فهرست کتاب


انسان کامل از نگاه امام خمینی (قدس سره و الشریف) و عارفان مسلمان

محمد امین صادقی ارزگانی تهیه و تحقیق:پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، پژوهشکده فلسفه و کلام اسلامی‏

فصل پنجم: راه رسیدن به مقام انسان کامل

یکی از عالی ترین مطالب در کلمات اهل معرفت مسائل مربوط به سفرهای انسان کامل است. این مسئله در کتاب های بسیاری از بزرگان اهل معنا تبیین شده، در ره آورد عرفانی امام خمینی نیز جلوه خاصی یافته است. از جمله کسانی که در این باره به طور هم آهنگ و دقیق سخن گفته، حکیم و عارف توانا محمد رضا قمشه ای است. از این رو، در آغاز، سفرهای چهارگانه انسان کامل را طبق بیان آن بزرگ مرد الهی تشریح کرده، آن گاه حقایق و معارف عرشی مربوط به آن را از دیدگاه امام خمینی بررسی خواهیم کرد.

1 اسفار اربعه

مرحوم قمشه ای در تشریح سفرهای چهارگانه می گوید: سفر معنوی به حسب اعتبار ارباب شهود چهار قسم است:

الف سفر از خلق به سوی حق

در سفر اول که از خلق و کثرات به سوی حق و وحدت است، سالک تمام حجاب های ظلمانی و نورانی که بین او و حقیقتش ازلا و ابدا وجود دارد، در نور دیده و ادامه این راه را بی حجاب می رود. به تعبیر دیگر، در این سفر از مقام نفس در مقام قلب و از قلب در مقام روح و از مقام روح به مقصد اقصا و بهجت کبرا ترقی می کند. این همان مقام جنت مزلفه است که برای اهل تقوا حاصل می شود، چنان که خدا در قرآن فرمود: و ازلفت الجنه المتقین؛ یعنی متقین از آلودگی های مقام نفس که حجب ظلمانی اند و هم چنین از انوار قلب و اضوای مقام روح که حجب نورانی اند، رهایی یافته اند، زیرا مقامات کلی انسان سه مقام است و این که گفته شده بین عبد و رب هزار حجاب است، بازگشت آن به این سه مقام کلی است: بنابراین، چون سالک بر اثر رفع آن حجاب ها به مقصد رسید، جمال حق را مشاهده می کند و ذات خودش را در حق فانی می بیند و سلطان فاینما تولوا فثم وجه الله در او ظهور می کند. چون سالک ذاتش را در حق تعالی فانی کرده است، سفر اول او به انتها می رسد و وجودش، وجود حقانی می شود، محو براو عارض شده و شطح از او صادر می شود و هرگاه عنایت الهی او را در یابد، محو او زایل شده و صحو شامل او می شود و به عبودیت خود و ربوبیت حق اقرار می کند.