سر سفره خدا «آشنائی با معارف قرآن کریم به شیوه پرسش و پاسخ »

نویسنده : محمد علی محمدی مترجم : تهیه مرکز فرهنگ و معارف قرآن

پیش گفتار(1)

قرآن، سرشار از حقایقی است که آدمی جز در پرتو وحی، از آن نصیبی نخواهد داشت. نعمت بزرگی که پروردگار هستی، عطای آن را بر زمینیان منتی بزرگ می داند.(2)
قرآن، چشمه سار بی پایان و فوران آب حیات است.(3)
قرآن، شورانگیزترین نغمه ای است که جانهای مشتاق را به خویش میخواند. آوای آسمانی اش در اعماق وجود حق پویان طنین انداز است و نقبی به سوی نور و آگاهی می گشاید. مروارید اشک -این مستوره مقدس -دلهای پاک را همچون لطافت شبنمی با طراوت بر گونه ها جاری می سازد.(4) و سرود وجد و ابتهاج را در دلها می سراید.(5) انذارهایش تن و جان خاشعان را به لرزش و اضطراب می آورد و بشارتهایش، امید و شوق به رحمت و فضل الهی را بارور می سازد.
قرآن، حزن، شادی، بیم و امید را در هم می آمیزد و فروغ بی پایان و شور و شتاب را در دلها می تاباند و در پرتو این تحول شگرف، جانها از هدایت و ایمان سرشار می شوند.(6)
قرآن از محبس ظلمانی ملک تا اوج تابناک و طربناک ملکوت، راه رستگاری و صراط مستقیم را در آیینه آیه های نور، تصویر می کنند و حق پویان پاک نهاد را به ضیافت خویش فرا می خواند.
چون به جان در رفت جان دیگر شود - جان که دیگر شد جهان دیگر شود
همچو حق پنهان و هم پیداست این - زنده و پاینده و گویاست این (7)
امروزه در جهان معاصر، با تراکم دانش و انفجار اطلاعات، شاهد شبهات و پرسشهای فراوان و موضوعات متنوعی هستیم که جهان پر التهاب کنونی، بویژه جوامع اسلامی را به چالش فرا خوانده و دین مداران پر سوز را به دفاع از ساحت قرآن دعوت میکند.حوزه های علمیه، پاسخ گویی به سوالات و شبهات اعتقادی را از اصلی ترین رسالت خود دانسته و همواره این نقش خطیر را ایفا کرده اند.
گروه پاسخ به پرسش ها و شبهات قرآنی در مرکز فرهنگ و معارف قرآن از زیر مجموعه های دفتر تبلیغات اسلامی، یکی از واحدهای بر خواسته از حوزه علمیه در سال 1377 با هدف پاسخ گویی به سوالات عقیدتی کار خود را آغاز کردم.
حاصل تلاش این واحد، پاسخ دهی به حدود 50 هزار پرسش در زمانی کم تر از 8 سال بود. تنوع و گستردگی پرسشها که از حدود دویست شهر از سراسر کشور ارسال شده است، رابطه مطلوب این مرکز با قشرهای مختلف جامعه اسلامی را نوید می دهد.
این تلاش صادقانه که به گسترش و تداوم ارتباطی صمیمی و پرثمر، میان حوزویان و آحاد مردم انجامید، حاصل سفارشهای موکد مقام معظم رهبری، مراجع تقلید و مسئولان بلند پایه نظام جمهوری اسلامی ایران است.
از آنجا که این پرسشها از متن جامعه برخاسته و می تواند نمایانگر شبهات و سوالات اعتقادی رایج عصر ما باشد، مرکز فرهنگ و معارف قرآن تصمیم گرفت، تا این سوالات را در مجموعه های موضوعی و صنفی (8)مستقل چاپ و منتشر نماید و در دسترس جویندگان حقایق دینی قرار دهد. در این راستا چندین جلد از مجموعه ها چاپ و منتشر شد که برخی از آنها عبارتند از: 1. پرسمان علوم قرآنی؛ 2.پرسمان قرائت قرآن؛ 3. پرسمان معاد؛ 4. امام حسین (علیه السلام) و قرآن.
قابل توجه است که:
1. اختلاف سطح علمی، تفاوت های سنی و تنوع فرهنگی پرسشگران، محققان را ملزم می ساخت که پاسخها را با توجه به ویژگیهای پرسشگر، سامان دهند؛ گاه با زبانی ساده و بیانی عامیانه، پاسخ را فهیم پذیر می ساختند و زمانی با بیان علمی تخصصی، بلاغت و مطلوبیت پاسخ فراهم می شد، با این حال در تدوین این مجموعه سعی بر این شدکه پاسخ ها تا حد امکان یکدست شود.
رسیدن به نظمی کاملا منطقی و تدوینی آرمانی با توجه به اهداف این مجموعه، کاری بس دشوار می نمود که مهم با حساسیت فراوان و جلسات متعددکارشناسی از سوی این مرکز پیگیری شد و تا حد امکان تامین گردید.
3. علاوه بر پاسخ گویی بر شبهات و پرسشهای گسترده، از اهداف دیگر این مجموعه، ارائه گزارشی از تلاش محققان برای راهیابی به پاسخی گویا، و منطبق با سطح علمی، ویژگیهای سنی، فضای روحی و نیازهای عاطفی پرسشگر است،.
4. ممکن است مستند، یا متن ارجاعی برخی از پاسخها در نگاه فرزانگان و استادان با کاستی هایی همراه باشد. این ملاحظات غالبا از نگاه ناظران علمی مرکز نیز دور نمانده، اما با توجه سطح مخاطبان و اصولی که می بایست در پاسخ دهی رعایت شود، این پاسخها برای ارسال به پرسشگر و نیز انتشار آن برای عموم، مناسب ارزیابی شده است.
5. عطوفت، شیوایی، اتقان، سادگی، اختصار، استناد و نیز ارجاع پرسش
گر به نوشته های قابل فهم و در دسترس، اصول مورد توجه در مسیر شکل گیری این پاسخهاست.
6. مجموعه ای که هم اکنون پیش روی شماست، پاسخ به پرسشهای مربوط به معارف قرآن است که از سوی نوجوانان مطرح شده و به مرکز فرهنگ و معارف قرآن رسیده است.
از کلیه افرادی که در تهیه این مجموعه، مرکز را یاری کرده اند، به ویژه آقای محمد علی محمدی که کار بازنگاری و تدوین را عهده دار بوده اند و آقای سید مجید پور طباطبایی که نظارت بر طرح را بر عهده داشتند، کمال تشکر و قدر دانی را داریم.
علی خراسانی
مسئول مرکز فرهنگ و معارف قرآن

یک - خداشناسی

1) این که می گویند: در دین اجباری نیست یعنی چه؟

اگر کسی نقاشی کشیده باشد و به نظر شما نقاشی او زیبا نباشد آیا میتواند شما را مجبور کند که نقاشی او را زیبا ببینید؟ ممکن است او شما را مجبور کند، تا بگویید آن اثر زیباست، ولی نظر قلبی و واقعی شما با زور و اجبار عوض نمی شود. چنانچه که اگرکسی را دوست نداشته باشید آیا می تواند شما را آنقدر بزند تا او را واقعا دوست داشته باشید؟ جواب روشن است. چیز هایی که به نظر و عقیده افراد بستگی دارد مانند زیبایی، زشتی، دوستی، دشمنی و... از چیز هایی است که با زور نمی توان آن را به کسی تحمیل کرد. دین و خداشناسی نیز همین طور است. اگر کسی وجود داشتن خداوند برایش ثابت نشده نمی توان به او آنقدر کتک زد، تا برایش ثابت شود و یقین کند که خداوند وجود دارد. چنانچه اگر کسی فکر کند در روی زمین سه خدا وجود دارد نمی توان با زور به او ثابت کرد که خدا یگانه است، بلکه باید به دلیل های عقلی، نظر او را اصلاح کرد. این که می گویند در دین اجباری نیست، ترجمه آیه: لا اکراه فی الدین... است و معنای آن این است که دین از امور اعتقادی بوده و باید با دلیل و عقل ثابت شود.(9) برای آگاهی بیشتر، مطالعه کتاب آزادی از دیدگاه علامه طباطبایی، نوشته علیرضا خراباتی منش، مناسب است.