فهرست کتاب


خلاصه آثار شهید مطهری، دفتر دوم «سیری در سیره معصومین علیهم السلام»

مرکز تحقیقات دانشگاه امام صادق علیه السلام

بخش ششم: عنصر تبلیغ در نهضت حسینی

مفهوم تبلیغ

همان طور که یک سخن می تواند بسیط و تک معنی یا پیچیده و چند معنی باشد، یک نهضت هم می تواند تک مقصد یا در آن واحد، دارای هدفهای مختلف باشد هر چند که همه آن هدفها بازگشتگان به یک هدف اصلی باشد. نهضت امام حسین (علیه السلام) نهضتی چند مقصدی است و چند جانبه است و به همین علت، تفاسیر و تعابیر مختلفی درباره آن شده است: از یک جنبه می بینیم که این نهضت، حالت تمرد و عدم تسلیم در مقابل قدرتهای زورگو دارد. از این نظر این نهضت یک نفی و عدم تسلیم است. جنبه دیگر، جنبه امر به معروف و نهی از منکر است که خود امام حسین (علیه السلام) بر آن بسیار تأکید داشتند.
جنبه دیگر، عنصر اتمام حجت است و اگر با آن کثرت نامه ها و تقاضاها امام حسین (علیه السلام) قیام نمی کرد، تاریخ او را فردی ناتوان و ترسو می خواند. اما موضوع مورد بحث ما جنبه تبلیغی نهضت حسینی است؛ یعنی این نهضت در عین عدم تمکین در مقابل حکومت جبار و در عین جنبه امر به معروف و نهی از منکر و جنبه اتمام حجت، یک تبیلغ و معرفی اسلام هم بود.
معانی لغوی تبلیغ، تقریباً وصول و ایصال است. با این تفاوت که ایصال، در امور مادی است و ابلاغ، رساندن یک فکر و پیام است. متأسفانه این کلمه در عرف امروز، معنی منفوری پیدا کرده است به طوری که ما تبلیغ را به معنی فریبکاری و اغفال دیگران و برای قالب کردن یک کالا به کار می بریم. اما نباید به خاطر تحریف واقع شده، این کلمه را که در قرآن و نهج البلاغه به معنای صحیح به کار رفته دور انداخت.
باید توجه داشت که تبلیغ هر چند ارتباطی با امر به معروف و نهی از منکر دارد، اما این دو، مسائلی جداگانه اند. تبلیغ، خوب شناساندن و رساندن پیام است؛ یعنی مرحله شناخت، ولی امر به معروف و نهی از منکر، مربوط به مرحله اجرا و عمل است. که البته هر دوی اینها وظیفه عمومی اند؛ یعنی وظیفه هر مسلمان از نظر تبلیغ و امر به معروف، این است که باید احساس کند که او هم به نوبه خود حامل پیام اسلام است و همچنین باید در او این احساس پیدا شود که خود را مجری و قوه مجریه این پیام بداند.
نهضتها نیز مانند سخن ها به دو دسته بیلغ و غیر بلیغ تقسیم می شوند؛ نهضت بیلغ، نهضتی است که پیام خود را به خوبی به افکار و قلوب مخاطبین ابلاغ کند و از این لحاظ هیچ نهضتی بیلغتر و رساتر از نهضت حسینی وجود ندارد. در قرآن کریم و نهج البلاغه کلمه تبلیغ، بیشتر در مورد پیامبران به کار رفته است. پیامبران دو دسته اند: یک عده، فقط مبلغند و یک عده هم مبلغند و هم مشرع. بعد از پیامبر ما هیچ پیامبری - نه مبلغ و نه مشرع - نخواهد آمد، ولی جامعه نیز به مبلغ دارد و در این دوره غیر پیامبران، یعنی مردم عادی - علما و غیر علما - باید این کار را انجام دهند(231).

شروط و عوامل موفقیت یک پیام

شروط و عوامل موفقیت یک پیام عبارتند از:
الف) ماهیت و محتوای پیام.
ب) وسایل و ابزار پیام رسانی.
ج) کیفیت اسلوت رساندن پیام.
د) شرایط مبلغ (شخصیت خاص پیام رسان).