، احساس می شود.
در مورد اول (فراق)، مرگ یک مرحله انتقالی مهم است، و انسان در آن لحظه، تمام پیوندها را که با آنها خو گرفته، قطع می کند، ناپایداری و بی ثباتی جهان را لمس می نماید، و خود را کاملاً برای ورود به جهانی تازه می بیند، و در این حال تلخی فراق را می چشد که مولانا در آغاز کتاب مثنوی می گوید:
بشنو از نی چون حکایت می کند - از جدائیها شکایت می کند
کز نیستان تا مرا ببریده اند - از نفیرم مرد و زن نالیده اند
سینه خواهم، شرحه شرحه از فراق - تا بگویم شرح درد اشتیاق
هرکسی که دور ماند از اصل خویش - باز گوید روزگار اصل خویش گرچه مولانا در این اشعار، ماجرای فراق انسان از فطرت خود و روح ملکوتی خود، و محبوس شدن در قفس تن را بیان می کند، ولی شاید بتوان سایر فراقها را نیز به آن ملحق کرد.
امام علی (علیه السلام می فرماید:ان للموت غمرات هی اقطع ان تستغرق بصفه او تعتدل علی عقول اهل الدنیا
مرگ همراه سختی هائی شدیدتر از آنچه در وصف بگنجد و یا با ترازوی عقل سنجیده شود می باشد.غرالحکم
و طبق بعضی از روایات، حتی مردان خدا و پیامبران که نه دل بستگی به دنیا داشتند، و نه وحشی از آینده، از سختی های لحظه مرگ، این لحظه انتقالی، نگران بودند، چنانکه در مورد رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) روایت شده در لحظات آخر عمر مبارکش، دست در ظرف آبی می کرد و به صورت می کشید و بانش به ذکر لا اله الا اللَّه حرکت می نمود و فرمود ان للموت سکرات: مرگ، شدائد و سختی هایی دارد.
تفسیر روح البیان، ج 9، ص 188.