فهرست کتاب


امام در عینیت جامعه

محمد رضا حکیمی‏‏‏‏‏‏‏

دوره دوم (41 - 60)

(پیروزسازی حقیقت مغلوب بر قریب غالب)

این دوره 20 ساله، دوران خلافت و امامت حضرت امام حسن مجتبی (علیه السلام) است و قسمت عمده دوران امامت حضرت امام حسین (علیه السلام). در مجموع این دوره، جناح شیعی در تاریخ اسلام موفق به درگیری مسلحانه ای که به نتیجه برسد نشد. امام حسن در آغاز آهنگ این کار کرد، اما امکانات، مساعد و همراه نبود. از سوی دیگر معاویه به اندازه یزید به بیدینی شناخته نبود؛ او خود را به خلافت بسته بود، تظاهر به طلب خون عثمان کرده بود، قرآن بر نیزه کرده بود و... این بود که رده حق طلبان، در این مدت، زجری بزرگ دیدند. و چه بسیار که خون و شهید دادند. و هیچ لحظه تکلیف اجتماعی را از دوش نهشتند. در این مدت، میدان کار، در موضع اجتماعی و نوع آزمون و درگیری، سرتاسر اجتماع بود. در حقیقت در آن روزگار، سرتاسر آبادیهای اسلامی، پهنه نبرد حق و باطل و اسلام و کفر بود. امام حسین نیز به همین ملاک جلو برخی از کاروانهایی را که برای بیت المال شام حمل مال و خواسته می کردند می گرفت و آن اموال را میان بینوایان تقسیم می کرد، تا با اینگونه درگیریها معلوم باشد که حکومت موجود حکومتی اسلامی و محترم نیست.
بنابراین، این دوره 20 ساله، یکی از پرشورترین دوران درگیریهای انسانی و تجربه های بشری است در راه احقاق حق و متزلزل ساختن بنیاد باطل. چه در 10 سال امامت امام حسن (علیه السلام) که سرشار بوده است از حوادث درگیرانه و جاندار، و چه 10 سالی که در آن سالها امام حسین - در زمان حیات معاویه - امام بود.

دعای عرفه، پایگاه تعالیم بزرگ

در خلال این دوره 20 ساله، نشر تعلیمات اعتقادی، و نگهبانی خط اصیل فکری و شناختی نیز از نظر دور نبوده است، همچنین خط تعلیم اخلاق اسلامی و تربیت روحی. در این دوره ها، چون هنوز فاصله مردم با زمان جاهلیت نزدیک بوده است، و از سویی دیگر حاکمیتهای فاسد، هم در فاسد شدن اعتقاد مردم و هم در فاسد شدن اخلاق مردم مؤثر بوده اند، هر یک از امامان و حاملان رسالت تداومی اسلام و نگهبانان رسالت تأسیسی آن، می کوشیده اند تا مردم را، هم در ابعاد شناخت و عقیده، و هم در ابعاد تربیت و روحیه، حفظ و هدایت کنند.
در این باره، از حضرت امام حسن مجتبی (علیه السلام)، آثار گفتاری و رفتاری بسیار رسیده است، که در گفتار چهارم، به برخی از آنها اشاره خواهد شد. از حضرت امام حسین (علیه السلام) نیز - در این مقوله - مجموعه ای گران ارج، در فرهنگ اسلامی و میراث بشری برجای مانده است. در اینجا، از این میان، دعای عرفه را یاد می کنیم. این دعا، به خودی خود، بسنده است که ابعاد وسیع شناخت و اعتقادات اسلامی و تعلیمات روحی را حفظ کند و تعلیم دهد و رواج بخشد. از عالیترین مسائل شناختی توحید، تا موضع انسان در جهان وجود و تحول و ابدیت، و دهها اصل مهم دیگر، همه و همه، در این دعای عظیم، و گنج بزرگ، و اقیانوس روحانی، و خورشید پرورشگر ارواح ذکر شده، و تحریر یافته، و گوشزد گشته، و القا شده است. دعایی که یک روز غروب، در صحرای عرفات، در کنار کوه، رو به کعبه، با اشک ریزان، خوانده شده، و یک روز ((ظهر، در صحرای کربلا، در گودال قتلگاه، رو به حقیقت حق، با خون سوزان، امضا گشته است، دعایی که پیوند عرفه و عاشورا است، یعنی: پیوند خدا و خون... پیوند عشق و شهادت...