فهرست کتاب


آداب معاشرت با مردم در سیره و سخن پیشوایان ترجمه کتاب العشرة وسایل الشیعه

شیخ حر عاملی ترجمه:محمد علی مقدس

باب یکصد و سیزدهم: گذشت از ستمکار و نیکی به بدکار

1. عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: قال رسول الله فی خطبة: ألا أخبرکم بخیر خلائق الدنیا و الاخرة؟ العفو عمن ظلمک و تصل من قطعک، و الاحسان الی من أساء الیک و اعطاء من حرمک.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ضمن خطبه ای فرمود: می خواهید شما را از بهترین خلق و خوی دنیا و آخرت با خبر سازم؟ عفو و گذشت از کسی که به شما ظلم کند و ارتباط با کسی که با شما قطع رابطه کند، و احسان و نیکی با کسی که با شما بدی کند، و عطا و بخشش به کسی که شما را (از بخشش خود) محروم سازد.
2. عن أبی حمزة الثمالی، عن علی بن الحسین علیهما السلام قال: سمعته یقول: اذا کان یوم القیامة جمع الله تبارک و تعالی الأولین و الاخرین فی صعید واحد، ثم ینادی مناد .ین أهل الفضل؟ قال: فیقوم عنق من الناس فتتلقاهم الملائکة فیقولون: و ما کان فضلکم؟ فیقولون: کنا نصل من قطعنا و نعطی من حرمنا و نعفو عمن ظلمنا، قال: فیقال لهم: صدقتم ادخلوا الجنة.
ابو حمزه ثمالی گوید: از امام زین العابدین (علیه السلام) شنیدم که می فرمود: روز قیامت خداوند تبارک و تعالی اولین و آخرین (تمام مردم) را یکجا جمع می کند سپس فریادگری فریاد می کند: اهل فضل (برتران) کجایند؟ پس عده ای از مردم از جا بلند می شوند، ملائکه با آنان ملاقات کرده می گویند: برتری شما در چیست؟ در جواب گویند: ما چنین بودیم که هر کس از ما می برید ما به او می پیوستیم، و هر که ما را محروم می کرد، به او عطا میکردیم، و هر کس به ما ستم می نمود او را می بخشیدیم. امام فرمود: آنگاه به ایشان گفته می شود: راست گفتید، وارد بهشت شوید.
3. قال أبو عبدالله (علیه السلام): ثلاث من مکارم الدنیا و الاخرة: تعفو عمن ظلمک، و تصل من قطعک، و تحلم اذا جهل علیک.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: سه چیز از بزرگواریهای دنیا و آخرت است: کسی را که به تو ستم کرده ببخشی، به کسی که از تو بریده بپیوندی، و اگر با تو نابخردی و بی ادبی کردند بردباری کنی.
4. عن أبی جعفر (علیه السلام) قال: ثلاث لا یزید الله بهن المرء المسلم الا عزا الصفح عمن ظلمه، و اعطاء من حرمه، و الصلة لمن قطعه.
امام باقر (علیه السلام) فرمود: سه چیز است که خداوند عزت شخص مسلمان را به خاطر آنها زیادتر می کند؛ گذشت از کسی که به او ظلم کرده، بخشش به کسی که او را محروم ساخته و پیوند با کسی که از او گسسته.
5. قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) ألا أدلکم علی خیر خلائق الدنیا و الاخرة؟ تصل من قطعک، و تعطی من حرمک، و تعفو عمن ظلمک.
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: میخواهید شما را به بهترین خلق و خوی دنیا و آخرت راهنمایی کنم؟: هر که از شما برید به او بپیوندید، هر که شما را محروم ساخت به او عطا و بخشش کنید، و هر کس به شما ستم نمود از او در گذرید.
6. قال رسول الله صلی الله علیه وآله: علیکم بمکارم الأخلاق فان ربی بعثنی بها، و ان من مکارم الأخلاق أن یعفو الرجل عمن ظلمه، و یعطی، من حرمه و یصل من قطعه، و أن یعود من لا یعوده.
امام رضا (علیه السلام) از پدرانش علیهم السلام از رسول خدا صلی الله علیه وآله نقل کرده که فرمود: به اخلاق نیک روی آورید که پرودرگارم مرا به خاطر آن برانگیخت، و از جمله مکارم اخلاق این است که انسان از کسی که به او ستم کرده در گذرد، و به کسی که او را محروم ساخته بخشش کند و با کسی که (پیوند دوستی یا خویشاوندی را) از او گسسته بپیوندد، و از کسی که به دیدن او نمی آید دیدن کند.
7. عن أمیرالمومنین (علیه السلام) فی وصیته لمحمد بن الحنفیه قال: لا یکونن أخوک علی قطیعتک أقوی منک علی صلته، و لا علی الاساءة الیک أقدر منک علی الاحسان الیه.
أمیرالمومنین (علیه السلام) در وصیت خود به محمد بن حنفیه فرمود: مبادا برادر تو در قطع پیوند نیرومندتر از تو باشد در ایجاد ارتباط و صله رحم، و مبادا که قدرت او در بدی کردن به تو بیش از قدرت تو در نیکی کردن به او باشد.
8. عن زرارة قال: سمعت أبا عبدالله (علیه السلام) یقول: أنا أهل بیت مروءتنا العفو عمن ظلمنا.
زراره گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که می فرمود: ما خانواده ای هستیم که جوانمردی ما عفو و گذشت از کسانی است که به ما ظلم می کنند.
9. عن علی بن جعفر بن محمد أن محمد بن اسماعیل سأله أن یستأذن عمه أبا الحسن موسی (علیه السلام) فی الخروج الی العراق قال: فأذن له، فقام محمد بن اسماعیل فقال: یا عم أحب أن توصینی، فقال: أوصیک أن تتقی الله فی دمی، فقال لعن الله من یسعی فی دمک، ثم قال: یا عم أوصنی فقال: أوصیک أن تتقی الله فی دمی، ثم قال: ثم ناوله أبو الحسن (علیه السلام) صرة فیها مائد و خمسون دینارا، فقبضها محمد، ثم ناوله أخری فیها مائد و خمسون دینارا فقبضها، ثم أعطاه أخری فیها مائد و خمسون دینارا فقبضها ثم أمر له بألف و خمسائة درهم کانت عنده فقلت له فی ذلک: فاستکثرته، فقال هذا لیکون أوکد لحجتی علیه اذا قطعنی و وصلته، ثم ذکر أنه سعی بعمه الی الرشید و أنه یدعی الخلافة و یجی ء له الخراج فأمر له بمائة ألف درهم و مات فی تلک اللیلة.
علی بن جعفر (فرزند امام صادق مدفون در قم م.) گوید: محمد بن اسماعیل می خواست از عموی خود امام موسی کاظم (علیه السلام) برای رفتن به عراق اجازه بگیرد، امام به او اجازه داد، محمد بن اسماعیل بلند شد و عرض کرد: عمو جان! دوست دارم مرا توصیه و نصیحتی بفرمائی، امام فرمود: تو را توصیه می کنم که در ریختن خون من از خدا بترسی! گفت: خدا لعنت کند کسی را که در ریختن خون شما سعایت کند، و باز عرض کرد: عمو جان مرا نصیحت کنید، و باز امام فرمود: تو را توصیه می کنم که درباره خون من از خدا بترسی! آنگاه امام (علیه السلام) کیسه ای به او دادند که یکصد و پنجاه دینار پول در آن بود محمد آن را گرفت، سپس کیسه ای دیگری به او دادند که در آن یکصد و پنجاه دینار بود، آن را نیز گرفت، آنگاه کیسه سوم را به او دادند که یکصد و پنجاه دینار در اان بود، آن را نیز گرفت، بعدا دستور داد یک هزار و پانصد درهم که نزد آن حضرت بود به او دادند.
علی بن جعفر گوید: من در این باره با امام صحبت کرده این پول را برای او زیاد دانستم، فرمود: این برای این استکه حجت من بر او تمامتر باشد وقتیکه او قطع رحم می کند، در حالی که من حق خویشاوندی را ادا کرده ام.
سپس داستان او را نقل کرد که: نزد هارون از عموی خود سعایت و بدگویی کرد و گفت: او ادعای خلافت می کند و خراج و پول برای او می آورند، هارون دستور داد صد هزار درهم به او بدهند، و در همان شب محمد مُرد.
این روایت را مرحوم کلینی هم نقل کرده با این تفاوت که گفته در سه کیسه هر یک صد دینار و در چهارمی سه هزار درهم بود.
مؤلف: قبلا هم روایاتی به مضمون روایات این باب گذشت.

باب یکصد و چهاردهم: فرو خوردن خشم

1. عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: نعم الجرعة الغیظ لمن صبر علیها، فان عظیم الأجر لمن عظیم البلاء، و ما أحب الله قوما الا ابتلاهم.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: خشم جرعه خوبی است برای کسی که بر آن صبر کند زیرا اجر بزرگ برای بلای بزرگ است. و خداوند قوم و جماعتی را دوست نمی دارد مگر اینکه آنان را مبتلا می کند.
2. عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: کان علی بن الحسین علیهما السلام یقول ما أحب أن لی بذل نفسی حمر النعم و ما تجرعت جرعة أحب الی من جرعد غیظ لا أکافی بها صاحبها.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: علی بن الحسین (علیه السلام) می فرمود ندوست نمیدارم که نفس خویش را به قیمت شتران سرخ موی(18) ذلیل کنم. و هیچ جرعه ای ننوشیده ام که در نظرم محبوبتر باشد از جرعه خشمی که از عقوبت کردن صاحب آن در گذرم.
3. عن أبی جعفر (علیه السلام) قال: قال لی أبی: ما من شی ء أقر لعین أبیک من جرعد غیظ عاقبتها صبر و ما یسرنی أن لی بذل نفسی حمر النعم.
امام باقر (علیه السلام) فرمود: پدرم به من فرمود: هیچ چیز برای روشنی چشم پدرت مانند فرو خوردن خشمی نیست که عاقبتش صبر باشد، و خوشحال نمی شوم از اینکه در مقابل ذلت نفس، شتران سرخ موئی بدست آورم.
4. عن علی بن الحسین علیهما السلام قال: قال رسول الله صلی الله علیه وآله: من أحب السبیل الی الله عز و جل جرعتان: جرعد غیظ ردها بحلم، و جرعة مصیبة تردها بصبر.
امام سجاد (علیه السلام) از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل کرده که فرمود: از بهترین راه ها به سوی خدا دو جرعه می باشد: جرعه خشمی که با حلم و بردباری فرو بخوری، و جرعه مصیبتی که با صبر آن را رد کنی.
5. قال أبو عبدالله (علیه السلام): ما من عبد کظم غیظا الا زاده الله عزوجل عزا فی الدنیا و الاخرة و قد قال الله عزوجل: و الکاظمین الغیظ و العافین عن الناس و الله یحب المحسنین و أثابه الله مکان غیظه ذلک.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: هیچ بنده ای خشمی را فرو نمی خورد مگر اینکه خداوند عزوجل عزت او را در دنیا و آخرت افزون می کند، و خدای عزوجل به حق فرموده والکاظمین الغیظ و العافین عن الناس والله یحب المحسنین (که در شمار خصوصیات متقین می فرماید): فرو خورندگان خشم، و عفو کنندگان از مردم می باشند و خدا نیکوکاران را دوست دارد، و خداوند در مقابل فرو خوردن خشم چنین پاداشی به او خواهد داد.
6. قال أبو عبدالله (علیه السلام): ما من جرعة یتجرعها العبد أحب الی الله عزوجل من جرعة غیظ یتجرعها عند ترددها فی قلبه اما بصبر و اما بحلم.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: هیچ جرعه ای را بنده فرو نمی خورد که محبوب تر باشد نزد خدا از جرعه خشمی که هنگام یکه در دلش رفت و آمد و تردد می کند، آنرا با صبر یا حلم فرو بخورد.
7. و رواه البرقی فی (المحاسن) عن الوشاء مثله الا أنه قال فی أوله: ما من قطرد أحب الی الله من قطرد دمع فی سواد اللیل یقطرها العبد مخافة من الله لا یرید بها غیره.
در محاسن برقی مثل روایت فوق آمده است با این تفاوت که در اول آن فرموده: هیچ قطره ای نزد خدا محبوبتر از قطره اشکی نیست که بنده در تاریک شب از خوف خدا بریزد، و جز خدا مورد نظرش نباشد (با اخلاص اشک بریزد.)
8. عن سیف بن عمیرد قال: حدثنی من سمع أبا عبدالله (علیه السلام) یقول: من کظم غیظا و لو شاء أن یمضیه أمضاه ملأ الله قلبه یوم القیامة رضاه.
از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده اند که فرمود: کسی که خشمناک شود و میتواند آنرا اعمال کند و انتقام بگیرد، ولی خشم خود را فرو خورد، خداوند روز قیامت دل او را از خشنودی خود سرشار فرماید.
9. عن أبی جعفر (علیه السلام) قال: من کظم غیظا و هو یقدر علی امضائه حشا الله قلبه أمنا و ایمانا یوم القیامة.
امام باقر (علیه السلام) فرمود: کسی که خشم خود را فرو برد در حالیکه می تواند آنرا بکار برد، خداوند در روز قیامت قلبش را پر از امن و ایمان فرماید (آرمش کامل به او عطا فرماید.)
10. محمد بن علی بن الحسین قال: من ألفاظ رسول الله صلی الله علیه وآله: من یکظم الغیظ یأجره الله، و من یصبر علی الرزید یعوضه الله.
شیخ صدوق فرموده: از فرمایشات رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) است که فرمود: کسی که خشم را فرو خورد خدا به او پاداش دهد، و هر کس بر مصیبتی صبر کند خداوند به او عوض خواهد داد.
11. عن علی بن أبی طالب عن النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) أنه قال: یا علی أوصیک بوصیة فاحفظها فلا تزال بخیر ما حفظت وصیتی یا علی من کظم غیظا و هو یقدر علی امضائه أعقبه الله أمنا و ایمانا یجد طعمه الحدیث.
امام صادق از پدرش، از جدش از علی بن ابیطالب (علیه السلام) از پیامبر صلی الله علیه وآله نقل کرده که به علی (علیه السلام) فرمود: یا علی! ترا به وصیتی سفارش می کنم آنرا حفظ کن که تا هنگامی که وصیت مرا حفظ کنی همواره در خیر و خوبی خواهی بود: یا علی! کسی که خشمی را فرو خورد در حالیکه می تواند آنرا اجرا کند و بکار برد، خداوند در پی آن امن و ایمانی به او عطا خواهد کرد که طعم آنرا بچشد...
12. عن رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) فی حدیث المناهی قال: و من کظم غیظا و هو یقدر علی انفاذه و حلم عنه أعطاه الله أجر شهید.
امام صادق (علیه السلام) از پدرانش علیهما از رسول خدا صلی الله علیه وآله نقل کرده که در حدیث مناهی فرموده: و هر کس خشمی را بخورد و درباره آن بردباری کند در حالیکه می تواند آنرا اعمال کند، خدا اجر شهید به او عطا خواهد کرد.
13. عن ربیع بن عبد الرحمن قال: کان و الله موسی بن جعفر (علیه السلام) من المتوسمین یعلم من یقف علیه و یجحد الامام بعده امامته، و کان یکظم غیظه علیهم، و لا یبدی لهم ما یعرفه لهم فسمی الکاظم لذلک.
ربیع بن عبدالرحمن گفت: به خدا قسم موسی بن جعفر (علیه السلام) از متوسمین (ژرف اندیشان) بود، می دانست چه کسانی بر امامت او توقف می کنند و منکر امامت بعد از او می شوند، ولی خشم خویش را از آنان نگه می داشت، و آنچه را از آنان می دانست بر آنها آشکار نمی کرد، از اینرو او را کاظم نامیدند.
14. عن رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) قال: فی آخر خطبة له: و من کظم غیظه و عفا عن أخیه المسلم أعطاه الله أجر شهید.
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در آخرین خطبه اش فرمود: کسی که خشم خویش را فرو خورد و از برادر مسلمانش در گذرد، خداوند اجر شهید به او عطا فرماید.
15. قال أبو عبدالله (علیه السلام) ثلاث من کن فیه زوجه الله من الحور العین کیف شاء: کظم الغیظ، و الصبر علی السیوف لله و رجل أشرف علی مال حرام فترکه لله.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: سه خصلت است که در هر کسی باشد، خداوند به هر نحوی که بخواهد از حورالعین به او تزویج فرماید: فرو خوردن خشم، در راه خدا تحمل شمشیر کردن، و اینکه انسان بر مال حرامی مسلط شود ولی برای خدا از آن صرف نظر کند.
مؤلف: در این باره روایات دیگری خواهد آمد.

باب یکصد و پانزدهم: فرو خوردن خشم بخاطر تقیه

1. عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: کظم الغیظ عن العدو فی دولاتهم تقید حزم لمن أخذ به و تحرز من التعرض للبلاء فی الدنیا، و معاندة الأعداء فی دولاتهم و مماظتهم فی غیر تقیة ترک أمر الله عزوجل فجاملوا الناس یسمن ذلک لکم عندهم و لا تعادوهم فتحملوهم علی رقابکم فتذلوا.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: فرو بردن خشم بجهت تقیه از دشمنان در زمان حکومت آنها هوشیاری و دور اندیشی است برای کسی که چنین کند، و موجب می شود که در دنیا ازگرفتار شدن به بلا محفوظ بماند، و ستیزگی با دشمنان در زمان حکومتشان و نیز نزدیک شدن به آنها در غیر مورد تقیه، ترک امر خداست (خلاف شرع است)، پس با مردم سازش و خوشرفتاری کنید تا در کنار آنان رشد کرده پایگاهی پیدا کنید، و با آنها مستیزید مبادا آنان را بر خودتان مسلط و برگردن خود سوار کنید و در نتیجه خوار و ذلیل شوید.
مؤلف: سابقا روایاتی در این زمینه گذشت و باز هم خواهد آمد.