فهرست کتاب


انسان کامل از نگاه امام خمینی (قدس سره و الشریف) و عارفان مسلمان

محمد امین صادقی ارزگانی تهیه و تحقیق:پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، پژوهشکده فلسفه و کلام اسلامی‏

د سفر از خلق به سوی خلق بالحق

سالک در این سفر، خلایق و آثار و لوازمشان را مشاهده می کند، منافع و مضارشان را در عاجل و آجل دنیا و آخرت، رجوعشان را الی الله و کیفیت رجوع و آن چه مانع و عاتق و داعیشان است، می داند. پس به نبوت تشریعی، نبی می شود و به آن چه سعادت و شقاوتشان بدان است خبر می دهد. در این مرحله همانند مراحل گذشته، همه امور بالحق است، چرا که وجودش حقانی است و التفاتش به خلق او را از توجه به حق باز نمی دارد.(194)
نکته در خور توجه آن است که هر گاه کسی از خود به سوی دوست سفر کند و بخواهد به کمال انسانی و الهی خویش بار یابد، باید از همه منازل بین راه به خوبی گذشته و تحمل دشواری های سفر را بر جان بخرد. بدیهی است که گذر از این مراحل و عبور از این منازل برای همه کس میسور نخواهد بود و چنان که در ضمن طرح دیدگاه امام خمینی روشن خواهد شد، رسیدن به مراحل نهایی این سفرها تنها برای سفیران الهی و اوصیای بر حق آنان میسور است، پس تنها گوهر پاک است که می توان قابل فیض شده و با گذر از کتل های صعب العبور به سفر منزل مقصد و کوی مقصد بار یابد. حضرت امام در غزل نغزی به دشواری سلوک اشاره کرده است:
باید از آفاق و انفس تا جان شوی - و آنگه از جان بگذری تا در خور جانان شوی
طره گیسوی او در کف نیاید رایگان - باید اندر این طریقت پای و سر چوگان شوی
کی توانی خواند در محراب ابرویش نماز - قرن ها باید در این اندیشه سرگردان شوی
در ره خال لبش لبریز باید جام درد - رنج را افزون کنی، نی در پی درمان شوی
در هوای چشم مستش در صف مستان شیر - پای کوبی دست افشانی و هم پیمان شوی
این ره عشق است و اندر نیستی حاصل شود - بایدت از شوق، پروانه شوی، بریان شوی (195)

2. چگونگی سلوک و نتیجه آن

پس از تشریح علمی سفرهای چهارگانه باید کیفیت سلوک و راه عملی آن تبیین شود. کیفیت سلوک و چگونگی پیمودن این سفرها به طور مبسوط همان است که خواجه عبدالله انصاری به صورت منظم و زیبا در منازل السایرین بیان کرده که مسافر از منزل یقظه و بیداری سفر خویش را آغاز کرده و با پیمودن منازل فراوان و گذر از کتل های صعب العبور به وصال کوی توحید بار می یابد.
بدیهی است که تبیین و تشریح منازل این سفر نیازمند تحریر کتاب منازل السایرین خواهد بود، لکن عصاره بحث به تناسب این نوشتار طبق تقریر یکی از بزرگان طرح و تبیین می شود:
قوه عملی در نفس انسانی کارفرمای بدن جسمانی است و برای رسیدن به اوج سعادت و کمال، ناچار است مراتب چهارگانه ای را که شرح خواهم داد با سیر و حرکت معنوی عبور کند، تا از حضیض نقص حیوانیت به ذروه علیای انسانیت صعود کند:

الف تجلیه

مرتبه ای است که نفس، قوا و اعضای بدن را به مراقبت کامل تحت انقیاد و اطاعت احکام شرع و نوامیس الهیه وارد کرده تا دستورها و احکام شرعی را به طور کامل اطاعت کند تا پاکی صوری و طهارت ظاهریه در بدن نمایان شود و در نفس هم رفته رفته خوی انقیاد و ملکه تسلیم برای اراده حق، متحقق گردد. برای حصول این مرتبه عمل به دستورهای فقهی بر طبق مذهب حقه جعفری کافی است و علم فقه کاملا عهده دار این امر است.