فهرست کتاب


شخصیت زن از دیدگاه قرآن

هادی دوست محمدی

پیوند مهر و وداد

ازدواج، رمز و حدت، و پیوند مهر و وداد است، آئین زناشوئی در اسلام ظهور و تجلی یگانگی، الفت، یک دلی و یک رنگی است همسری در فرهنگ قرآن، مصداق مهر و محبتی پاک، عشق و ایثار، جذب و انجذاب و ناز و نیاز است، وصلت زن و مرد، پرتوی از عشق و پرستش و آیتی از نظام مدبرانه و حکیمانه جهان آفرینش می باشد، که ناظم این نظام احسن با قدرت اراده، و تدبیری خلل ناپذیر راه کمال، سیر و حرکت به سوی مقصد و مقصود حقیقی و نهائی را ارائه نموده و چگونه سلوک داشتن و چگونه راه رفتن را هم نشان داده است.
روش حکیمانه نظام آفرینش، آن همه تفاوتها را در زن و مرد آفریده و هم آن ها را عامل جذب و کشش قرار داده است. تا آنجا که منفعت طلبی و خود دوستی انسان، در این مسیر، مبدل به دگردوستی گشته تدریجاً به عشق و ایثار و یکدلی و یک سوئی کشانده می شود.
این واقعیت نشانگر حقیقی است که انسان، تنها حیوان نیست که غرائزش حاکم بر او باشد. و تنها خود خواهی و استخدامگری او نیست که اشیاء را در حیطه تصرف خویش در می آورد، بلکه او دارای روح عشق و پرستش نیز می باشد و می خواهد چیزی و موجودی غیر از خود را هم دوست داشته باشد. وی جمال و زیبائی را دوست می دارد و در تمام جهان و مظاهر هستی، زیبائی را دوست می دارد و در تمام جهان و مظاهر هستی، زیبائی می بیند که در زیبائی و جمال و کمال در حد پرستش باشد و مقصد و مقصودی نهائی، او است.
آری زن و مرد، خود پرتوی از همان جمال و کمال و تجلی گاه عشق و طلب و جلوه و ناز هستند.
این عجیب نیست که برخی از متفکران مادی، تاریخ روابط زن و مرد را محکوم حس استخدام و استثمار و اصل تنازع بقاء تفسیر کنند. و جهل و نا آگاهی خود را از جهان هستی به اینگونه بنمایانند، زیرا درک مسائلی از قبیل محبت، مودت، جمال، کمال، الفت، عشق و... فرع بر آن است که شناخت ما از جهان چه باشد؟ و کمال و جمال را امری حقیقی و وجودی یا موضوعی قرار دادی، تشریفی و اعتباری بدانیم؟
مادی که انسان را ناچار است حیوانی پیشرفته، فرض کند او نمی تواند کمال حقیقی را ادراک نماید و مقصدی برای حرکت انسان و جهان قائل باشد. و در نتیجه نمی تواند مودت و عشق را ببیند و در میان انسانها و از جمله زن و مرد رابطه ای غیر از استخدام گری و غریزه جنسی درک نماید. اینگونه افراد باید هم زن را ابزار تولید بدانند و یا وسیله لذت های حیوانی و...
اینان با دیدگان ناتوان، کم سو و تاریک به جهان می نگرند و در تاریکی دل، داوری و قضاوت می کنند و به همین جهت، شهوت را می فهمند ولی مودت و رحمت را ادراک نمی کنند.

مهر زن و مرد از آیت های الهی است

قرآن مجید که انسان را خلیفة الله دانسته بعد انسانی او را پرتوی از وجود الهی می شمارد، مقصد، مقصود، معشوق، معبود و محبوب حقیقی و نهائی انسان را کمال و جمال مطلق، الله تعالی معرفی کرده و عشق و محبت و مهر و وداد او را برخاسته از کمال جوئی و جمال دوستی وی می داند. و مهر و علاقه ای که میان زن و شوهر هست علاوه بر علائق و لذائذ حیوانی از نوع عشق به جمیل مطلق و پرستش خدای متعال می باشد که فرموده است:
و من آیاته ان خلق لکم من انفکسم ازواجاً لتسکنوا الیها وجعل بینکم مودة ورحمة ان فی ذلک لایات لقوم یتفکرون(102)
و از آیتها و نشانه های او این هست که از نوع و جان خودتان برای شما جفتهایتان را آفرید تا آرامش دل بجوئید و میان شما مهر و مودت و شفقت و رحمت قرار داد، بی تردید در این جهت همواره آیتها و نشانه هائی برای اندیشه هائی برای اندیشمندان می باشد.
در هر دو مورد، هم آفرینش همسر و جفت از نفس و جان خود انسان و هم در ایجاد مهر و محبت، تکیه شده است بر آیت بودن که انسان آیت و نشانه خدا است و مهر و ودادش آیتی دیگر.

ترغیب به ازدواج

طرفداران برخی از مکتبها، ازدواج را امری برخلاف سعادت انسانی دانسته و دوست داشتن زن را گناه معرفی کرده اند و مانند مسیحیت تحریف گشته، فضیلت را در این دانسته اند که در مبارزه با نفس، اگر عیسی ع را می خواهند کلاً زن اختیار نکنند. (103)
کلیمیت تحریف شده نیز پذیرفته است که بزرگترین گناه آنست که عشق زنی، گونه هایت گل انداخته باشد و کلیسا قبول کرده است که هر آدمی زاده ای که حاصل آمیزش مرد و زنی باشد، با معصیت ازلی به دنیا آمده است و محکوم به شرارت و مرگ است... (104)
در صورتی که قرآن مجید آنچنان به این امر تشویق می کند که می فرماید: اگر کسی از جهت فقر و بی بضاعتی اقدام به ازدواج نمی نماید، بداند که یکی از نتایج این امر این است که خدای متعال آنان را بی نیاز خواهد کرد.
و انکحوا الایامی منکم و الصالحین من عبادکم و امائکم، ان یکونوا فقراء یغنهم الله من فضله و لله واسع علیم(105)
و کسانی را که صلاحیت داشته نیاز به ازدواج دارند، وسیله، زناشوئی برایشان فراهم کنید که اگر نیازمند و فقیر باشند، خدای متعال از فضل خویش، آنان را غنی و بی نیاز خواهد کرد و خدا وسعت بخش، گشایشگر و بسیار دانا است.
و به این وسیله، به افرادی که همه چیز و حتی خوشبختی را به ابزار مادی و مادیات می دانند، هشدار داده که همه مسائل و حقایق جهان، آنها نیست که شما خیال می کنید و می پندارید و یکی از آثار و نتایج ازدواج، اگر با هدف و انگیزه ای الهی انسانی باشد این است که انسان از فقر نجات خواهد یافت که البته و صد البته، این حقیقت را نیز مادی، نمی تواند ادراک نماید.
امر ازدواج در فرهنگ اسلام، به قدری مورد توجه قرار گرفته و کانون خانواده و همسرداری به اندازه ای خطیر و دارای اهمیت است که هر چیزی که به این کانون لطمه و زیانی داشته باشد ممنوع و حرام و هر حرکت، عمل و کار معقول که به حرارت و گرمی این کانون بیفزاید، به آن تأکید و سفارش شده است از آنجا که اجتماع کوچک خانواده، اساس و بنیان اجتماع بزرگ است. راههای تمام عوامل سعادت و نیکبختی مادی و معنوی را ارائه داده و در همه زشتیها را بر روی این کانون بسته است.
موضوع ازدواج در فرهنگ و بینش اسلامی، امری مقدس و بسیار مورد تأکید قرار گرفته است و روایات و احادیث بسیاری در این زمینه داریم که فی المثل باب النکاح باب ازدواج تنها در کتاب وسائل الشعیه بیش از هزار و سیصد صفحه به قطع وزیری می باشد و ما در این مقاله کوتاه تنها از دیدگاه قرآن بحث می کنیم و خوانندگان گرامی را به کتب احادیث اسلامی ارجاع می دهیم.