ازدواج موفق

نویسنده : عباس رحیمی

ازدواج نمونه

بهتر است پیش از بیان معیارهای اسلامی به نخستین ازدواج موفق در تاریخ اسلام نظر بیفکنیم که چگونه بدون هیچ یک از تشریفات امروزی انجام شد و زیباترین زندگی را در تاریخ بشر به نمایش گذاشت.
پیامبر (علیه السلام) دارای دختری است به نام فاطمه، که به سن بلوغ (9سال)رسیده است، بسیاری از اشراف به خواستگاری او آمدند و پیامبر (علیه السلام) همه را رد کرد و فرمود: ازدواج فاطمه (علیه السلام) به دست خداست، تا این که جبرئیل نازل شد و از عقد فاطمه و علی در آسمان ها خبر داد و پیامبر تصمیم گرفت فاطمه را به امر خداوند به عقد علی بن ابیطالب (علیه السلام) بسیجی فداکار در آورد.
علی را صدا زد و فرمود: قصد نداری ازدواج کنی؟ علی (علیه السلام) فرمود: چرا یا رسول الله، ولی آهی در بساط ندارم جز همین زره. حضرت فرمود: همان زره را مهریه فاطمه قرار بده. علی زره را به پانصد درهم فروخت و تحویل پیامبر (علیه السلام) داد و حضرت آن پول را به زنان داد که جهیزیه بخرند و آنان با آن پول، اثاثیه بسیار و جزیی خریدند و بدون درد سر، پیامبر عقد را جاری کرد و فاطمه را به خانه علی فرستاد و به همین آسانی زندگی دو جوان به صورت اسلام شکل گرفت و برای همه مسلمین الگو شد و این باغ نبوی دارای میوه های چون، حسن و حسین (علیه السلام) و زینب و کلثوم شد و با این که عمر این زندگی بسیار کوتاه بود، ولی موفق ترین ازدواجی بود که در تاریخ اسلام ثبت گردید.
زوج، مردی چون علی بن ابیطالب و زوجه، زنی چون حضرت زهرا (علیه السلام) است. در این ازدواج به نکات بسیار مثبتی برخوردیم که قابل توجه است.
1.ازدواج فامیلی است و مشکلی هم پیش نیامده، بنابراین نباید زیاد روی ازدواج فامیلی حساس بود و از بیخ و بن آن را نفی کرد، شاید دختر یا پسری که فامیل هستند ضمن شناخت کافی از یکدیگر، از نظر روحی و اخلاقی نیز تفاهم بیشتری داشته باشند؛ هر چند در مواردی مشکل زا است.
2.با توجه به این نظر دختر و پسر مهم است و تصمیم گیرنده نهایی آنها هستند، ولی آن ها نیز روی حرف بزرگترها حرف نزدند و نظر بزرگترها را که عاقلانه تر می توانند تصمیم بگیرند، مهم شمردند.
3.مسئله خواستگاری از طرف پدر دختر مطرح گردید؛ زیرا وقتی داماد، خوب و شایسته باشد، مانعی ندارد که پیشنهاد از سوی پدر خانواده دختر باشد.
4.مسئله شغل داماد به هیچ وجه مطرح نبود و سؤالی نشد چه دارد و چه کاره است؟
5.موضوع مهریه هیچ وقت مهم نبود؛ لذا با کمترین مهریه (پول زره)(500 درهم)موضوع تمام شد.
6.با وجود این که بسیار مهریه کم بود، اما هرگز ایرادی گرفته نشد و فقط به واجبات زندگی آن روز بسنده شد و این پانصد درهم سنت شد و تا مدت ها ازدواج ها فقط با همان پانصد درهم انجام می گرفت، پیامبر زنان خود را با پانصد درهم به ازدواج در آورد و امام جواد (علیه السلام) دختر مأمون را با مهریه جدش فاطمه، یعنی همان پانصد درهم به ازدواج در آورد. متاسفانه اکنون پانصد درهم مهر السنه را به اضافه صدها سکه و... در قباله ها می نویسند که نوعی بی اعتنایی به مهر حضرت فاطمه (علیه السلام) می باشد.
علی (علیه السلام) فرمود: السنة المحمدیه خمس ماة درهم فمن زاد علی ذالک رد الی السنة؛(14)
سنت پیامبر در مهریه فقط پانصد درهم است و کسی که بیشتر بگیرد باید به همان سنت برگردد و بیشتر از پانصد درهم بر او نیست.
7.مهریه نقد بود جهیزیه را داماد پرداخت نمود و همان مهریه به وسایلی که هر دو از آن استفاده می نمودند تبدیل شد.
8.هیچ اثری از تشریفات هزینه بردار مانند خریدار بازار، سفره عقد، جواهرات، آینه و شمعدان و ده ها خرج اسراف گونه نبود.
9.مراسم عقد و عروسی بسیار ساده گرفته شد (هر دو یکی شد)با طعام مختصری که مستمندان هم از آن بهره بردند.
10.تفاوت سنی نیز چندان اهمیت نداشت؛ لذا علی (علیه السلام) در سن 25 سالگی با زهرای نه ساله ازدواج نمود.
11.زندگی آنان با زیبایی تمام ادامه یافت و حاصل آن، چهار فرزند بود که هر یکی از دیگری بهتر هستند و دنیای روی تار موی آنان می چرخند و انسان ها به آنان فخر می کنند.
نتیجه این که در یک ازدواج موفق، ثروت یا فقر و سایر معیاری های نادرست نقشی ندارد چیزی در آن وجود داشت یک دنیا عاطفه، محبت و عشق بود و در یک کلمه، ایمان و تقوا، ایثار و فداکاری، جوان مردی و حق شناسی زیر بنای ازدواج موفق خاندان علی (علیه السلام) است.
بر این اساس، در اسلام معیارهای ازدواج که همراه خوشبختی است غیر از آن چیزهایی است که در عرف جامعه وجود دارد.
نقش ثروت، زیبایی، شهرت و مقام، صفر است؛ در حالی که تقوی اخلاق نیک، ایثار و محبت نقش اساسی دارند.
رسول خدا (علیه السلام) فرمود: من تزوج امرئة لدنیا و جمالها کان ذالک سداد من عوز؛(15)
هرکس زن را برای دین و زیبایی اش انتخاب کند راه درستی را انتخاب نموده است.
امام باقر (علیه السلام) فرمودند: مردی حضور رسول خدا (علیه السلام) رسید و عرض کرد: آیا به من دستور ازدواج می دهید؟ حضرت فرمودند: بله! ازدواج کن.
نعم: انکح و علیک بذوات الدین تربت یداک.(16) ولی همسر دین دار انتخاب کن که خیر و برکت ببینی و نیز فرمود: زن را به چهار انگیزه انتخاب می کنند: برای دینش، برای زیبایی اش و برای حسب و نسبش. علیک بذات الدین تو فقط سراغ دین دار برو.

هدف، مال و جمال نباشد

در بسیاری از احادیث از کسانی که زن را به خاطر زیبایی و ثروت او گزینش می کند مذمت شده است.
من تزوج امرئة لا یتزوجها الا لجمالها لم یر فیها ما یحب و من تزوجها لمالها و لا یتزوجها الا له کله الله الیه فعلیکم بذات الدین؛(17)
کسی که زنی را فقط به خاطر زیبایی انتخاب کند از او خیر نمی بیند و کسی که او را برای ثروت بگیرد خداوند او را به همان ثروت زن واگذار می نماید. پس بر شما باد به انتخاب زن دین دار.
و نیز امیر مؤمنان (علیه السلام) فرمود:
زنان را به خاطر زیبایی شان بگیرید، چه بسا زیبایی شان باعث هلاکتشان شود و نه برای اموالشان که بسا اموال آنها باعث طغیان آنها شود؛ ولی آنها را برای دینشان انتخاب کنید.(18)
بنابراین ثروت و زیبایی و حسب و نسب نباید ملاک ازدواج شود بلکه باید ملاک اصلی، دین و ایمان باشد که جبران آن دو را نیز خواهد نمود. در انتخاب همسر برای دختر نیز همین ملاک ها مد نظر است، دختر خانم ها نیز نباید در انتخاب همسر، ثروت یا زیبایی یا نام و شهرت شوهر مورد توجه آن ها باشد، بلکه با ایمان و تقوا و اخلاق اجتماعی او مهم ترین ملاک انتخاب است.
رسول خدا (علیه السلام) فرمود: اذ جائکم من ترضون دینه و امانته بخطب فزوجوه....؛(19)
هرگاه کسی به خواستگاری آمد و دین و امانت داری او مورد پسند بود دختر به او بدهید.
امام رضا (علیه السلام) فرمود: ان خطب الک رجل رضیت دینه و خلقه فزوجه و لا یمنعک فقره و فاقته ؛(20)
اگر مردی به خواستگاری دخترتان آمد و دین و اخلاق او را پسندیدید موافقت کنید و مبادا فقر و تهیدستی او مانع ازدواج شود که خداوند وعده داده آنها را بی نیاز گرداند.
از این حدیث معلوم می شود در زمان های گذشته، مسائل اقتصادی نیز یکی از مشکلات ازدواج بوده و هم در قرآن و هم در احادیث تذکر داده شده که این مسئله نباید مانع ازدواج شود؛ چه بسا با ازدواج، زندگی اقتصادی بهتر شود. شخصی حضور امام حسین (علیه السلام) رسید و درباره خواستگاران دخترانشان با حضرت مشورت کرد. حضرت فرمود: اگر خواستار با تقوای نزد تو آمد، دخترت را به ازدواج او درآورد؛ زیرا افراد با اگر از دست او ناراحت شود به او ستم نمی کند.
شخص با ایمان، همتای فرد با ایمان است؛ یعنی اگر دختر خانمی با ایمان بود و آقای پسری نیز با ایمان بود، همتای هم خواهند بود و هیچ چیز دیگر مانند: ثروت، زیبایی و... نباید مانع ازدواج آن ها شود.
رسول خدا (علیه السلام) فرمود: من غلام خود - زید بن حارث - را به ازدواج دختر زیبای جحش (که از اشراف بود) در آوردم.
و نیز ضباعه دختر زبیر (که از بزرگان بود)به ازدواج مقداد که از مال دنیا چیزی چیزی نداشت درآوردم تا همه بدانند ملاک ازذواج، تقوی است ان اکرمکم عند الله اتقاکم(21) که معیار شرف و سربلندی است نه چیز دیگر...

اصالت خانواده

یکی از موضوعاتی که در ازدواج موفق نقش دارد، توجه کردن به اصالت و سلامت خانواده است؛ زیرا ریشه سالم، میوه سالم می دهد.
رسول خدا (علیه السلام) فرمود:
تزوجوا فی الحجز الصالح فان العرق دساس؛(22)
ازدواج را در خانواده و دامن های شایسته ببرند؛ زیرا ریشه خانوادگی اثر گذار است.
و نیز فرمود: برای نسل و فرزندان (آینده خود)مادر خوب انتخاب کنید. فانکحوا الاکفا و انکحوا فیهم و اختاروا لنطفکو.(23)
و نیز فرمود: تخیروا لنطفکم نان النساء یلدن اشباه اخواتهن و اواتهن؛(24)
برای نسل خود مادر خوب انتخاب کنید؛ زیرا مادران، فرزندانی شبیه برادران و خواهران خود به دنیا می آورند و فرزندان ما از نظر روحی و اخلاقی به دایی و خاله خود می روند.