عاشورا حماسه بزرگ تاریخ

نویسنده : سعید داودی، مهدی رستم نژاد

مقدمه حضرت آیه الله العظمی مکارم شیرازی

عاشورا حماسه بزرگ تاریخ
مراسم عزاداری عاشورای حسینی که هر سال با شکوه ترین و فراگیرتر از سال قبل ، در میان(اشک و آه) عاشقان مکتب سالار شهیدان برگزار می شود ، نباید ما را از روح حماسی آن غافل سازد.
اگر یک نگاه اجتماعی - ولی با دقت - به تاریخ کربلا از روز نخست تا امروز بیفکنیم ،شاهد تغییر فاحشی در برداشت های پیرامون این مکتب از این تاریخ خواهیم بود.
در آغاز،عاشورا به صورت یک حماسه ظهور کرد،سپس فقط به صورت یک حادثه غم انگیز توأم با اشک و آه در آمد ،و در قرن اخیر بار دیگر چهره آغازین خود را باز یافت ،یعنی در میان سیل اشک و آه عاشقان مکتب حسینی ،روح حماسی خود را نیز آشکار ساخت و توده های مسلمین را به حرکت در آورد.
شعارهای انقلابی هیهات منا الذلة و ان الحیاة عقیدة و جهاد که بر گرفته از تاریخ کربلا بود،در کنار اشعار پر اشک و آه محتشم:
« در بارگاه قدس که جای ملال نیست ----- سرهای قدسیان همه بر زانوی غم است.
جن و ملک بر آدمیان نوحه می کنند ----- گویا عزای اشراف اولاد آدم است»
چرخشی را در افکار خطبا و شعرا و مداحان پدید آورد و ضمن عزاداری با ارزش سنتی - که هرگز نباید فراموش شود- ابعاد حماسه کربلا نیز تشریح گردید. این حماسه مخصوصا در انقلاب اسلامی و برنامه های حزب الله جنوب لبنان و اخیرأ در عاشوراها و اربعین های عراق نقش بسیار مؤثر ایفا کرد ،و ندای کل أرض ، أرض کربلا و کل یوم عاشورا در فضای کشورهای اسلامی طنین انداز شد.
آری !به حق عاشورا یک حماسه بود،زیرا آن روز که امام حسین علیه السلام می خواست مکه را به مقصد عراق ترک گوید ،فرمود:
من کان فینا باذلا مهجته و موطنا علی لقاء الله نفسه فلیر حل معنا: هر کس آماده جانبازی و شهادت و لقاء الله است ،با من حرکت کند. (1)
الا و ان الدعی ابن قد ترکنی بین السلة و الذلة ،هیهات منا الذلة ناپاک زاده ،فرزند ناپاک مرا در میان شمشیر و ذلت مخیر ساخته ،به استقبال شمشیرها می روم و هرگز تن به ذلت نمی دهم. (2)
و یاران حسین علیه السلام در شب عاشورا این سند را امضاء کرده و گفتند: اگر یک بار نه ،هفتاد بار ،هزار بار کشته شویم و زنده شویم ،باز هم دست از یاری تو بر نمی داریم. (3)
فرزند شجاع آن حضرت علی اکبر علیه السلام در مسیر کربلا با جمله اذن لا نبالیی بالموت چون بر حق هستم از شهادت باک نداریم (4)
بر این حماسه صحه نهاد.
یاران آن حضرت هر کدام در رجزهایشان در صحنه قتال عاشورا ،روح تسلیم ناپذیری خود را در برابر دشمن ،در قالب الفاظ ریختند و دشمن را در شگفتی فرو بردند.
خواهرش زینب کبری علیه السلام در کنار پیکر خونین برادر زانو و پیکر خونین را با دو دست خود از زمین بلند کرد و گفت :خداوندا این قربانی را از ما خاندان پیامبرت قبول فرما!(5)
در خطبه آتشین شیر زن میدان کربلا در کوفه ،با صراحت آمده است :گریه می کنید و ناله سر می دهید ،به خدا بسیار بگریید و کمتر بخندید، لکه ننگی بر دامان شما نشست که با هیچ آبی پاک نمی شود. شما چگونه اجازه دادید سلاله پیغمبر اکرم علیه السلام و پناهگاه شما در مشکلات کشته شود و چراغ فروزان جامعه شما را خاموش کنند؟!(6)
و در پاسخ ابن زیاد ، آن مرد سفاک بی رحم و خطرناک با یک دنیا شجاعت فرمود: مارایت الا جمیلا ، جز خوبی و شجاعت و عظمت در کربلا ندیدم هولاء قوم کتب الله علیهم القتل فبرزوا الی مضاجعهم... آنها گروهی بودند که شهادت در سرنوشت شان رقم زده شده بود و به آرامگاه ابدی خود شتافتند و به زودی در دادگاه عدل الهی در برابر آنها ظاهر خواهی شد. (7)
و در خطبه آتشین دیگرش در شام در برابر یزید گفت :اگر حوادث سخت روزگار ،مرا در شرایطی قرار داد که مجبور شوم با تو صحبت کنم ،من تو را موجودی کوچک و بی مقدار می دانم و در خور هر گونه توبیخ و سرزنش... آنچه در توان داری انجام ده ،ولی هرگز نمی توانی نور ما را خاموش کنی و آثار ما را محو نمایی !.(8)
و سخنان فراموشی نشدنی که در خطبه های امام سجاد علیه السلام در شام و در نزدیکی مدینه آمده است ،هر کدام بیانگر روح حماسی این واقعه بزرگ تاریخ است.
در طول تاریخ نیز،بسیاری از شعرای اهل بیت علیه السلام کوشیدند تا روح حماسی عاشورا را در اشعار خود زنده نگه دارند.
دعبل شاعر شجاع و با صفا ،قصیده معروف خود را با این بیت آغاز کرد:
«مدارس آیات من تلاوة ----- و منزل وحی مفقر العرصات »
خانه های شما ای ال محمد صلی الله و علیه و اله مدارس آیات خدا بود که دشمنان نور تلاوت قرآن را در آن خاموش کردند و محل نزول وحی الهی بود که اکنون از همه چیز نهی گشته است. (9)
شعرای معاصر ما نیز رنگ و آب تازه ای به آن بخشیدند و با اشعاری از این دست :« ان کان دین محمد لم یستقم ----- الا بقتلی یا سیوف خذینیی» اگر دین محمد جز با شهادت من و رسوایی دشمن استوار نمی شود،ای شمشیرها به سراغ من آیید. (10)
یا به گفته شاعری دیگر ،به عنوان زبان حال سالار شهیدان کربلا:
«قف دون رایک فی الحیاة مجاهدا ----- ان الحیاة عقیدة و جهاد» برای حفظ مکتب و عقیده خود در زندگی بایست و جهاد کن که زندگی حقیقی چیزی جز عقیده و جهاد نیست. البته مخاطب مسلمانان و پیروان مکتب اهل بیت علیه السلام هستند.
امروز دشمنان اسلام برای محو و نابودی این آیین پاک که مزاحم منافع نامشروع آنهاست ،می کوشند مراسم عزای حسینی را از محتوا خالی کنند و روح حماسی آن را بگیرند و درس هایی که در جای جای این حماسه بزرگ تاریخی نهفته است ،به فراموشی بسپارند.
بر خطبای آگاه ،مداحان با هدف ،نویسندگان شجاع و بیدار لازم است که در حفظ محتوای این حماسه بزرگ تاریخ بکوشند و از آن برای نجات ملت های مظلوم جهان عموما و مسلمین ستمدیده خصوصا بهترین درس های را بگیرند.

بهترین روش برای مطالعه تاریخ

بسیاری از مردم - و حتی دانش آموختگان - عادت دارند حوادث تاریخی را جدای از یکدیگر مطالعه کنند که در این صورت ممکن است بسیاری از پرسش ها برای آنها بدون پاسخ بماند.
در حالی که تاریخ ،سلسله حوادثی است که مانند حلقه های زنجیر به هم پیوسته است ،هر حادثه بزرگ یا کوچک امروز ،ریشه ای در گذشته و آثاری در آینده دارد،و هر قدر حادثه بزرگ تر باشد ،ریشه ها پیچیده تر ،و آثار فزون تر خواهد بود.
کتابهای که حوادث خونبار عاشورای حسینی را شرح می دهد ،غالبا به صورت یک حادثه غم انگیز و جدا از یکدیگر حوادث تاریخی از آن یاد کرده اند ،هر چند در همان محدوده داد سخن داده باشند.
ولی اگر ریشه این حادثه عظیم را در گذشته تاریخ اسلام و حتی در عصر جاهلیت بررسی کنیم و آثار و ثمرات آن را در قرون بعد و حتی امروز مورد توجه دقیق قرار دهیم ،عاشورا عظمت و مفهوم دیگری پیدا می کند و جزء جزء این حادثه معنی می شود و پاسخ بسیاری از پرسش های مربوط به آن آشکارتر می گردد.
به دنبال پیشنهاد و آمادگی دو تن از فضلای دانشمند،جوان و با ذوق حوزه علمیه ،حجج اسلام آقایان سعید داودی و مهدی رستم نژاد ،جهت تدوین کتابی در ارتباط با قیام امام حسین علیه السلام فکر کردم خوب است این کتاب ،بر اساس عمین تفکر درباره قیام سالار شهیدان نوشته شود که از ریشه ها و انگیزه ها شروع شود ،سپس به بیان اصل وقایع از منابع معروف و معتبر بپردازد و سرانجام به بیان آثار گسترده و ثمرات مهم آن ختم گردد ،تا همه قشرها - به ویژه نسل جوان فرهیخته - با عمق این حادثه بزرگ تاریخ اسلام آشناتر شده ،و عظمت آن را با تمام وجود خود درک کنند. توفیق الهی شامل حال شد و با آمادگی این عزیزان برای انجام این کار بزرگ ، راهکارها به آنها ارائه گردید و در مسیر راه پیوسته بر کار آنها نظارت شد و آنان نیز ،بحمدالله به خوبی از عهده این مهم بر آمدند و کتاب حاضر که در موضوع خود کم نظیر است، به رشته تحریر در آمد.
کتابی است کاملا مستند و شامل تحلیل های منطقی و کاربردی که مطالعه آن برای همه قشرها - ان شاء الله - مفید و سودمند است.
و این می تواند سرآغازی باشد برای تلاش بیش تر در این زمینه ،چرا که عاشورا تعلق به همه اعصار و قرون دارد.
امیدوارم خوانندگان عزیز بتوانند با مطالعه آن ،بیش از پیش عارف به حق شهدان کربلا و مخصوصا سالار شهیدان ،شوند و از آن در زندگی خود الگو بگیرند و حماسه های عاشورا در وجودشان نقش بندد و بر عزت و سربلندی و شهامتشان بیفزاید.
قم - حوزه علمیه ناصر مکارم شیرازی خرداد ماه 1384 - ربیع الثانی 1426

سخن آغازین

«هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق ----- ثبت است بر جریده عالم دوام ما»
تاریخ بشر حوادث تلخ و شیرین بی شماری را یه یاد دارد و تاریخ سازان فراوانی را در دل خویش پرورش داده است ،ولی کمتر حادثه ای را همانند حادثه عاشورای سال 61 هجری با پی آمدهای گسترده اش به خود دیده و کمتر تاریخ سازانی همچون تاریخ سازان کربلا را به یاد می آورد.
این حادثه همچون سکه ای دارای دو روی کاملا متفاوت و متمایز از یکدیگر است ،یک روی آن خیانت ،بی وفایی ،ناجوانمردی ،ستمگری ،پلیدی ،قساوت ، بی وفایی ،بی رحمی و مهمان کشی ،و روی دیگر آن ،وفاداری ،جانبازی ،جوانمردی ،شهامت ،ستم ناپذیری ،صبر ،تسلیم در برابر قضای الهی و عبودیت حق در عالی ترین درجه آن است.
هر چند تاریخ ،حوادثی دردناک تر از این حادثه را به خود دیده و کشته های به مراتب بیش تری را شاهد بوده و قیام های خونین و حق طلبانه فراوانی را در حافظه خود به یاد دارد ،ولی آنچه که سبب امتیاز نهضت عاشورا شده ،نکاتی چند است که در دیگر حوادث مشابه تاریخ یا وجود نداشته ،و یا به این اندازه پر رنگ نبوده و یا همه این امتیازات را یک جا در خود جای نداده است.