دانستنیهایی درباره جن

نویسنده : ابوعلی خداکرمی

پیش در آمد

بدیهی است که جهان مربوط به جن، عالمی است بسیار گسترده و پیچیده که با این همه تجهیزات برای ما در پرده غیبت فرو رفته و انسانها با این همه تحقیق نتوانسته اند دستگاهی مجهز بسازند تا بتواند فعالیت و وجود جن را برای بشر آشکار نمایند و کاملاً از پرده خفا به دنیای آشکار و علنی درآورد، چرا که جهان انسانها برای جهان جن - که از آتش آفریده شده اند - قابل رؤیت است، لکن جهان آنها برای ما قابل لمس و رؤیت نیست، بلکه می شود گفت بسیاری از موجودات متناسب و هم سخن با افراد جن در این عالم وجود دارند که برای ما قابل رؤیت نمی باشند.
طرح موضوع جن با توجه به موازین خود، یک موضوع خلاف علم و یک داستان افسانه ای به نظر می رسد، لکن کتاب وحی و کلام خداوند بر خلاف همه اصول ظاهری - که در عالم وجود وضع شده - مطالبی را بیان می کند و بسیار آشکار و صریح در موارد گوناگون سخن از جن به میان می آورد و جهان عظیم ناشناخته آنها را معرفی می کند و جهان جن را جهان تکلیف و مسؤلیت و بازخواست و خطاب عقاب و قدرت رسالت انذار و بشارت می داند آنجا که می فرماید:
و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون و ما ارید منهم من رزق و ما ارید ان یطعمون(1)
جن و انس را نیافریدم مگر اینکه به یکتایی مرا پرستش کنند، واز آفریدن آنها هیچ گونه برای خود رزق و طعامی را اراده نکردم.(2)
یعنی خلقت آنها برای ادای تکلیف است و در جهان تکلیف، جن با انس فرقی نخواهند داشت. از بررسی آیات متعدد و روایات متواتر چنین بدست آمده که در جهان جن، مسؤلیتهای فردی و اجتماعی وجود دارد و افراد جن مکلف به وظایف و دستوراتی می باشند، چنان که خداوند تبارک و تعالی در قرآن کریم می فرماید: یا معشر الجن و الانس، الم یاتکم رسل منکم یقضون علیکم آیاتی، ینذرونکم لقاء یومکم هذا، قالو شهدنا علی انفسنا غرتهم الحیوة الدنیا و شهدوا علی انفسهم انهم کانوا کافرین(3)
ای گروه جن و انس، آیا رسولانی از شما به سوی شما نیامدند که آیات مرا برای شما بازگو می کردند و شما را از ملاقات چنین روزی بیم می دادند؟ آنها می گویند: بر ضد خودمان گواهی می دهیم، (آری، ما کردیم) و زندگی (پر زرق و برق) دنیا آنها را فریب داد و به زیان خود گواهی می دهند که کافر بودند.
از این آیه استفاده می شود، همان طوری که انسانها مکلفند، جهان جن هم دارای تکلیف است پیامبران و امامان معصوم برای آنها هم مبعوث شده اند.
طبق مطلب فوق بر خود لازم می دانیم در همین پیش درآمد برخی از پرسشهایی که در این زمینه مطرح است پاسخ دهیم. پرسش ها به قرار زیر است:
- آیا پیامبر گرامی اسلام برای انقیاد طایفه جن با آنها هم جنگید یا خیر؟
- با اینکه جنها از قدرت و توانایی و جرئت و تهور در حد بالایی هستند، و جمعیتشان هم از انسانها بیشتر است و در خلقت هم قدیمی تر هستند، چه سری موجب شد که آنها به انکار نبوت و دین پیامبر بر نیامدند؟
لکن انسانها همواره با رسول الهی در جنگ و ستیز بودند؟
- آیا جن ها هم اقدام به تمرد و انکار فرامین خداوندی می کردند واز فرامین رهبر اسلام سرپیچی نموده، میدانهای جنگ به وجود می آوردند؟
- اگر قضیه چنین است پس در این کار زار و صحنه وحشتناک، سپاه و سرباز جنگده رسول خدا چه کسی بوده است؟
پاسخ به این سوالات مهم این است که رسول گرامی اسلام همان طوری که با انسانها متمرد جهاد می کرد - چنانکه در تاریخ غزوات و سریه ها آمده است - همچین با جنهای منکر فرامین الهی می جنگید و این قضیه در تاریخ شیعه و سنی و در کتابهای معتبر موجود است. و ما نیز در برخی از صفحات این کتاب در این باره سخن گفته ایم که از نظر خوانندگان محترم خواهد گذشت.
در پایان از خداوند متعال امید دارم که نوشتار ناچیز را ذخیره روز جزایم قرار دهد و نیز امیدوارم خوانندگان محترم حقیر و والدینم را از دعای خیر فراموش نفرمایند.
والسلام علی من یخدم الحق لذات الحق
ابوعلی خداکرمی
1379

جن چگونه موجودی است؟

یکی از موجودات نادیدنی جن است. برخی از دانشمندان غربی وجود جن را انکار کرده اند؛ زیرا به چشم دیده و به دست لمس نمی شود. دلیل بر انکار مسأله این است که مادی گری بر آنها غلبه کرده است. متأسفانه این تفکر غربیها بر بعضی از متفکرین مسلمان نیز تأثیر گذاشته است تا آنجا که یکی از دانشمندان اسلامی، منظور از جن در قرآن کریم را میکرب دانسته است و بعضی دیگر جن را موجودی خیالی پنداشته و برای آن وجود خارجی قائل نشده اند.
در کتاب محمد پیغمبری که از نو باید شناخت(4) می نویسد: منظور از جن، سکنه بیابان هستند که در شب دیده نمی شوند، یا روز به نظر اهل شهر نمی رسند... ما می توانیم دو کلمه جن و انسان را به وحشی و اهلی تقسیم کنیم و.....
این گونه تفسیر مغایر بعضی از آیات قرآن است، قرآن می فرماید:
جن موجودی است که از آتش به وجود آمده است(5)

نظریه فلاسفه مسلمین در شناخت جن

1 آخوند ملاصدرا در مفاتیح الغیب می نویسد: بدان که جن از اجتنان به معنی پنهانی و پوشیدگی است... لذا ما فرشته و جن را نمی بینیم در حالی که شیطان و جن ما را آشکار می بینند و ما به آنها ایمان غیر عیانی داریم.
2 ابوعلی سینا در کتاب (حدود) خود می گوید: جن حیوانی است هوائی، ناطق، دارای جسم و قدرت تشکل بااشکال مختلفه.
3 از فارابی پرسیدند: جن چیست؟ گفت: جن موجودی است غیر ناطق و برایش مرگ هم وجود ندارد.
4 غزالی می گوید: ملائکه، جن و شیطان موجوداتی هستند قائم به نفس، مختلف الحقائق بین نوعهای خود. یعنی به صورتهای مختلف جلوه می کنند.
5 ابن خرم در کتاب (الفصل) می نویسد: طائفه جن امتی هستند دارای عقل، فکر و تمیز که به ایشان از طرف خدا وعده و وعید نازل شده و آنها نیز پذیرفته اند، آمیزش می کنند، اولادی از آنها به وجود می آید و مرگ نیز آنهارا در بر می گیرد و تمامی مسلمانان نیز بر این نظر توافق و اجماع دارند. جنیان دارای اجسام لطیف، شفاف و هوائی هستند یعنی زندگی در هوا و زمین برای آنها امکان دارد زیرا عنصر آنها از آتش است. همچنانکه عنصر انسانها از خاک است.
6 فخر رازی، در مباحث استعاذه گفته: همه توافق دارند که جن و شیطان دارای جسم کثیف یعنی قابل روئیت مانند حیوانات و انسان نیستند. بلکه اجسامی هستند هوائی یعنی در هوا هم زندگی می کنند مثل انسان سنگین نیستند و بشکلهای مختلف متشکل می شوند. دارای عقل، فهم و قدرت هستند کارهای طاقت فرسا را قادرند انجام دهند.
7 ماوردی در کتاب (اعلام النبوه) گفته: جن موجودی دانا، ناطق و دارای تشخیص می باشد، آمیزش و تولید مثل می کنند، و مانند انسانها می میرند. اجسامشان از چشم پنهانست لکن وجود آنها از آثارشان فهمیده می شود مگر خداوند توانائی دیدن آنها را به کسی عنایت کند. انسانها بوسیله کتب الهی واز قوه متخیله - که آثارش روشن است - آنها را می شناسند.
8 قاشانی گفته: جن نفوس ارضیه با بدنهای لطیفه با هم مرکب می شوند که حکمای فارس آنها را (صور معلقه)گویند. زیرا با بدنهای لطیف تجسم پیدا می کنند به همین ملاحظه ملقب به ثقلین شده اند.
9 فرا گفته: جن موجودی است مرکب و ممثل یعنی به مثالهای گوناگون می افتد، هم می تواند از انظار پنهان شود و هم می تواند قابل رؤیت گردد. بر خلاف اعتقاد معتزله که گفته اند: جن موجود رقیق و لطیف است به همین جهت قابل رؤیت نمی باشد و گفته اند: شیاطین توانایی تغییر در خلقتشان را ندارند (یعنی تغیر فیزیکی) برای آنها ممکن نیست.
10 شیخ الاسلام (ابن تیمیه) گفته است: هیچ یک از مذاهب مسلمین در وجود جن با یکدیگر اختلاف ندارند، حتی جهود و کفار هم بر وجود جن معتقدند؛ زیرا وجود جن در اخبار پیامبران با تواتر معلوم ثابت شده است. گروه خاص و عام همه بر وجود جن معترف و معتقد هستند و کسی انکار نکرده، جز گروه بسیار کمی از فلاسفه نادان و بی اطلاع.
11 مسعودی گفته است: گروهی از جنها در میان اعراب به هواتف معروفند یعنی وقتی که اعراب به بیابانهای لم یزرع و دور دست مسافرت می کردند آنها را جنیان از دور صدا می زدند لکن کسی صاحب صدا را نمی دید گاه راهنمائی و گاه ایذاء و اذیت می کردند.(6)