فهرست کتاب


آداب معاشرت با مردم در سیره و سخن پیشوایان ترجمه کتاب العشرة وسایل الشیعه

شیخ حر عاملی ترجمه:محمد علی مقدس

باب یکصد و هفدهم: خاموشی و سکوت جز در امر خیر

1. قال أبو الحسن (علیه السلام): من علامات الفقه العلم و الحلم و الصمت ان الصمت باب من أبواب الحکمة، ان الصمت یکسب المحبد انه دلیل علی کل خیر.
حضرت ابوالحسن (علیه السلام) فرمود: از علامتهای فقه (بصیرت در دین)، علم و حلم و سکوت است، سکون دری از درهایحکمت است، سکوت کسب محبت می کند، و دلیل بر هر خیری است.
2. عن أبی الحسن الرضا (علیه السلام) قال: ان من علامات الفقه الحلم و الصمت.
ابوالحسن امام رضا (علیه السلام) فرمود: بردباری و سکوت از علامتهای فقه است.
3. عن أبی حمزة قال: سمعت أبا جعفر (علیه السلام) یقول: انما شیعتنا الخرس.
ابو حمزه گوید: از امام باقر (علیه السلام) شنیدم که می فرمود: شیعیان ما گنگ (لال) می باشند. (بردبارند)
4. عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: قال رسول الله لرجل أتاه: ألا أدلک علی أمر یدخلک الله به الجنة؟ قال: بلی یا رسول الله، قال: أنل مما أنالک الله، قال: فان کنت أحوج ممن أنیله، قال: فانصر المظلوم، قال: فان کنت أضعف ممن أنصره، قال: فاصنع للأخرق یعنی أشر علیه، قال: فان کنت أخرق ممن أصنع له: قال: فأصمت لسانک الا من خیر أما یسرک أن تکون فیک خصلة من هذه الخصال تجرک الی الجنة.
امام صادق (علیه السلام) از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل کرده که به مردی که خدمت او آمده بود فرمود: می خواهی تو را به کاری راهنمائی کنم که خدا به واسطه آن تو را به بهشت ببرد؟
گفت: بلی یا رسول الله، فرمود:
- از آنچه خدا به تو داده به دیگران بده.
- اگر خودم محتاج تر از کسی باشم که می خواهم به او کمک کنم؟
- مظلوم را یاری کن.
- اگر خودم از او ناتوان تر باشم؟
- نادان را راهنمائی کن.
- اگر خودم از او نادان تر باشم؟
- زبانت را ببند و سکوت کن مگر از خیر و نیکی، آیا خشنود نمی شوی از اینکه یکی ازاین خصلتها در تو باشد تا تو را به بهشت بکشاند؟
5. عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: قال لقمان لابنه: یا بنی ان کنت زعمت أن الکلام من فضة فان السکوت من ذهب.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: لقمان به فرزندش فرمود: فرزندم! اگر تو گمان می کنی که سخن از نقره است، پس بدان که سکوت از طلا است.
6. عن الوشاء قال: سمعت الرضا (علیه السلام) یقول: کان الرجل من بنی اسرائیل اذا أراد العبادة صمت قبل ذلک عشر سنین.
وشاء گوید: از امام رضا (علیه السلام) شنیدم می فرمود: هرگاه مردی از بنی اسرائیل می خواست عبادت کند، قبل از آن، ده سال سکوت اختیار می کرد.
7. عن أبی عبدالله (علیه السلام) فی وصیته لأصحابه قال: ایاکم أن تزلقوا ألسنتکم بقول الزور و البهتان و الاثم و العدوان فانکم ان کففتم ألسنتکم عما یکرهه الله مما نهاکم عنه کان ذلک خیرا لکم من أن تذلقوا ألسنتکم به فان ذلق اللسان فیما یکره الله و ما نهی عنه مرداة العبید عند الله و مقت من الله و صمم و عمی یورثه الله ایاه یوم القیامة.
امام صادق (علیه السلام) در وصیت خود به اصحابش فرمود: برحذر باشید از اینکه زبان خود را به گفتن دروغ و تهمت و گناه و دشمنی بگشائید، چرا که اگر زبانتان را از آنچه خدا دوست نمی دارد و از آن نهی کرده باز دارید، برایتان بهتر از شیرین زبانی در این امور است، زیرا چرخش زبان در اموری که خدا نمی پسندد و از آن منع کرده، موجب پستی مقام بنده نزد خدا و تنفر و کینه شدید او است، و خداوند او را در قیامت کر و کور خواهد نمود...
8. قال رسول الله صلی الله علیه وآله: أمسک لسانک فانها صدقة تتصدق بها علی نفسک، ثم قال: و لا یعرف عبد حقیقد الایمان یخزن لسانه.
از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل کرده اند که فرمود: زبان خود را نگاه دار که آن صدقه ای است که آنرا بر خود صدقه می دهی سپس فرمود: و هیچ بنده ای حقیقت ایمان را نمی شناسد مگر اینکه زبان خویش را پنهان کند (و سکوت نماید.)
9. عن أبی عبدالله قال: لا یزال العبد المومن یکتب محسنا ما دام ساکتا فاذا تکلم کتب محسنا أو مسیئا.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: بنده مومن همواره تا ساکت است نیکوکار محسوب می شود ولی هنگامی که سخن می گوید، یا نیکوکار شمرده می شود یا گنهکار (تا چه بگوید.)
10. محمد بن علی بن الحسین قال: و قال (علیه السلام): کلام فی حق خیر من سکوت علی باطل.
و باز فرمود: گفتن حق بهتر از سکوت بر باطل است.
11. قال: و قال الصادق (علیه السلام): الصمت کنز وافر، و زین الحلیم، و ستر الجاهل.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: سکوت، گنج پربار، و زینت بردبار، و پوشش نادان است.
12. عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: ما عبدالله بشی ء مثل الصمت، و المشی الی بیت الله.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: خداوند به هیچ چیز مانند سکوت، و رفتن به حج بیت الله عبادت نشده است.
13. عن علی بن مهزیار رفعه قال: یأتی علی الناس زمان تکون العافیة عشرد أجزاء تسعة منها فی اعتزال الناس، و واحدة فی الصمت.
از آن حضرت نقل شده که فرمود: روزگاری بر مردم خواهد آمد که در آن، عافیت و رستگاری ده بخش خواهد بود، نه بخش آن در کناره گیری از مردم و یک بخش آن در سکوت است.
14. قال أبو الحسن الرضا (علیه السلام): من علامات الفقه العلم و الحلم و الصمت، ان الصمت باب من أبواب الحکمة ان الصمت یکسب المحبة انه دلیل علی کل خیر.
امام رضا (علیه السلام) فرمود: علم و حلم و سکوت از نشانه های فقه و دین شناسی است. آری سکوت دری از درهای حکمت است سکوت جلب محبت می کند، و دلیل و راهنما بر هر امر خیری است.
15. عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: النوم راحة الجسد، و النطق راحة للروح، و السکوت راحد للعقل.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: خواب سبب آرامش تن، و سخن موجب آرامش روح، و سکوت موجب آرامش عقل است.
16. عن علی بن الحسین علیهما السلام قال: القول الحسن یثری المال، و ینمی الرزق، و ینسی فی الأجل، و یحبب الی الأهل، و یدخل الجنة.
امام زین العابدین (علیه السلام) فرمود: گفتار نیک، مال را افزون، و روزی را فراوان می کند، و مرگ را به تاخیر می اندازد، و انسان را نزد خانواده محبوب می سازد و به بهشت وارد می نماید.
17. قال داود لسلیمان علیهما السلام یا بنی علیک بطول الصمت، فان الندامة علی طول الصمت مرة واحدة خیر من الندامة علی کثرة الکلام مرات یا بنی لو أن الکلام کان من فضة کان ینبغی للصمت أن یکون من ذهب.
امام صادق از پدرانش علیهم السلام نقل کرده که: داود به سلیمان علیهم السلام فرمود: فرزندم! ملازم سکوت طولانی باش، زیرا یک مرتبه پشیمانی از سکوت طولانی، بهتر از چندین بار پشیمانی از پرگوئی است، فرزندم! اگر سخن گفتن از نقره باشد، شایسته است که سکوت از طلا باشد.
18. عن أمیر المومنین (علیه السلام) أنه قال لا خیر فی الصمت عن الحکم کما أنه لا خیر فی القول بالجهل.
أمیرالمومنین (علیه السلام) فرمود: خیری در دم فرو بستن از گفتار حکمت آمیز نیست، همچنان که خیری در گفتار از روی نادانی نیست.
19. قال: و قال (علیه السلام): بکثرة الصمت تکون الهیبة.
أمیرالمومنین (علیه السلام) فرمود: شکوه و بزرگی، با سکوت زیاد فراهم می گردد.
20. قال: و قال (علیه السلام): من کثر کلامه کثر خطؤه، و من کثر خطؤه قل حیاؤه و من قل حیاؤه، قل ورعه و من قل ورعه، مات قلبه، و من مات قلبه دخل النار.
و باز فرمود: کسی که گفتارش زیاد باشد، اشتباهش زیاد خواهد بود، و کسی که اشتباهش زیاد باشد، شرم و حیای او کم خواهد بود، و هر کس که کم حیا باشد، ورع و تقوایش کم خواهد بود. و هر که کم ورع باشد، دلمرده خواهد شد، و هر کس دل مرده شود، به آتش وارد خواهد شد.
21. قال: و قال (علیه السلام): الکلام فی وثاقک ما لم تتکلم به، فاذا تکلمت به صرت فی وثاقه، فاحزن لسنک کما تخزن ذهبک و ورقک، فرب کلمد سلبت نعمة.
و باز آن حضرت فرمود: تا سخن نگفته باشی سخن در اختیار تو است، ولی پس از گفتار، تو در گرو و اختیار سخن قرار خواهی گرفت، پس زبان خویش را همانند طلا و نقره ات پنهان دار، که چه بسا یک کلمه، موجب از دست رفتن نعمتی خواهد شد.
مؤلف: در این باره روایات دیگری خواهد آمد.

باب یکصد و هجدهم: ترجیح گفتار نیک بر سکوت

1. عن أبی ذر، عن النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) فی وصیته له قال: یا أبا ذر الذاکر فی الغافلین کالمقاتل فی الفارین فی سبیل الله، یا أبا ذر الجلیس الصالح خیر من الوحدة، و الوحدة خیر من جلیس السوء و املاء الخیر خیر من السکوت، و السکوت خیر من املاء الشر یا .با ذر اترک فضول الکلام، و حسبک من الکلام ما تبلغ به حاجتک یا أبا ذر کفی بالمرء کذبا أن یحدث بکل ما سمع، یا أبا ذر انه ما من شی ء أحق بطول السجن من اللسان، یا أبا ذر ان الله عند لسان کل قائل، فلیتق الله امرؤ و لیعلم ما یقول.
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در وصیتش به ابوذر فرمود: ای ابوذر! کسی که در میان غافلین (کسانی که خدا را فراموش کرده اند) به یاد خدا باشد، مانند کسی است که در میان فرار کنندگان از جنگ، در راه خدا با دشمنان بجنگد، ای ابوذر! همنشین شایسته بهتر از تنهائی، و تنهائی بهتر از همنشین بد است .و بیان کردن خیر بهتر از سکوت، و سکوت بهتر از املاء و بیان شر و بدی است، ای ابوذر، گفتار زیادی و غیر لازم را رها کن، برای تو گفتن به اندازه ای
که نیازت را برطرف کند کافی است، ای ابوذر، در دروغگویی انسان کافی است که هر چه را می شنود بازگو کند، ای ابوذر! هیچ چیز مانند زبان سزاوار زندان طولانی نیست، ای ابوذر! خداوند نزد زبان هر گوینده ای است، پس انسان باید از خدا بترسد، و بداند چه می گوید.
2. عن علی بن الحسین علیهما أنه سئل عن الکلام و السکوت أیهما أفضل، فقال (علیه السلام): لکل واحد منهما آفات فاذا سلما من الافات فالکلام أفضل من السکوت، قیل: و کیف ذاک یا ابن رسول الله صلی الله علیه وآله؟ فقال: لأن الله عزوجل ما بعث الأنبیاء و الأوصیاء بالسکوت، انما بعثهم بالکلام، و لا استحقت الجنة بالسکوت، و لا استوجبت ولایة الله بالسکوت، و لا وقیت النار بالسکوت، و لا تجنب سخط الله بالسکوت، انما ذلک کله بالکلام، ما کنت لأعدل القمر بالشمس، انک لتصف فضل السکوت بالکلام، و لست تصف فضل الکلام بالسکوت.
از امام سجاد (علیه السلام) پرسیدند: سخن گفتن بهتر است یا سکوت؟ امام (علیه السلام) فرمود: هر دو دارای آفتهائی هستند، اگر از آفات در امان باشند، گفتار بهتر از سکوت است، گفتند: ای فرزند رسول الله! چرا گفتار بهتر است؟ فرمود: برای اینکه: خدا پیامبران و اوصیاء ایشان را به سکوت مبعوث نکرده است، بلکه آنان را برای گفتن برانگیخته است، انسان با سکوت شایستگی بهشت را پیدا نمی کند، و با سکوت مستوجب ولایت الهی نمی شود، با سکوت نمی توان از آتش جهنم رهائی یافت، و با سکوت نمی توان از خشم خدا اجتناب نمود، همه اینها با کلام و گفتار میسر میشود، من ماه را با خورشید برابر نمی دانم، تو فضیلت سکوت را با گفتن توصیف می کنی، ولی نمی توانی فضیلت گفتن را با سکوت توصیف کنی.
مؤلف: قبلا هم در این باره روایی نقل شد.

باب یکصد و نوزدهم: وجوب حفظ زبان از گفتار نامشروع

1. عن علی بن الحسین (علیه السلام) قال: ان لسان ابن آدم یشرف کل یوم علی جوارحه کل صباح فیقول: کیف أصبحتم؟ فیقوللون بخیر ان ترکتنا، و یقولون: الله الله فینا، و یناشدونه و یقولون: انما نثاب و نعاقب بک.
امام سجاد (علیه السلام) فرمود: هر روز صبح زبان آدمی زاد بر سایر اعضاء حضور می یابد و می گوید: چگونه وارد صبح شدید؟ (صبحتان بخیر.) می گویند: به خیر و خوبی، اگر رهایمان کنی (دست از ما برداری)، و می گویند: خدا را، خدا را درباره ما در نظر بگیر، و او را قسم می دهند و می گویند: ما توسط تو مستوجب ثواب و عقوبت می شویم.
2. عن أبی علی الجوانی قال شهدت أبا عبدالله (علیه السلام) و هو یقول لمولی له یقال له: سالم و وضع یده علی شفته و قال: یا سالم احفظ لسانک تسلم، و لا تحمل الناس علی رقابنا.
ابو علی جوانی گوید: خدمت امام صادق (علیه السلام) رسیدم دیدم با (غلام یا) یکی از دوستدارانش به نام سالم صحبت می کند، و در حالیکه دست خود را بر لب نهاده بود می فرمود: ای سالم! زبانت را نگاه دار تا سالم بمانی، و مردم را بر گردن ما سوار مکنی.
3. حضرت أبا الحسن (علیه السلام) و قال له رجل: أوصنی، فقال: احفظ لسانک تعز و لا تمکن الناس من قیادک فتذل رقبتک.
عثمان بن عیسی می گوید: به حضور ابوالحسن (علیه السلام) رسیدم در حالیکه مردی به او می گفت: مرا نصیحت کن، فرمود: زبانت را نگه دار تا عزیز باشی، و افسار خود را بدست مردم مده تا به ذلت کشیده نشوی.
4. عن أبی عبدالله (علیه السلام) فی قول الله عزوجل ألم تر الی الذین قیل لهم کفوا أیدیکم، قال: یعنی کفوا ألسنتکم.
امام صادق (علیه السلام) در تفسیر آیه: الم تر الی الذین قیل لهم کفوا ایدیکم (آیا توجه نمی کنی به کسانی که به آنها گفته شد: دست خود را نگه دارید) فرمود: یعنی زبان خود را نگه دارید.
5. عن أبی عبدالله (علیه السلام) أنه قال لرجل و قد کلمه بکلام کثیر فقال أیها الرجل تحتقر الکلام و تستصغره ان الله لم یبعث رسله حیث بعثها و معها فضة و لا ذهب، و لکن بعثها بالکلام، و انما عرف الله نفسه الی خلقه بالکلام و الدلالات علیه و الأعلام.
امام صادق (علیه السلام) به مردی که با او بسیار صحبت کرده بود فرمود: ای مرد! تو سخن را حقیر و کوچک می شماری، خداوند وقتی پیامبرانش را مبعوث فرمود، با آنها نقره و طلا نفرستاد، بلکه ایشان را با کلام و سخن مبعوث نمود، و همانا خدا با کلام و با دلالتها و آگاه ساختن مخلوقاتش خود را به آنان شناساند.
6. قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) نجاة المومن حفظ لسانه.
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: نجات مومن، نگه داشتن زبانش می باشد.
7. عن أبی بصیر قال: سمعت أبا جعفر (علیه السلام) یقول: کان .بو ذر رحمه الله یقول: یا مبتغی العلم ان هذا اللسان مفتاح خیر، و مفتاح شر، فاختم علی لسانک کما تختم علی ذهبک و ورقک.
ابو بصیر گوید: از امام محمد باقر (علیه السلام) شنیدم که می فرمود: ابوذر رحمة الله می گفت: ای جوینده دانش! این زبان کلید خیر و کلید شر است، پس بر زبانت مهر بزن (و آنرا محفوظ دار) همچنانکه بر طلا و نقره ات مهر می زنی.
8. جاء رجل الی النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) فقال: یا رسول الله أوصنی، فقال احفظ لسانک، قال یا رسول الله أوصنی، قال احفظ لسانک، قال یا رسول الله أوصنی قال احفظ لسانک و یحک و هل یکب الناس علی مناخرهم فی النار الا حصائد ألسنتهم.
گویند مردی خدمت رسولخدا (صلی الله علیه و آله و سلم) آمدو عرض کرد: یا رسول الله! مرا نصیحت کن، فرمود: زبانت را نگه دار، باز گفت: یا رسول الله نصیحتم کن. و باز فرمود: زبانت را نگه دار، بار سوم گفت: یا رسول الله، نصیحتم کن، و باز فرمود: زبانت را نگه دار، وای بر تو، آنان چیزی جز دست آوردهای زبان، مردم را به رو (از سر) در آتش جهنم می اندازد؟!
9. عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: فی حکمة آل داود، علی العاقل أن یکون عارفا بأهل زمانه، مقبلا علی شأنه، حافظا للسانه.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: در حکمت آل داود آمده: بر عاقل لازم است که اهل زمان خود را بشناسد، شئونات و موقعیت خود را حفظ کند، و زبانش را نگه دارد.
10. عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: ما من یوم الا و کل عضو من أعضاء الجسد یکفر اللسان یقول: نشدتک الله أن نعذب فیک.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: روزی نیست که تمام اعضاء بدن در مقابل زبان تعظیم نکنند، و نگویند: ترا به خدا قسم کاری نکن که موجب عذاب ما شوی.
11. عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: قال رسول الله صلی الله علیه وآله: ان کان فی شی ء شؤم ففی اللسان.
امام صادق (علیه السلام) از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل کرده که فرمود: اگر در چیزی شومی و نحوستی باشد، در زبان خواهد بود.
12. فی نهج البلاغة عن أمیرالمومنین (علیه السلام) قال: اللسان سبع عقور، ان خلی عنه عقر.
در نهج البلاغه آمده است: أمیرالمومنین (علیه السلام) فرمود: زبان حیوان درنده ای است که اگر رها شود می درد.
13. قال: و قال (علیه السلام): اذا تم العقل نقص الکلاام.
و فرمود: وقتی عقل کامل شد، گفتار کم می شود.
14. عن الصادق جعفر بن محمد علیهما السلام قال: فی حکمة آل داود: ینبغی للعاقل أن یکون مقبلا علی شأنه حافظا للسانه عارفا بأهل زمانه.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: در حکمت آل داود است که: بر عاقل شایسته است که به شأن خود اهتمام ورزد، زبان خود را نگه دارد، و اهل زمان خود را بشناسد.
15. عن أمیرالمومنین (علیه السلام) فی وصیته لمحمد بن الحنفید قال: و ما خلق الله عزوجل شیئا أحسن من الکلام و لا أقبح منه بالکلام ابیضت الوجوه و بالکلام اسودت الوجوه، و اعلم أن الکلام فی وثاقک ما لم تتکلم به فاذا تکلمت به صرت فی وثاقه، فاخزن لسانک کما تحزن ذهبک و ورقک، فان اللسان کلب عقور، فان أنت خلیته عقر، و رب کلمة سلبت نعمة، من سیب عذاره قاده الی کل کریهة و فضیحة، ثم لم یخلص من دهره الا علی مقت من الله و ذم من الناس.
أمیرالمومنین (علیه السلام) در وصیتش به محمد بن حنفیه فرمود: خداوند عزوجل هیچ چیز بهتر از سخن، و نیز زشت تر از آن نیافریده است، با سخن، روها سفید، و با سخن صورتها سیاه می شود. بدان که تا سخن نگفته باشی، سخن در اختیار تو است، ولی وقتی سخن گفتی تو در گرو و اختیار سخن قرار خواهی گرفت.
بنابراین همانطور که طلا و نقره ات را پنهان می کنی، زبانت را نیز پنهان و حفظ کن، چرا که زبان سگ درنده است، اگر رهایش کنی می درد، چه بسا گفتن یک کلمه نعمت را از دست انسان خارج می کند، کسی که صورت خود را آزاد بگذارد (و از گناه پروا نداشته باشد)، این کار او را به هر کار زشت و فضاحت باری می کشاند، و در نتیجه از روزگار خود خلاص و نجات نخواهد یافت مگر با خشم خدا و بدگوئی مردم (بدنامی)
16. عن علی (علیه السلام) قال: ما من شی ء أحق بطول السجن من اللسان.
أمیرالمومنین (علیه السلام) فرمود: هیچ چیز مانند زبان مستوجب زندان طولانی نیست.
17. عن أبی الحسن الرضا (علیه السلام) عن أبیه قال: قال أبو عبدالله (علیه السلام) نجاة المومن فی حفظ لسانه، قال: و قال أمیرالمومنین (علیه السلام) من حفظ لسانه سترالله عورته.
امام رضا از پدرش (علیه السلام) نقل می کند که امام صادق (علیه السلام) فرمود: نجات مومن در حفظ زبان اوست.
و أمیرالمومنین (علیه السلام) فرمود: کسی که زبان خود را نگه دارد، خدا عیوب او را می پوشاند.
18. عن سلیمان بن مهران قال: دخلت علی الصادق جعفر بن محمد علیهما السلام و عنده نفر من الشیعة فسمعته و هو یقول: معاشر الشیعة کونوا لنا زینا، و لا تکونوا علینا شینا، قولوا للناس حسنا، و احفظوا ألسنتکم و کفوها عن الفضول، و قبیح القول.
سلیمان بن مهران گفت: بر امام صادق (علیه السلام) وارد شدم در حالیکه عده ای از شیعیان در محضر او بودند، شنیدم که می فرمود: ای جماعت شیعه! برای ما زینت (و آبرو) باشید و موجب ننگ و عار برای ما نباشید، با مردم با زبان خوش صحبت کنید، زبان خود را حفظ کنید و آنرا از حرفهای زیادی و بیهوده، و گفتار زشت باز دارید.
19. قال رسول الله صلی الله علیه وآله: لا تکثروا الکلام بغیر ذکر الله، فان کثرة الکلام بغیر ذکر الله قسو القلب، ان أبعد الناس من الله القلب القاسی.
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: از گفتار زیاد جز ذکر خدا خودداری کنید، زیرا گفتار بسیار - مگر ذکر خدا - موجب قساوت قلب می شود، همانا دورترین مردم از (رحمت) خدا، قلب با قساوت (سنگدل) است.
20. عن أبی عبدالله جعفر بن محمد الصادق (علیه السلام) أنه قال لأصحابه اسمعوا منی کلاما هو خیر لکم من الدهم الموقفد، لا یتکلم أحدکم بما لا یعنیه و لیدع کثیرا من الکلام فیما یعنیه حتی یجد له موضعا فرب متکلم فی غیر موضعه جنی علی نفسه بکلامه، و لا یمارین أحدکم حلیما و لا سفیها، فانه من ماری حلیما أقصاه و من ماری سفیها أرداه، و اذکروا أخاکم اذا غاب عنکم بأحسن ما تحبون أن تذکروا اذا غبتم عنه، و اعملوا عمل من یعلم أنه مجازی بالاحسان، مأخوذ بالاجرام.
امام جعفر صادق (علیه السلام) به اصحاب خود فرمود: کلامی را از من بشنوید که برایتان ازدرهم اندوخته بهتر است: هیچ کدامتان به سخنان بی فایده لب نگشائید، و بسیاری از گفتارهای سودمند را نیز رها کنید مگر در جائی که باید گفت: زیرا چه بسا گوینده ای که بی موقع سخن می گوید و خود را بدان واسطه گرفتار می کند، و هیچ یک از شما با شخص بردبار یا نادان و سفیه به مراء و جدال نپردازد، زیرا کسی که با انسان حلیم و بردبار جدال و کشمکش کند، حلیم او را از پای در آورد و محکوم سازد، و کسی که با سفیه جدال کند، او را خوار و پست کند، و اگر برادرتان از شما دور و غایب شد، او را یاد کنید به بهترین صورتی که دوست دارید، هنگامغیبت شما، او شما را یاد کند، و مانند کسی عمل کنید که میداند در مقابل خوبیها پاداش خوب خواهد داشت، و در مقابل جرم و گناه عقوبت خواهد یافت.
21. عن أبی عبدالله، عن آبائه، عن علی (علیه السلام) قال نثلاث منجیات: تکف لسانک، و تبکی علی خطیئتک، و یسعک بیتک.
حضرت علی (علیه السلام) فرمود: سه چیز نجات دهنده است: 1. زبانت را از گفتن باز داری، 2. بر گناهانت گریه کنی، 3. خانه ات وسیع باشد.
22. عن أبی جعفر (علیه السلام) قال: قال یا فضیل بلغ من لقیت من موالینا السلام و قل لهم انی أقول: انی لا أغنی عنهم من الله شیئا الا بورع، فاحفظوا ألسنتکم، و کفوا أیدیکم، و علیکم بالصبر و الصلاة ان الله مع الصابرین.
فضیل بن یسار گوید: امام باقر (علیه السلام) فرمود: ای فضیل! از دوستان ما هر که را دیدی سلام برسان و از طرف من به آنان بگو: من نمی توانم در مقابل کارهای ناشایسته شما پیش خدا وساطت کنم مگر اینکه ورع و پارسائی داشته باشید، پس زبانتان را حفظ کنید، و دست خود را (از تعدی) باز دارید، و بر شما باد به صبر و نماز که خدا با صابران است.
23. عن جعفر بن محمد، عن أبیه عن آبائه: أن رسول الله صلی الله علیه وآله قال: ان علی لسان کل قائل رقیبا، فلیتق الله العبد و لینظر ما یقول.
امام صادق از پدرش و او از پدرانش علیهم السلام نقل کرده اند که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود بر زبان هر گوینده ای مراقبی است (که گفتارش را ثبت و ضبط می کند)، پس بنده بایداز خدا بترسد و توجه کند که چه می گوید.
24. عن جعفر عن أبیه عن جده قال: من حسن اسلام المرء ترکه ما لا یعنیه.
امام صادق از پدرش، از جدش علیهم السلام نقل کرده که فرمود: ترک و رها کردن کارهای بیهوده، دلیل خوبی و درستی اسلام انسان است.
مؤلف: در این زمینه روایاتی گذشت و باز هم خواهد آمد.