فهرست کتاب


امام در عینیت جامعه

محمد رضا حکیمی‏‏‏‏‏‏‏

بخش اول (خانه نشینی و اشراف)

در این بخش، امام بیش از هر چیز نقش یک ناظر مراقب را داشت. و همینکه حضور او در میان امت حس می شد، جلوی بسیاری از تحریفهای بنیادی را می گرفت. برخی از پاکترین صحابه پیامبر که اکنون از دوستان نزدیک و پیروان امام بودند، او را در نگهبانی اصل و اصول اسلام یاری می کردند، و مسائل را به اطلاع او می رسانیدند. هر جا حکمی تحریف می شد، هرجا حدی نابجا تعیین می گشت، هرجا قضاوتی ناحق می کردند، هرجا تعلیمی نادرست می دادند، علی (علیه السلام) به اینهمه رسیدگی می کرد. در کار فتوحات اسلامی نظارت داشت. به علمای ادیان که برای سوال از وصی پیامبر به مدینه سرازیر می شدند تنها او بود که پاسخ می داد و... و چنانکه خود می فرمود در این دوره تا هنگامی حاضر بود دست از درگیری جدی بردارد که امور مسلمانان به گونه ای سالم فیصله یابد(3). و چون در زمان عثمان، این خلیفه در مورد ولید بن عقبه که مرتکب شرب خمر شده بود، حاضر نشد حد شرعی را جاری سازد، علی (علیه السلام) مرتکب خلاف را حد زد و فرمود:
لا یضیع لله حد و انا حاضر(4)
- تا من باشم هیچ حدی از حدود خدایی ضایع نخواهد شد.

بخش دوم (ادامه حاکمیت پیامبر، درگیریها، تولد نهج البلاغه)

در بخش دوم، امام خود در رأس جامعه اسلامی قرار داشت. درگیریهای انسانی او در این دوره، در امور کلی و جزئی مشهور است و بخشهای عمده ای از آن، در سخنان وی، از جمله: در نهج البلاغه منعکس. نهج البلاغه ای که باید، دست کم، درحوزه های علمی دینی، کتابی درسی باشد. و اکنون نمی دانم که آیا مطالعه درستی نیز از این کتاب به عمل می آید یا خیر، تا چه رسد به تدریس و شناخت آن.
پس در مجموع زندگانی 30 ساله امام علی بن ابیطالب، پس از پیامبر اکرم، یک لحظه، تن زدنی، صرفنظرکردنی و به من چه گفتنی پیدا نمی شود. همه اش تجربه است و درگیری، مراقبت است و اشراف، تعلیم است و نشر فرهنگ قرآن، و حفظ موضع است و آگاهی از مسائل و مشکلات جامعه و حل آن مسائل و آن مشکلات.

دوره دوم (41 - 60)