فهرست کتاب


زلزله چرا؟!

میرستار مهدیزاده‏

ریا؛ سومین عامل فرهنگی زلزله

یکی دیگر از عوامل مهم زلزله، در روایات ریا معرفی شده است. ریا یعنی کاری را که قصد انجام دهنده و نیت او، نشان دادن عمل به دیگران و کسب توجه و رضای مردم است و در واقع، برای خدا کاری را انجام نمی دهد.
در حدیثی پیامبر (صلی الله علیه و آله) چنین می فرمایند:
هر گاه در امت من ده صفت پدید آید، به ده کیفر دچار شوند، وقتی تظاهر و ریا زیاد شود زلزله فراوان گردد...(98)
در زمان ما، کارهایی ریایی جهت نمایش به دیگران، حتی در سطح کشوری و جهانی، با گزارش و فیلم و تلویزیون و روزنانه و مجله و کتاب و دیگر رسانه ها، بسیار اوج گرفته است و هدف اصلی بسیاری از کارها، شهرت پیدا کردن و کسب تعریف و تمجید و مدح و ثناست و این شهرت طلبی، خیلی از کارهای دینی و غیر دینی را فرا گرفته؛ تا آن جا که برپایی مراسم عزاداری و جشن در امور شخصی نیز فقط برای تامین نظر دیگران است. بدین ترتیب، اکثر اعمال ما نه در راستای توحید و خلوص و بندگی، بلکه برای کسب اعتبار و نام و جلب توجه و عواطف و احساسات دیگران صورت می گیرد و به منت گذاری و دعواها و ریختن آبروی دیگران منتهی می شود. چه بسیارند آنهایی که به دلیل ترس از حرف این و آن، خود را به قرض های کمر شکن گرفتار می کنند و مراسم سنگین برگزار می کنند، تا از قافله ریاکاران عقب نمانند! چه بسیار اعمالی که با آتش ریا می سوزند و عاملان را، نه به سوی عبودیت و یکتا پرستی، بلکه به سوی شرک و خود پرستی یعنی حب مدح و ثنا و کسب شهرت و اعتبار چند روزه اجتماعی، سیاسی و... می کشاند. متاسفانه برخی از علما برای نام و عنوان و شهرت و محبوبیت و پول و عظمت در چشم مردم و نه قربتا الی الله علم می آموزند، سخنرانی می کنند، کتاب می نویسند، مصاحبه می کنند و...
همچنین برخی از مسوولان، برای کسب رأی و شهرت و وجاهت اجتماعی- سیاسی، تا مرز فدا کردن همه چیز برای کسب جاه و شهرت پیش می روند و مسابقه تبلیغ دروغین برگزار می کنند و آنقدر پول بیت المال را صرف غیر محل مورد نیاز می نمایند که قابل کنترل نیست. و نیز افرادی در عرصه های هنری و ورزشی برای کسب شهرت و در حقیقت تبدیل شدن به بت هنری یا ورزشی، یک عمر مایه می گذارند تا نام و نانی پیدا کنند و عکس آنان در مجلات ورزشی و هنری، چشم هر دختر و پسر جوانی را خیره کند و آنان آرام گیرند و ستاره معروف گردند و آنگاه که در قبر از آنان سوال می شود عمر خویش را در چه راهی صرف کرده اید؟! چه خواهند گفت؟ برای خدا یا برای کسب شهرت؟! در راه عبودیت با هوای نفس؟!
با این مقدمه، به احادیث مربوط به ریا نظر می افکنیم:
در کتاب ثواب الاعمال، احادیث زیادی در مورد ریا نقل شده است.
امام جعفر صادق (علیه السلام) از پدارنش از رسول خدا نقل کرده که پرسیدند: فردای قیامت، نجات و رستگاری به چیست؟ فرمودند: نجات در آن است که با خدا خدعه و نیرنگ نکنید که او نیز با شما خدعه خواهد کرد، زیرا هر کس با خدا خدعه کند، خدا نیز با او به نیرنگ پاداش دهد و ایمان را از دل او بیرون برد و اگر بفهمد، در واقع با خویشتن خدعه کرده است، نه با خدا. پرسیدند: چگونه می توان با خدا خدعه کرد؟ فرمود: به امر خدای عز و جل عمل کند و منظورش غیر خدا باشد. پس در موضوع ریا از خدا بترسید، زیرا آن شرک به خداست و همانا ریاکار را در قیامت به چهار اسم بخوانند. به او گویند: ای کافر! ای فاجر! ای حیله گر! ای زیانکار! عملت بیهوده گشت و اجرت پایمال شد و بهره ای در این روز بر تو نخواهد بود؛ پاداش خود را از کسی بگیر که برای او آن عمل را انجام داده ای(99).
اکنون به عواقب چند عمل ریایی نظر می افکنیم.

علمای ریاکار

مسعده از امام صادق (علیه السلام) و او از پدرانش نقل کرده که فرمودند:
خداوند کتابی از کتب خود را بر یکی از پیغمبران فرو فرستاد و از جمله مطالب آن، این بود که برخی از مخلوقات من دین را وسیله به دست آوردن دنیا قرار می دهند. چون گرگی که لباس میش بپوشید، آنان دلهای گرگ صفت خود را با دین می آرایند؛ با این که از زهر تلخ ترند، زبانشان از عسل شیرین تر است و رفتارشان در باطن از مردار بدبوتر خواهد بود. آیا (اینان) به رحمت من مغرور شده اند، یا با من نیرنگ می زنند، یا این که بر من جرات نموده اند؟!
پس به عزتم سوگند یاد می کنم که البته آنها را دچار فتنه ای لجام گسیخته گردانم تا هر کجا که پیش آید بدون مانع کشیده شود و به همه جای زمین برود؛ آن چنان فتنه ای که فرزانه را حیران گذارد و صاحب نظر را سرگردان سازد و اندیشمند را واله و مبهوت نمایند. لباس تفرقه بر پیکر اجتماعشان بپوشانم و پاره ای را عذاب پاره دیگر بچشانم و با دشمنانم از دشمنانم انتقام گیرم و پروا نخواهم داشت(100)
امام صادق (علیه السلام) فرمودند:
برخی از علما دوست دارند علمشان را مثل گنجی پنهان دارند و کسی از آنها چیزی یاد نگیرد؛ آنها در درک اول از آتش هستند.
برخی از دانشمندان، وقتی خودشان نصیحت می نمایند (الفت می گیرند) و وقتی او را نصیحت می کنند، روی بر می تابد و قبول نمی کنند (یا وقتی نصیحت می کنند، درشتی و سرزنش می نمایند)؛ آنها در درک دوم از آتش قرار دارند.
از علما عده ای هستند که نظرشان بر این است که علم خویش را برای صاحبان پول و شرف صرف کنند و به کار گیرند و برای فقرا و مساکین علم خویش را ارزانی نمی دارند؛ آنها در طبقه سوم از آتش هستند.
برخی از علما، در علم خویش، همان شیوه و رسم ستمگران و شاهان را می پویند و اگر کسی حرف او را بر گرداند یا در کار او کوتاهی کند، غضب می کنند و خشم می گیرند؛ چنین افرادی از دانشمندان در درک چهارم جهنم هستند.
گروهی از علما، به دنبال احادیث و علوم بیهوده مسیحیان و غربیان می روند، تا با علم آنان، علم خویش را مستدل و محکم سازند و حدیث و کلام خویش را زیاد سازند؛ آنان در طبقه پنجم از درک قرار خواهند داشت.
از دانشمندان عده ای هستند که خود را بذل فتوا می کنند و می گویند: از من بپرسید! و چه بسا که او یک حرفی را نفهمد و نتواند جواب گوید! و خداوند کسانی که خود را می گیرند و به زحمت می اندازند، دوست ندارد؛ آنها را در درک ششم از آتش هستند.
و برخی از علما، علم خویش را مایه جوانمردی و عقل قرار می دهند (به بهانه علم، فضل فروشی می کنند و فخر و ریا به خرج می دهند و علم را وسیله خود نمایی قرار می دهند)؛ آنان در درک هفتم آتش قرار دارند (آخرین درجه عذاب برای ریاکاران از علما می باشد)(101)
پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود:
علم را برای مباهات و فخر فروشی بر علما نیاموزید، و علم را برای جدال با سفها یاد نگیرید و برای خود نمایی و ریا در مجالس یاد نگیرید و برای جلب مردم به سوی خودتان علم طلب نکنید، تا بر آنان ریاست کنید؛ چرا که هر کس چنین کند؛ در آتش خواهد بود و علمش در روز قیامت بر ضد خودش حجت خواهد بود؛ ولی علم را بیاموزید و به دیگران یاد دهید (علم را برای خدا و شرافت خود علم، نه به عنوان وسیله ای برای رسیدن به آرزوهای دنیایی و خواسته های نفسانی بیاموزید(102).
باز فرموده اند: هر کس علم بیاموزد برای تکبر و بزرگ فروشی، جاهل می میرد؛ و هر کس علم آموزد، ولی نکند، منافق می میرد؛ و هر کس علم را برای مناظره و مجادله و بحث (برای اثبات برتری علمی خویش) یاد گیرد، کافر و زندیق می میرد؛ و هر کس علم را برای عمل کردن خودش یاد گیرد، مومن خواهد مرد.(103).
میهمانی ریاکاران
امیر المومنین (علیه السلام) فرمود: هر کس سفره احسانی بچیند (برای جشن ازدواج یا عزاداری یا... و مردم را به مهمانی دعوت کند و نظرش مفاخرت و نشان دادن شکوهمندی خود باشد و به آن فخر فروشد، خداوند روز قیامت او را سیاه روی به عرصه محشر آورد(104)

خانه ریاکاران

پیامبر (صلی الله علیه و آله) در آخرین خطبه خویش در مدینه، عقاب و ثواب بسیاری از اعمال را بیان فرمودند که در آخر کتاب ثواب و عقاب اعمال، درج شده است. در مورد ریا آمده است.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: هر کس از روی ریا و سمعه (برای رسیدن به گوش دیگران) یعنی برای خود نمایی و شهرت طلبی، خانه ای برای خود بسازد، آن منزل را تا هفتمین طبقه زمین در روز قیامت به دوش خواهد کشید. سپس آن، چون حلقه ای آتش گرفته، بر گردن او افتد، آنگاه او را با آن حال به آتش دوزخ در افکنند. راوی گوید: پرسیدم که یا رسول الله! چگونه خانه ای از روی ریا و شهرت طلبی بنا کند؟
فرمود: خانه ای بسازد که بیش از مقدار شان و یا حاجتش باشد و یا برای فخر فروشی و بالیدن بر دیگران، آن را برای خود تهیه کند(105)
همه مردم، به ویژه سرمایه داران و بعضی از مسئوولان، باید بیشتر به حدیث فوق توجه کنند.
روضه خلد برین، خلوت مسؤولان است مایه محتشمی، خدمت مسؤولان است!د
گنج عزت که طلسمات عجایب دارد فتح آن در نظر رحمت مسئوولان است!د
قصر فردوس که رضوانش به دربانی رفت منظری از چمن عزلت مسؤولان است د
آنچه زر می شود از پرتو آن کوی سیاه کیمیایی است که در صحبت مسؤولان است!د
گنج قارون که فرو می رود از قهر هنوز دیده باشی، بیش از آن ثروت مسؤولان است!د
آن که پیشش بنهد تاج تکبر، خورشید کبریایی است که در حشمت مسؤولان است!د
ای توانگر مفروش این همه نخوت، که تو را برج زر در کنف همت مسؤولان است!د
لباس ریاکاران
هر کس لباس بپوشد و در آن به خود ببالد و به دیگران فخر فروشد، خداوند او را با قبرش در جانبی از جهنم فرو برد، و پیوسته تا آسمان ها و زمین بر قرار، است فرو رود. همانا قارون لباسی پوشید و با آن بر دیگران فخر فروخت و در زمین فرو رفت و تا قیامت همچنان فرو می رود(106)
ازدواج ریاکاران
هر کس همسری حلال برگزیند با پول حلال، ولی قصدش خودنمایی و فخر فروشی باشد، خداوند عزوجل او را جز خواری و ذلت نیفزاید، و به قدری که از آن زن کام گیرد، او را در کناری از جهنم، باز دارد، سپس در اعماق جهنم اندازد؛ آن جا که گودیش به اندازه مسافت هفتاد سال راه باشد.(107)