فهرست کتاب


آداب معاشرت با مردم در سیره و سخن پیشوایان ترجمه کتاب العشرة وسایل الشیعه

شیخ حر عاملی ترجمه:محمد علی مقدس

باب هشتادم: استحباب شوخی و خنده بدون زیاده روی و فحاشی

1. عن معمر بن خلاد قال: سألت أباالحسن (علیه السلام) فقلت جعلت فداک الرجل یکون مع القوم فیجری بینهم کلام یمزحون و یضحکون فقال: لا بأس ما لم یکن، فظننت أنه عنی الفحش، ثم قال: ان رسول الله صلی الله علیه وآله کان یأتیه الأعرابی فیهدی الیه الهدیة، ثم یقول مکانه: أعطنا ثمن هدیتنا فیضحک رسول الله صلی الله علیه وآله، و کان اذا اغتم یقول: ما فعل الأعرابی لیته أتانا.
معمر بن خلاد گوید: از ابوالحسن (علیه السلام) پرسیدم و گفتم: فدایت گردم، انسان در جمعی است که با هم گفتگو و شوخی می کنند و می خندند (تکلیف چیست؟) فرمود: مانعی ندارد، در صورتی که در بین نباشد، گمان می کنم منظور حضرت این بود که فحش در کار نباشد، سپس فرمود: بادیه نشینی خدمت رسول خدا می آمد و هدیه ای تقدیم می کرد، و همانجا می گفت: عوض هدیه ما را بده! و رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) می خندید. و هر وقت غمناک می شد می فرمود: اعرابی (بادیه نشین) چه کرد؟! کاش پیش ما می آمد.
2. عن أبی الحسن الأول (علیه السلام) قال: کان یحیی بن زکریا یبکی و لا یضحک، و کان عیسی ابن مریم (علیه السلام) یضحک و یبکی و کان الذی یصنع عیسی (علیه السلام) أفضل من الذی کان یصنع یحیی (علیه السلام).
امام موسی کاظم (علیه السلام) فرمود: یحیی بن ذکریا گریه می کرد و نمی خندید، و عیسی بن مریم هم می خندید و هم گریه می کرد، و کاری که عیسی (علیه السلام) می کرد افضل و بهتر بود از کاری که یحیی (علیه السلام) می کرد.
3. عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: ما من مومن الا و فیه دعابة، قلت: و ما الدعابة؟ قال: المزاح
امام صادق (علیه السلام) فرمود: در همه افرد دعابه وجود دارد، راوی گوید: پرسیدم دعابه چیست؟ فرمود: شوخی.
4. عن یونس الشیبانی قال: قال أبو عبدالله (علیه السلام): کیف مداعبة بعضکم بعضا؟ قلت: قلیل، قال: فلا تفعلوا، فان المداعبد من حسن الخلق، و انک لتدخل بها السرور علی أخیک، و لقد کان رسول الله صلی الله علیه وآله یداعب الرجل یرید أن یسره.
یونس شیبانی گوید: امام صادق (علیه السلام) فرمود: چگونه با یکدیگر شوخی می کنید؟
گفتم: کم شوخی می کنیم، فرمود کم نکنید، زیرا شوخی از خوش اخلاقی است، و با این کار برادر خود را خرسند و مسرور می کنید، رسول خدا صلی الله علیه وآله با افراد شوخی می کرد و هدفش این بود که آنها را خوشحال کند.
5. عن عبدالله بن محمد الجعفی قال: سمعت أبا جعفر (علیه السلام) یقول: ان الله یحب المداعب الجماعة بلا رفث.
عبداله بن محمد جعفی می گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که می فرمود: خداوند کسی را که در میان جمع بدون فحش و هرزگی شوخی کند، دوست دارد.
6. عن حمران بن أعین قال: دخلت علی أبی جعفر (علیه السلام) فقلت له: أوصنی، فقال: أوصیک بتقوی الله، و ایاک و المزاح، فانه یذهب هیبة الرجل، و ماء وجهه الحدیث.
حمران بن اعین گوید: بر امام باقر (علیه السلام) وارد شدم و به او عرض کردم: مرا توصیه و موعظه فرما، فرمود: ترا به تقوی توصیه می کنم و به اینکه از شوخی خودداری کنی، زیرا که آن هیبت و بزرگی و آبروی انسان را از بین می برد...
7. عن جعفر بن محمد، عن آبائه: (فی وصیة النبی لعلی علیه السلام) قال: یا علی لا تمزح فیذهب بهاؤک، و لا تکذب فیذهب نورک.
امام جعفر بن محمد از پدرانش علیهم السلام نقل کرده که: در وصیت پیامبر صلی الله علیه وآله به علی (علیه السلام) آمده: یا علی! شوخی مکن که حسن و جمالت را از بین می برد، و دروغ مگو که نورت را نابود می کند.
مؤلف گوید: این روایات محمول است بر کثرت شوخی (یعنی از شوخی زیاد نهی شده)

باب هشتاد و یکم: کراهت قهقهه 1. عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: القهقهة من الشیطان.

امام صادق (علیه السلام) فرمود: قهقهه از شیطان است.
2. عن أبی جعفر (علیه السلام) قال اذا قهقهت فقل حین تفرغ: اللهم لا تمقتنی.
امام باقر (علیه السلام) فرمود: اگر قهقهه کردی بعد از آن بگو: اللهم لا تمقتنی (خدایا بر من خشم مگیر)
3. عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: ضحک المومن تبسم.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: خنده مومن تبسم و لبخند است.

باب هشتاد و دوم: کراهت خنده بی جا

1. عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: ان من الجهل الضحک من غیر عجب، قال: و کان یقول: لا تبدین عن واضحة و قد عملت الأعمال الفاضحة، و لا یأمن البیات من عمل السیئات.
سکونی گوید: امام صادق (علیه السلام) فرمود: خنده بدون تعجب از جهل است و می فرمود: دندان های پیشین خود را (در خنده) ظاهر مکن، در حالیکه اعمال زشت را می شناسی، یا اعمال زشتی انجام داده ای و در امان نیست کسیکه شب با گناه بخوابد.
2. عن الرضا عن أبیه موسی بن جعفر علیهما السلام قال: قال الصادق (علیه السلام): کم ممن کثر ضحکه لاغیا یکثر یوم القیامة بکاؤه، و کم ممن کثر بکاؤه علی ذنبه خائفا یکثر یوم القیامة فی الجنة ضحکه و سروره.
امام رضا از پدرش موسی بن جعفر و او از امام صادق علیهم السلام روایت کرده که فرمود: چه بسیارند کسانی که خنده های زیاداز روی بیهوده گویی نمودند و روز قیامت گریه های بسیار خواهند نمود، و چه قدر افرادی هستند که بر گناهان خود از روی ترس گریه بسیار می کنند، و روز قیامت خنده و سرورشان در بهشت زید خواهد بود.
3. عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: ثلاث فیهن المقت من الله: نوم من غیر سهر، و ضحک من غیر عجب، و أکل علی الشبع.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: سه چیز است که در آنها خشم خداوند است: خواب بدون شب بیداری، خنده بدون تعجب، و خوردن با سیری.
4. عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: کان بالمدیند رجل بطال یضحک الناس، فقال: قد أعیانی هذا الرجل أن أضحکة یعنی علی بن الحسین علیهما السلام، الحدیث و فیه أن علی بن الحسین (علیه السلام) قال: قولوا له: ان لله یوما یخسر فیه المبطلون.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: مرد نادرستی در مدینه بود که مردم را می خنداند، او گفت: من از دست این مرد یعنی علی بن الحسین علیهما السلام خسته شدم که نتوانستم او را بخندانم... امام سجاد (علیه السلام) فرمود: به او بگویید خدا را روزی هست که در آن روز اهل باطل زیان خواهند دید.