قصه های قرآن

نویسنده : محمد محمدی اشتهاردی

سخن ناشر

بدانید که این قرآن، همان خیرخواه و نصیحت گویی است که در آن فریب و خیانت راه ندارد. راهنمایی است که جز به راه راست و درست نمی رود و خبردهنده ای است که دروغ نمی گوید. هیچ کس با این قرآن ننشست، جز این که چیزی به او افزوده و چیزی از او کاسته شد؛ بصیرت و هدایتش افزون و گمراهی و نابینایی اش کاسته گردید، و بدانید که پس از قرآن به هیچ راهنمایی نیازی نمانده و پیش از قرآن، هیچ کس از هدایت بی نیاز نبوده است. پس درمان دردهای خود را در آن بجویید و در سختی هایتان از آن کمک بخواهید، زیرا در این قرآن، شفای بزرگترین دردها که همان کفر و نفاق و تباهی و گمراهی است، وجود دارد.
(نهج البلاغه - خطبه 175)
قرآن مجید، قانون اساسی ما و سنگ بنای تمدن اسلامی است. حتی صاحبنظران بی غرض بیگانه، به این نتیجه رسیده اند که در فرهنگ بشری، کتابی فرهنگ آفرین و زندگی سازتر از قرآن وجود ندارد.
همچنین هیچ کتابی اعم از کتب مقدس یا کتب دیگر نیست که تاریخی به قدمت و در عین حال تاریخچه ای به روشنی قرآن داشته باشد. امروزه حتی اسلام شناسانی که رقیبانه، یا به ندرت خصمانه به فرهنگ اسلام و تاریخ قرآن می نگرند، به این حقیقت که قرآن بی افزود و کاست، همان است که در زمان حیات رسول اکرم، صلی الله علیه و آله و سلم توسط کاتبان وحی با ابزار ساده و ابتدایی آن زمان نوشته شده و طی مراحل بعد، به اقطار و مراکز فرهنگی و سیاسی مهم جهان اسلام ارسال شده است، اذعان دارند.
آری، قرآن مجید سر منشأ و سرچشمه اغلب علوم و معارف اسلامی است. قرآن کریم غیر از آن که وحی نامه الهی است، کهن ترین سند تاریخی اسلامی نیز به شمار می آید و در شناساندن سیره نبوی، تاریخ صدر اسلام، غزوات و تحولات مربوط به تکوین اسلام، قدیمی ترین منبع است.
قرآن مجید با بیان بهترین داستان های دنیا، توصیه های بسیار به فضایل اخلاقی و نهی تخطئه از رذایل اخلاقی، اساس اخلاق و حکمت عملی را بنیان می نهد و خود یک رساله اخلاقی متعالی است.
تمامی فرق مسلمین معتقدند، قرآن کریم بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نازل شده و به حکم آیات 44 و 64 سوره مبارکه نحل، پیامبر عظیم الشأن اسلام، صلی الله علیه و آله و سلم مفسر و مبین حقیقی قرآن می باشند. و این مفسر بزرگوار می فرمایند: قرآن و عترت من از یکدیگر جدا شدنی نیستند، و مادامی که امت اسلام به این دو امانت گرانقدر تمسک جویند، گمراه نخواهند شد. و معصومین علیهم السلام نیز در پاسخ اصحاب فرموده اند: هرگاه در فهم معانی قرآن، با اشکال مواجه شدید، از آل محمد - صلی الله علیه و آله و سلم - بپرسید.(1)
کتابی که پیش روی دارید، داستان های موجود در قرآن را با زبانی بسیار روان و شیوا بیان نموده است. نیز برای تکمیل و گزارش جزئیات قصه ها، از روایات مستند معصومین علیهم السلام و نظرات برخی از مورخان و مفسران بزرگ قرآن مجید استفاده شده است.
ضمن تشکر از مؤلف گرانقدر، دانشمند محترم حجة الاسلام و المسلمین جناب آقای /، از خداوند بزرگ مسئلت داریم همه ما را در راه تأمل و تفکر در آیات قرآن و عمل به آن ها در تمام مراحل و مواقف زندگی موفق بدارد و نیز توفیق خدمت به قرآن و نشر معارف آن را به ما عنایت فرماید: انَّکَ علی کل شی ءٍ قدیر.
مؤسسه انتشارات نبوی
تهران - 1378

پیشگفتار

الف: قرآن شناسی

بدون تردید قرآن بزرگترین و آخرین کتاب آسمانی است که بر پیامبر اکرم اسلام، خاتم پیامبران حضرت محمد بن عبدالله صلی الله علیه و آله و سلم نازل شده است.
و بدون تردید وقتی ما می توانیم از قرآن که بزرگترین و عمیقترین کتاب انسان سازی است بهره مند شویم که آن را بشناسیم، و بهترین راه شناخت، آن است که موضوعات آن را جدا جدا مورد بررسی قرار دهیم و با تجزیه و تحلیل عمیق، به اهداف آن دست یابیم.
هدف اصلی قرآن، هدایت بشر به سوی تکامل است، هدایتی که در پرتو آن، رحمت همه جانبه مادی و معنوی برای انسان های با ایمان به دست می آید، چنان که در آیه 57 سوره یونس می خوانیم:
یَا أَیُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءتْکُم مَّوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّکُمْ وَ شِفَاء لِّمَا فِی الصُّدُورِ وَ هُدًی وَ رَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِینَ؛
ای مردم! اندرزی از طرف پروردگارتان برای شما آمده است، و درمانی برای آنچه در سینه ها است، (شفای دلهای شما) و هدایت و رحمتی است برای انسانهای با ایمان.
در این آیه، قرآن به عنوان موعظه (نرم کننده مزرعه دل برای کشت بذرهای معنوی) و شفاء و درمان بیماری های معنوی، و مایه هدایت به راه راست، و سرانجام، رحمت همه جانبه برای انسان ها معرفی شده است.
بنابراین، قرآن را باید به این عنوان بشناسیم و بپذیریم که یک کتاب کامل انسان سازی است و آن چه در قرآن آمده، همه به نحوی انسان ها را به سوی هدایت راهنمایی می کند. تمام آیات، جمله ها و واژه های آن در مسیر هدایت و ساختن انسان کامل به کار رفته است، و از آغاز تا انجام آن، کلمه ای نمی یابیم که در راستای هدایت و انسان سازی نباشد. از سوی دیگر قرآن در مسأله هدایت، یک کتاب کامل است و هیچگونه نقصی در آن نیست. همه ریشه ها، عوامل، زمینه ها، انگیزه ها و نتایج درخشان سعادت و هدایت را بیان کرده است، و شاعر چه زیبا سروده:
اول و آخر قرآن ز چه با آمد و سین - یعنی اندر ره دین رهبر تو قرآن بس