آشنایی با قرآن (خلاصه آثار شهید مطهری)

نویسنده : مرکز تحقیقات دانشگاه امام صادق علیه السلام

مخاطب های قرآن

یکی از اهداف شناخت تحلیلی، تشخیص قرآن است. ممکن است این شبهه به ذهن برسد که تغییراتی نظیر هدی للمتقین یا هدی و بشری للمومنین با آیاتی نظیر اءن هو الا ذکر للعالمین...(20) یا و ما ارسلناک الا رحمة للعالمین...(21) چگونه قابل جمع است؟ آیا این کتاب برای همه جهانیان است یا صرفا برای مؤمنین؟
در پاسخ به این سؤال می توان به اجمال گفت: در آیاتی که خطاب قرآن به همه مردم عالم است، می خواهد بگوید که قرآن اختصاص به قوم و دسته خاصی ندارد. هر کس به سمت قرآن بیاید نجات پیدا می کند، و اما در آیاتی که از کتاب هدایت بودن برای مؤمنین و متقین نام می برد، این نکته را روشن می کند که در نهایت چه کسانی رو به سوی قرآن خواهند آورد و چه گروه هایی از آن دوری خواهند گزید. قرآن از قوم و قبیله معینی به عنوان علاقمندان و ارادتمندان خود یاد نمی کند و بر خلاف سایر مکاتب، انگشت روی منافع خاص یک طبقه نمی گذارد. در مورد خودش تأکید می کند که کتابی است برای برقراری عدالت.(22)
قرآن، قسط و عدالت را برای کل جامعه انسانی می خواهد، نه فقط برای این طبقه یا آن قوم و قبیله. قرآن برای جلب انسان ها به سمت خود بر روی تعصبات یا منفعت طلبی انسان ها تکیه نمی کند و آن ها را از راه منافعشان به حرکت در نمی آورد بلکه فطرت حق جویی و عدالت طلبی انسان ها را مخاطب قرار می دهد و از ظالم و مظلوم، هر دو دعوت می کند که به راه حق بیایند. قرآن نمونه های متعددی از برانگیختن فرد علیه خودش و بازگشت از مسیر گمراهی (توبه) ذکر می کند.(23)

فصل دوم - عقل از دیدگاه قرآن

گفته شد که قرآن برای ابلاغ پیامش از دو زبان استدلال منطقی و احساس کمک می گیرد، که مخاطب اولی، عقل است و دیگری، دل. حال این سؤال پیش می آید که آیا عقل از نظر قرآن سند و حجت است یا خیر؟ آیا باید به دریافت های صحیح عقل، احترام گذارد و مطابق آن عمل می کرد؟ و آیا عمل نکردن مطابق حکم عقل، نزد خداوند مجازات دارد؟

دلایل سندیت عقل

هیچ کدام از علمای اسلام - جز گروهی اندک - تاکنون در سندیت عقل، تردید نداشته اند و آن را از منابع چهارگانه فقه دانسته اند. در این جا چون سخن از قرآن است، به دلایل حجیت و سندیت عقل از نظر خود قرآن، اشاره می کنیم: