فهرست کتاب


شخصیت زن از دیدگاه قرآن

هادی دوست محمدی

شایستگی در قرآن

منطق وحی قرآن کریم علاوه بر اینکه برای زن و مرد، به طور یکسان معیار ارزش و کرامت و بزرگواری را، تقوا و ایمان معرفی کرده است که ثمره آن طبعاً، همه فضیلت ها و پاکیها خواهد بود برای زنان یک سلسله ارزشها و شایستگی ها را مشخص ساخته است که باز با ایمان و تقوا رابطه تنگاتنگ دارند.
قرآن مجید اعلام می دارد که:
انا خلقنا کم ذکر و انثی و جعلنا کم شعوباً و قبائل لتعارفوا ان اکرمکم عندلله اتقاکم(121)
ما شما را چه زن و چه مرد شعبه شعبه و قبیله قبیله قرار دادیم تا مورد شناسائی قرار گیرید در حقیقت، بزرگوارترین و گرامی ترین شما در پیشگاه خدا، با تقواترین شما است.
ملاحظه می کنید که ملاک شایستگی، فقط تقوا معرفی شده است و برای زن و مرد، هیچ چیز دیگر قابل مقایسه با صفت تقوا و هم وزن با آن نیست.
آنگاه تمام صفات والای الهی و ارزشهای انسانی را برای زن و مرد خاطر نشان ساخته و همواره راه رشد و حرکت تکاملی آنان را نشان داده و آنها را از آنچه که بر زیان کرامت و شرافت انسانی آنان می باشد، باز داشته است!

زنان صالحه

علاوه بر صفات مشترک بین زن و مرد، به برخی از صفات، در مورد زن تأکید شده و ارزشهای ویژه ای نیز برای او مشخص گشته است.
یکی از آن صفات، صالح بودن زن است، یعنی کسی که شایستگی و لیاقت روحی و پاکی درون و روانی داشته و از ناپاکیها، آلودگیها و خبث باطن پاک و منزه باشد.
آنگاه قرآن مجید زنان صالحه را معرفی می نماید و در مصداق صالح بودن آنها به چند ارزش دیگر تصریح می کند:
... فالصالحات قانتات حافظات للغیب بما حفظ الله(122)
پس زنان صالحه، کسانی هستند که با کمال تواضع و خضوع، همواره مطیع و در غیاب همسر نیز حافظ اسرار و شئون خانواده هستند، حافظ آنچه که خدای متعال نیز به حفظ آن فرمان داده و خود حفظ کرده است.
در این آیه کریمه یکی از معیارهای صلاحیت و شایستگی زن، اطاعت او از همسر شمرده شده است و زن صالحه، نه تنها در حضور همسر چنین صفت فرشته گونه را دارد بلکه در غیاب او نیز تعهد و مسئولیت خویش را ادراک کرده، وظایف خود را در کانون خانواده به خوبی انجام می دهد و حافظ اسرار همسر و آبرو، مال، ناموس و حیثیت او می باشد.
واضح است که مراد آیه شریفه، اطاعت و تواضع و خضوع در مقابل همسر می باشد به دلیل اینکه در مقابل واللاتی تخافون نشوزهن، یعنی زنان سرکش و افرادی که از فرمان همسر در امور زناشوئی سر پیچی می کنند، قرار گرفته است.
استاد بزرگوار مرحوم علامه طباطبائی رضوان الله تعالی علیه می فرماید: از مقابله این آیه با واللاتی تخافون نشورزهن معلوم می شود که مقصود از الصالحات... زوجه صالحه می باشد... و جمله قانتات حافظات که امر به صورت توصیف است یعنی باید حافظ و قانته باشند یک حکم مربوط به شئون زناشوئی و معاشرت خانوادگی است.(123)
و در تفسیر نمونه می خوانیم: صالحان و درستکاران، و آنها کسانی هستند که خاضع و متعهد در برابر نظام خانواده می باشند و نه تنها در حضور شوهر بلکه در غیاب او حفظ الغیب می کنند، یعنی مرتکب خیانت چه از نظر مال و چه از نظر ناموس و چه از نظر حفظ شخصیت شوهر و اسرار خانواده در غیاب او نمی شوند و در برابر حقوقی که خداوند برای آنها قائل شده و با جمله بما حفظ الله به آن اشاره گردیده، وظایف و مسئولیتهای خود را بخوبی انجام می دهند.
بدیهی است مردان، موظفند در برابر اینگونه زنان، نهایت احترام و حق شناسی را انجام دهند.(124)
در فرهنگ و بینش اسلامی به کانون گرم خانواده، بسیار اهمیت داده شده و چون پایه و اساس پرورش انسان ها و سعادت جامعه را کانون خانواده می داند و به پاکی آن و صفا و صمیمیت در آن تأکید نموده و رعایت حقوق همه اعضای آن را جزء دین و تفکر و ایدئولوژی دینی شمرده است و در این رابطه اطاعت از شوهر و خوب همسرداری را در حکم جهاد در راه خدا دانسته است که نگارش آن مطالب از عهده این مختصر خارج است.

پاکی و شایستگی

قرآن مجید، همچنانکه به مردان دستور می فرماید که چشم و دل خود را پاک نگاه داشته هرگز آلوده دامن نگردند، به زنان نیز اکیداً می فرماید:
قل للمؤمنات یغضضن من ابصارهن و یحفظن فروجهن ولا یبدین زینتهن...(125)
به زنان مؤمن بگو دیدگان خود را بپوشند از آنچه که جایز نیست، چشم بپوشند و دامن خود را پاک نگاه دارند و زینت های خویش را به دیگران نشان ندهند...
در این آیه مبارکه و آیه قبل از آن، پاکی دل و دیده، برای زن و مرد از علائم ایمان و شایستگی شمرده شده است و برای پاکی جامعه نیز دستور داده است که زن جلوه های زیبائی خود را در منظر و دیدگاه این و آن قرار ندهد ولی برای گرمی کانون خانواده و رعایت حقوق همسر، در ادامه این آیه، شوهر و برخی دیگر از محارم را استثناء کرده می فرماید: الا لبعولتهن... زینت های خود را جز شوهر و محارم دیگر، به دیگران نشان ندهند.
لازم به یادآوری است که این دستور را در مقابل فرهنگ مکتبهای مادی گذاشته بیاندیشید که چگونه در این مکتبها زنان وسیله هوسرانیها و عیاشی های آدمک های مردنما شده و به عروسک های کوکی و وسائل مصرف تبدیل گشته اند؟ و متأسفانه با نفوذ فرهنگ استعماری نام این نوع بردگی را، آزادی و روشنفکری نهاده اند و زن از خود بیگانه هم آنرا پذیرفته است؟ و خود را در دیدگاه و تماشای این نامردمان قرار داده است.
ولی قرآن کریم زنان شایسته و مؤمنان واقعی را محصنات کسانی که دژ مستحکم و خلل ناپذیر ایمان، تقوا، عفاف، حیا و پاکی هستند معرفی کرده است و زنان با ایمان در حصن حصین الهی بوده دست و دیده هر ناپاک و آلوده ای قادر به دیدن و سوء استفاده از آنان نمی باشد.
و بالاخره پاکترین و استوارترین و با صفاترین خانواده ها کانون گرم خانواده های مؤمنان خواهد بود.