برکات و آفات چشم و گوش از نگاه قرآن و سنت

نویسنده : ابوالفضل بهشتی

پیشگفتار

تکلیف، مسئولیت، تعهد، و آزمایش و امتحان موهبت های ارزشمند الهی اند که به خاطر شایستگی و مقام والای انسا بد و کرامت فرموده است، بدیهی است که دست یابی به آنها بدون آگاهی و شناخت ممکن نیست. از این رو، خداوند و سایل و ابزار ابتدایی آگاهی و شناخت چون: چشم و گوش را برای ادراکات حسی و نعمت عقل را برای تعقل و ادارکات عقلی در اختیار او قرار داد.
در اهمیت و ارزش چشم و گوش همین بس که آن دو فراهم کننده بستر و زمینه تعقل - که ویژگی خاص انسان و ریشه ادراکات عقلی و درک معقولات است - می باشد.
بنابراین، در روایات اسلامی از چشم به عنوان برید القلب؛ نامه رسان قلب و رائد القلب؛ راهنما و دیده بان دل و جاسوس القلب یاد شده و نیز از قلب به مصحف البصر؛ دفتر یادداشت دیدنی هاتعبیر گردیده است.
قرآن مجید در اشاره به جایگاه والا و ارزش مند چشم و گوش می فرماید:
انا خلقنا الانسان من نطفه أمشاج نبتلیه فجعلناه سمیعاً بصیراً؛(1)
ما انسان را از نطفه مختلفی آفریدیم، و او را می آزماییم بنابراین او را شنوا و بینا قرار دادیم.
در این آیه خداوند با تعبیر نبتلیه؛ او را می آزماییم اشاره به رسیدن انسان به مقام تکلیف، تعهد، مسئولیت و آزمایش می کند و با جمله: فجعلناه سمیعاً بصیراً اشاره به ارزش و جایگاه دو نعمت گوش و چشم و شنوایی و بینایی دارد که پس از بیان اصل خلقت، با برخوردار ساختن او از نعمت های جسمانی فراوان و گوناگون، دو نعمت شنوایی و بینایی را که ابزار شناخت و آگاهی و دو وسیله سرنوشت ساز هدایت تکوینی می باشند متذکر می شود و سپس به هدایت تشریعی می پردازد و می فرماید:
انا هدیناه السبیل اما شاکراً و اما کفوراً؛(2)
ما راه را به او نشان دادیم، خواه شاکر باشد و بپذیرد یا کفران کند.
تکلیف و آزمایش علاوه بر ابزار شناخت و آگاهی تکوینی، نیاز به عواملی دیگر چون: هدایت تشریعی و اختیار نیز دارد که آیه شریفه بیان می دارد؛ و با توجه به معنای وسیع و گسترده هدایت، همه اقسام و انواع هدایت تکوینی، فطری و تشریعی را نیز در بر دارد، لیکن سیاق آیه بیشتر روی هدایت تشریعی تکیه دارد.
به هر حال، خداوند در این دو آیه به عوامل و مقدمات رسیدن به هدف اساسی خلقت؛ یعنی آزمایش و تکامل اشاره کرده امکانات لازم و مورد نیاز آن را بیان فرموده است که چشم و گوش از اهم آنهاست.

سپاس گزاران اندکند

با توجه به آیات فوق، اهمیت نعمت های چشم، گوش و عقل تا حدی روشن گردید که از طرف ذات اقدس الهی به بشر داده شده است و در واقع سنگ تمام گذشته و حجت را نیز تمام کرده و چیزی کم نگذاشته و این انسان است که در برابر این الطاف بی پایان الهی باید انجام وظیفه کند که قدم نخست، قدردانی و سپاس گزاری این دو نعمت است که متاسفانه این وظیفه به خوبی انجام نمی گیرد و انسان ها غالباً در این عرصه کم می آورند و ناسپاسی می کنند. از این رو قرآن مجید می فرماید:
قل هو الذی أنشاکم و جعل لکم السمع والابصار والفئده قلیلا ما تشکرون؛(3)
بگو او کسی است که شما را آفرید و برای شما چشم و گوش و قلب قرار داد، اما کمتر سپاس گزاری می کنند.
در این آیه شریفه خداوند ضمن تبیین رسالت سه نعمت ارزش مند گوش، چشم و عقل وسیله آگاهی بر نتیجه افکار دیگران و مشاهده و اندیشه در علوم عقلی که وسائل سه گانه لازم برای آگاهی از علوم عقلی و نقلی اندناسپاسی انسان در مقابل این نعمت ها را متذکر شده و می فرماید: قلیلا ما تشکرون؛ کمتر کسی سپاس این نعمت بزرگ را به جا می آورد.
شکر نعمت آن است که هر نعمتی در مسیر و انگیزه ای که به خاطر آن آفریده شده است به کار گرفته شود، لیکن اکثر انسان ها از چشم و گوش و عقل خود به درستی استفاده نمی کنند و آن ها را مورد بهره برداری صحیح قرار نمی دهند و خود را مشمول عذاب الهی می سازند و این همان سرنوشت شومی است که شیاطین و دشمنان بشریت برای انسان می خواهند و در رسیدن به آن از هیچ کوشش و مکر و حیله ای دریغ نمی ورزند.
دشمن با گسترش شبکه های ارتباطی و ابداع و فن آوری های نوپدید و مدرن آموزشی و تبلیغی و گشودن باب عرصه های اطلاع رسانی و تبلیغی مکتوب و رسانه ای و نیز مجازی و هنری با جذاب ترین برنامه ها به جنگ روح بشر از کانال پنجره های قلب و مغز چشم و گوش می روند.
هم چنین جریان های مختلف فکری و ایدئولوژیکی متنوع به ویژه فرقه ها و مکاتب انحرافی و سیاسی امروز با در اختیار داشتن امکانات روز اطلاع رسانی و تبلیغی، با فعالیت مستمر و فزاینده در جهت شبیخون فرهنگی به عنوان لایه اصلی و زیربنایی، خاصه در کشورهای اسلامی و اقصی نقاط کشور عزیزمان فعالیت می کنند و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی آن گاه که دشمن مستکبر به قدرت روحی و معنوی بی نظیر مسلمانان پی برد، از طریق تهاجم فرهنگی در کنار سایر تهاجم ها با شیوه های بالا و استفاده از فن آوری نو ظهور و مدرن، مسلمانان، به ویژه نسل جوان را هدف قرار داده و با برنامه های سازمان یافته خود به انحراف فکری و معنوی مردم مسلمان ایران اهتمام ورزیدند که در رسیدن به اهداف شیطانی خود بیشتر به سراغ چشم و گوش و مغز و قلب آنان رفتند تا چشم ها و گوش ها در فضایی آلوده قرار گیرند و با توزیع ویروس های مرگبار فکری و غذاهای سمی، قلب ها و مغزها را مسموم و تباه سازند.
با توجه به این تهاجم گسترده دشمنان اسلام و مسلمانان که ایمان و اعتقادات آنان را هدف تیرهای زهر آگین قرار داده اند، انتظار می رود که متولیان امر فرهنگ و پاسداران ارزش های اسلامی، با استفاده از مدرن ترین شیوه های پیام رسانی روز و بهره گیری از هنر جذب، با رعایت تمام شئونات اختلافی و ارزشی، در برابر دشمن، از فکر و ایمان بندگان خدا و حفظ چشم و گوش و قلب آنان بکوشند و از ارزش های اسلامی پاسداری کنند.

رسالت سنگین دولت اسلامی

همان گونه که در بهداشت و تغذیه جسمانی و حفظ سلامت اعضای بدن، چون چشم و گوش تمهیدات لازم اندیشیده و به اجراگذارده می شود، به مراتب در بهداشت روحی، فکری و اخلاقی انسان اهتمام بیشتری باید ورزید و در پاک سازی و میکروب زدایی محیط زیست معنوی و باطنی اهمیت بیشتری داد که غیر از اراده و همت خود مردم، دولت و نظام اسلامی، به ویژه صدا و سیما در فراهم کردن محیط معنوی و سالم برای بندگان الهی و رفع آفات و خطرات چشم و گوش آنان، وظیفه ای سنگین به عهده دارد.
متاسفانه علی رغم فریاد دلسوزان عرصه فرهنگ در جامعه و شکوه درد آشنایان امور فرهنگی، به محدودیت امکانات بخش فرهنگ و کمبود اعتبارات و عدم توزان نیازها و دارایی ها بخش فرهنگی و... تا کنون اقدامی جدی به عمل نیامده است تا آن جا که رهبر معظم انقلاب - دام ظله العالی - آن ناخدای بصیر و دور نگر اخیراً در این باره فریادی پر معنا در مظلومیت بخش فرهنگ سردادند که امید است پس از این ندای تکلیف آور و خروش دردمندانه آن عزیز، شاهد خیزشی در این باره باشیم و هم چون گذشته تنها نظاره گر گفتارها و شعارها و بی توجهی های عملی و تشکیل جلسات و نشست های بی نتیجه نباشیم و مصداق شعر معروف زیر نگردیم که:
گوش اگر گوش من و ناله اگر ناله توست - آنچه البته به جایی نرسد فریاد است
آری، بخش فرهنگی جامعه اسلامی، از هر نظر به ویژه از لحاظ رویکرد دولت مردان و مسئولان اجرایی و مدیریتی کشور، به تعبیر رهبر فرزانه، در مظلومیت به سر می برد.
از این رو بر ماست که به فرمایش رهبر بزرگوار گوش فرا دهیم و از خواب غفلت بیدار شویم که فریاد بر آوردند:
چه خفته اید، دشمن تا اندرون شهرها و خانه ها و سنگرهای داخلی نفوذ کرده است، شبیخون است و دشمن به غارت و قتل عام فرهنگی رو آورده است، دشمن ناتوی فرهنگی تشکیل داد.... .
آری، نهضت و حرکتی همه جانبه و کارشناسانه لازم است تا از سنگرهای پاک دل و فکر جوانان مان دفاع و حفاظت کنیم و از کدورت ها و سیاهی های فکری و آلودگی های شیطانی پاک سازیم همان گونه که در مقابل تهاجم نظامی با تمام وجود و امکانات کشور به میدان آمدیم، و در هر عرصه ای به وپژه ساماندهی بسیج سنگ تمام گذاشتیم و عزت جاودانه را به دست آوردیم.
امید است دولت اسلامی در مقابل تهاجم و شبیخون فرهنگی با تمام امکانات برای حفظ سنگرهای فرهنگی و معنوی به پاخیزد و با یک اقدام انقلابی و جهش منطقی و اساسی در تحقق بخشیدن به فریاد رهبری - دام ظله - لبیک عملی بگوید که اولین قدم مورد انتظار از دولت اسلامی، ارتقا و رشد بودجه فرهنگی است.